‘Phỗng Sống Đời Mới’: Hành trình đưa di sản Kinh Bắc chạm ngõ GenZ
(Sóng Trẻ) - Tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, gian hàng "Phỗng Sống Đời Mới" thuộc nhóm các bạn sinh viên đã thu hút đông đảo bạn trẻ nhằm đưa phỗng đất Làng Hồ trở lại cùng với nhịp sống đương đại.
Đánh thức hồn di sản từ những trải nghiệm nguyên bản
Phỗng đất Làng Hồ (Bắc Ninh) vốn là món đồ chơi dân gian quen thuộc của trẻ em vùng Kinh Bắc mỗi dịp Trung Thu xưa. Thế nhưng, theo dòng chảy thời gian, nét văn hóa này đang dần mai một khi cả làng nghề chỉ còn duy nhất nghệ nhân Phùng Đình Giáp bám trụ. Chính nỗi trăn trở trước nguy cơ thất truyền của một di sản văn hóa đã thôi thúc nhóm sinh viên thực hiện dự án "Phỗng Sống Đời Mới".
Là một thành viên của nhóm, bạn Nguyễn Thị Nga, sinh viên năm 4 khoa Quản trị và Kinh tế Sáng tạo, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật - Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết nhóm rất hy vọng có thể giúp những giá trị truyền thống được nhiều bạn trẻ biết tới hơn. "Phỗng đất Làng Hồ là lựa chọn mà nhóm hướng tới. Chúng mình muốn phỗng đất 'sống một cuộc đời mới' đúng như tinh thần của dự án".
Nguyên liệu làm phỗng hoàn toàn mộc mạc, không có sự can thiệp của máy móc. Những tảng đất sét thô sau khi giã nhuyễn bằng tay trong cối đá và sàng kỹ qua nong tre sẽ đem trộn đều với giấy thó đã ngâm khoảng 10 ngày.
Sự hòa quyện giữa đất mịn và xơ giấy tạo nên hỗn hợp dẻo quánh, giúp tượng phỗng sau khi phơi khô có độ bền chắc, nhẹ và không nứt vỡ. Từ khối đất dẻo, người thợ dùng tay nặn kết hợp dụng cụ tre vót thủ công để khắc tỉa đường nét tạo hình chim bồ câu, cụ rùa, con trâu, ông phỗng hay mâm ngũ quả, rồi phủ lên lớp sơn dân gian rực rỡ.
Tuy nhiên, nghệ nhân Phùng Đình Giáp cho biết giữ nghề phỗng đất chưa bao giờ là chuyện dễ dàng. "Các công đoạn làm nghề hoàn toàn thủ công, tốn nhiều thời gian từ ngâm giấy, giã đất đến phơi nắng nên năng suất không cao, thu nhập bấp bênh khiến nhiều người thợ buộc phải bỏ nghề để mưu sinh", nghệ nhân nói.
Trong khi đó, đồ chơi công nghiệp với mẫu mã đa dạng, bắt mắt ngày càng chiếm lĩnh thị trường, khiến phỗng đất dần mất chỗ đứng trong đời sống của trẻ nhỏ. Khi nghề khó đem lại thu nhập ổn định, lớp trẻ không mặn mà theo học, việc truyền nghề vì thế cũng đứt gãy, để rồi cả làng nghề chỉ còn trông cậy vào đôi bàn tay của một nghệ nhân cao tuổi.
Lời giải cho bài toán đưa truyền thống chạm ngõ người trẻ
Kế hoạch đưa một món đồ chơi truyền thống vốn quen thuộc dưới hình thức trưng bày tĩnh đến gần hơn với gu thưởng thức của giới trẻ hiện đại là bài toán không dễ. Theo bạn Nguyễn Thị Nga, rào cản lớn nhất nằm ở việc phỗng đất chưa được tích hợp các yếu tố công nghệ hay xu hướng mới khó hòa nhập với nhịp sống năng động của Gen Z.
Trong hai ngày diễn ra hoạt động tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo (14-15/11/2026), nhóm đã đưa di sản ra không gian mở. Ngoài Phỗng đất mộc mạc còn có các vật phẩm hiện đại như móc khóa và sticker ngộ nghĩnh. Góc nhỏ này đã kết nối khéo léo giữa nét truyền thống và thị hiếu hiện đại, thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng giữa lòng phố cổ.
Tiếp nối dấu ấn tại lễ hội, bạn Nguyễn Thị Nga chia sẻ dự án sẽ tiếp tục tổ chức thêm các hoạt động trải nghiệm làm phỗng đất. Sự kiện dự kiến sẽ được diễn ra vào ngày 24/11/2026 tại Complex 01 (Số 29, ngách 31, ngõ 167 phố Tây Sơn, quận Đống Đa, phường Kim Liên, Hà Nội).
Điểm nhấn đặc biệt nhất của workshop chính là sự đồng hành trực tiếp của nghệ nhân Phùng Đình Giáp - "báu vật nhân gian" cuối cùng của làng nghề phỗng đất Làng Hồ. Dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân, người tham gia sẽ được tự tay chạm vào chất đất mộc, trải nghiệm từ những bước nặn đất, tạo hình cho đến công đoạn tô màu hoàn chỉnh để tạo ra một tác phẩm mang đậm dấu ấn cá nhân.
Dự án "Phỗng Sống Đời Mới" sẽ tiếp tục được thực hiện, nhằm đưa phỗng đất Làng Hồ vươn xa hơn, hiện diện trong đời sống hiện đại của giới trẻ trên khắp mọi miền đất nước. "Phỗng đất không chỉ là hoài niệm của thế hệ đi trước, mà phải được tiếp nối, phát huy để trở thành món đồ chơi và vật phẩm trang trí mang đậm hơi thở thời đại”, bạn Nguyễn Thị Nga bày tỏ kỳ vọng.
Với nhiệt huyết và tư duy sáng tạo, "Phỗng Sống Đời Mới" đã chứng minh rằng văn hóa truyền thống vẫn luôn chứa đựng sức hút riêng trong nhịp sống hiện đại. Khi được trao một diện mạo mới bằng sự trân trọng, những giá trị di sản sẽ tiếp tục được lan tỏa và bền bỉ phát triển cùng thời gian.


