Người trẻ Việt Nam trước cơ hội làm chủ công nghệ robot
(Sóng trẻ) - Theo TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh, giảng viên ngành Khoa học Robot tại ĐH Queensland (Australia), Việt Nam có lợi thế về nguồn nhân lực trẻ, nền tảng toán học và lập trình. Tuy nhiên, để từng bước làm chủ công nghệ robot, cần đầu tư nghiên cứu dài hạn, phát triển các nhóm nghiên cứu chuyên sâu và tạo điều kiện để người trẻ giải quyết những bài toán thực tiễn.
Từng nghiên cứu và làm việc tại Singapore, Thụy Điển và Australia, TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh có hơn 10 năm theo đuổi lĩnh vực robot và hệ thống tự hành.
Tốt nghiệp chuyên ngành Tự động hóa và Điều khiển tại trường ĐH Bách khoa (ĐHQG TP. HCM) năm 2014, anh tiếp tục theo học tiến sĩ tại ĐH Công nghệ Nanyang (NTU, Singapore) từ năm 2015. Sau khi hoàn thành chương trình và nhận giải thưởng luận án tiến sĩ xuất sắc, anh tiếp tục nghiên cứu tại NTU và Viện Công nghệ Hoàng gia KTH (Thụy Điển).
Từ tháng 12/2025, TS. Minh đảm nhận vị trí giảng viên ngành Khoa học Robot tại ĐH Queensland (Australia). Trong cuộc trao đổi với Sóng trẻ, anh chia sẻ về những điều kiện để Việt Nam phát triển ngành robot và cơ hội tham gia nghiên cứu công nghệ lõi của thế hệ trẻ.
Việt Nam cần gì để làm chủ công nghệ robot?
PV: Từ kinh nghiệm nghiên cứu tại nhiều quốc gia, theo ông, Việt Nam có những lợi thế và hạn chế nào trong phát triển công nghệ robot?
TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh: Theo tôi, để hình thành và phát triển ngành robot, bất kỳ quốc gia nào cũng cần tập trung vào ba trụ cột liên kết chặt chẽ.
Trước hết là đầu tư chiến lược và dài hạn cho nghiên cứu khoa học. Robot là lĩnh vực liên ngành, kết hợp giữa cơ khí, điện tử, điều khiển, khoa học máy tính và trí tuệ nhân tạo. Vì vậy, bên cạnh nguồn lực tài chính, các nhóm nghiên cứu cần phòng thí nghiệm, thiết bị và những chương trình đủ dài để theo đuổi các bài toán chuyên sâu.
Thứ hai là xây dựng các nhà nghiên cứu và nhóm nghiên cứu tiên phong làm hạt nhân định hướng. Những nhóm này không chỉ thực hiện các công trình khoa học mà còn đào tạo thế hệ tiếp theo, hình thành văn hóa nghiên cứu và kết nối đại học với doanh nghiệp, cộng đồng quốc tế.
Thứ ba là từng bước làm chủ một số công nghệ lõi. Việt Nam không nhất thiết phải phát triển đồng thời mọi thành phần của robot mà có thể lựa chọn những hướng phù hợp với năng lực và nhu cầu trong nước, chẳng hạn robot phục vụ sản xuất, nông nghiệp và logistics.
Việt Nam có lợi thế về nguồn nhân lực trẻ, nền tảng toán học và lập trình tốt, khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ mới. Tuy nhiên, khoảng trống lớn hiện nay là thiếu những nhóm nghiên cứu đủ mạnh và bền vững để theo đuổi các bài toán tiên phong, thay vì chỉ giải quyết những nhu cầu trước mắt của doanh nghiệp.
Điều người trẻ cần không chỉ là học bổng hay chương trình đào tạo, mà còn là môi trường để trực tiếp xây dựng, thử nghiệm và vận hành robot. Khi được tiếp cận thiết bị, người hướng dẫn giàu kinh nghiệm và mạng lưới hợp tác quốc tế, các bạn sẽ có thêm điều kiện để biến kiến thức thành những hệ thống hoạt động trong thực tế.
PV: Trong khi nguồn lực nghiên cứu còn hạn chế, người trẻ Việt Nam có thể bắt đầu từ những hướng đi nào để tham gia phát triển công nghệ robot?
TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh: Tôi cho rằng Việt Nam hoàn toàn có thể đóng góp đáng kể cho lĩnh vực robot và tự động hóa nếu lựa chọn những hướng nghiên cứu phù hợp.
Một hướng khả thi là xây dựng các bộ dữ liệu phản ánh đặc thù môi trường giao thông và đô thị Việt Nam. Điều kiện giao thông trong nước rất đa dạng và phức tạp. Nếu có những bộ dữ liệu chất lượng từ môi trường thực, các nhà nghiên cứu có thể sử dụng để đánh giá mô hình học máy, xác định hạn chế về hiệu năng và đề xuất phương pháp cải tiến.
Bản thân tôi từng xây dựng những bộ dữ liệu như vậy và nhiều công trình khoa học của tôi cũng xuất phát từ việc khai thác các dữ liệu thực tế.
Ngoài ra, trong lĩnh vực robot học từ dữ liệu (robot learning), Việt Nam cũng có nhiều cơ hội tham gia. Về phần cứng, chúng ta có thể còn hạn chế về kinh phí so với những phòng thí nghiệm lớn trên thế giới, nhưng các nền tảng mô phỏng robot hiện nay đã phát triển và có độ chân thực cao.
Các nhà nghiên cứu có thể phát triển, kiểm chứng thuật toán trong môi trường mô phỏng trước. Khi chứng minh được hiệu quả, họ có thể hợp tác với những nhóm nghiên cứu hoặc phòng thí nghiệm có điều kiện tốt hơn để thử nghiệm trên hệ thống thực.
Một hướng thú vị khác là xây dựng môi trường mô phỏng phản ánh đặc thù Việt Nam, chẳng hạn giao thông đông đúc với nhiều loại phương tiện. Những môi trường này có thể trở thành bộ chuẩn để cộng đồng nghiên cứu so sánh, đánh giá các thuật toán khác nhau.
Sinh viên cần chuẩn bị gì trước làn sóng robot và AI?
PV: Ông đánh giá thế nào về xu hướng ứng dụng robot trên thế giới và những thay đổi mà AI đang tạo ra trong lĩnh vực này?
TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh: Trong hơn 10 năm nghiên cứu, tôi đã chứng kiến lĩnh vực robot trải qua nhiều làn sóng phát triển. Mỗi làn sóng thường bắt đầu từ một công nghệ mới, sau đó được các nhóm nghiên cứu khai thác và từng bước chuyển giao vào công nghiệp, đời sống.
Chẳng hạn, khoảng 10 năm trước, máy bay không người lái là một chủ đề nghiên cứu rất nổi bật. Hiện nay, công nghệ này đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực. Những hướng nghiên cứu như xe tự lái, định vị và lập bản đồ đồng thời hay tái tạo không gian 3D cũng dần được đưa vào thực tiễn.
Mỗi quốc gia có nhu cầu riêng. Tại Singapore, robot tự hành được quan tâm trong lĩnh vực an ninh, khảo sát và logistics. Trong khi đó, tại Australia, robot có vai trò ngày càng quan trọng trong khai thác khoáng sản và nông nghiệp, đặc biệt ở những bài toán nhận biết môi trường và hỗ trợ ra quyết định.
Tôi cho rằng làn sóng robot học từ dữ liệu hiện nay có thể tạo ra bước chuyển đáng kể. Sự kết hợp giữa phần cứng, cảm biến có giá thành ngày càng dễ tiếp cận, các mô hình AI nền tảng và công cụ mô phỏng tiên tiến đang mở ra nhiều khả năng ứng dụng mới.
Đây cũng là hướng nghiên cứu tôi đang tập trung theo đuổi.
PV: Khi AI có thể hỗ trợ ngày càng nhiều công việc kỹ thuật, sinh viên cần trang bị những năng lực nào để không phụ thuộc vào công nghệ?
TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh: Tôi nhìn nhận sự phát triển của AI theo hướng tích cực, đặc biệt ở khả năng nâng cao năng suất.
Bản thân tôi thường sử dụng AI như một trợ lý để xử lý những công việc lặp lại, tốn thời gian như định dạng dữ liệu, hỗ trợ giao tiếp giữa các phần mềm hoặc xử lý một số công đoạn kỹ thuật. Nhờ đó, tôi có thêm thời gian tập trung vào những công việc đòi hỏi tư duy sâu hơn, chẳng hạn xây dựng mô hình toán học, vận dụng nguyên lý cốt lõi và thử nghiệm các giải pháp tối ưu hóa.
Từ trải nghiệm này, tôi cho rằng sinh viên cần chú trọng ba vấn đề.
Thứ nhất là hình thành năng lực sử dụng AI một cách tích cực và chuyên nghiệp. Người học cần hiểu thế mạnh của từng công cụ, biết kiểm chứng chéo kết quả và duy trì tư duy phản biện khi sử dụng AI.
Thứ hai là nắm vững nguyên lý, phát triển khả năng tự biện luận, sáng tạo và diễn đạt vấn đề rõ ràng. AI có thể tự động hóa nhiều thao tác mang tính quy trình, chẳng hạn viết mã hoặc tra cứu cú pháp. Tuy nhiên, người học không nên yêu cầu AI giải quyết toàn bộ vấn đề từ đầu đến cuối.
Thay vào đó, các bạn cần chủ động phân tích, chia nhỏ bài toán và sử dụng AI để hỗ trợ từng công đoạn phù hợp. Những khâu đòi hỏi tư duy, vận dụng nguyên lý và ra quyết định vẫn cần sự chủ động của con người.
Thứ ba là tích cực tích lũy kinh nghiệm giải quyết những vấn đề cụ thể trong thực tiễn. Quá trình trực tiếp làm việc với các bài toán thực tế giúp sinh viên hình thành khả năng phán đoán, phát triển ý tưởng và tìm ra những hướng nghiên cứu mới.
PV: Ông có kế hoạch gì để kết nối, hỗ trợ sinh viên Việt Nam tiếp cận nghiên cứu robot và công nghệ tự hành trong thời gian tới?
TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh: Tôi rất mong muốn kết nối và hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu tại Việt Nam. Đây cũng là điều tôi luôn nghĩ đến khi xây dựng hướng nghiên cứu của mình.
Hiện tôi đang tập trung phát triển nhóm nghiên cứu về hệ thống robot tự hành và AI trong robot tại ĐH Queensland.
Chuyên môn chính của tôi là nhận thức robot (robot perception), tức những phương pháp giúp robot sử dụng dữ liệu cảm biến để hiểu và mô hình hóa môi trường xung quanh. Nếu có những nghiên cứu tại Việt Nam cần đến chuyên môn này, tôi rất sẵn lòng hợp tác sâu.
Bên cạnh đó, tôi đang mở rộng sang hướng robot học từ dữ liệu, giúp robot cải thiện khả năng ra quyết định và hành động trong môi trường thực tế.
Tôi cũng đang hướng dẫn không chính thức cho một số sinh viên Việt Nam. Trong tương lai, tôi mong có thêm cơ hội tham gia trao đổi học thuật, đồng hướng dẫn sinh viên và triển khai các dự án nghiên cứu có chiều sâu giữa những nhóm trong và ngoài nước.
Trong khả năng của mình, tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ và kết nối với các nhóm khoa học trẻ tại Việt Nam để cùng phát triển lĩnh vực robot và hệ thống tự hành.
Trân trọng cảm ơn TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh!


