Thị trấn Ireland khuyến khích trẻ tiểu học không dùng smartphone

(Sóng trẻ) - Greystones, thị trấn ven biển tại Ireland đã phát động sáng kiến cộng đồng khuyến khích phụ huynh không mua smartphone cho con trước bậc trung học, nhằm giảm áp lực từ mạng xã hội và nội dung độc hại trên mạng với trẻ nhỏ.

Bodie Mangan Gisler, 12 tuổi, thừa nhận smartphone rất tiện. Khi muốn tra cứu giá trị một đồng xu sưu tầm hay thành phần kim loại của nó, cậu vẫn có thể mượn điện thoại của mẹ để tìm thông tin. Nhưng khác với nhiều bạn cùng tuổi, Bodie không muốn có điện thoại riêng. Cậu lo nếu bắt đầu bằng một trò chơi, mình có thể bị cuốn vào việc sử dụng thiết bị.

Charlie Hess, bạn của Bodie và cũng thích sưu tầm tiền xu, cho biết muốn đợi đến 15 hoặc 16 tuổi mới dùng smartphone. “Em nghĩ mình còn nhiều việc tốt hơn để làm”, Hess nói.

3 năm qua, những đứa trẻ như Bodie và Charlie không còn là ngoại lệ ở Greystones, thị trấn khoảng 22.000 dân ven biển phía Nam Dublin. Năm 2023, phụ huynh, hiệu trưởng và các thành viên cộng đồng tại đây phát động sáng kiến “It Takes a Village” (tạm dịch: Cùng chung tay) nhằm giảm ảnh hưởng của công nghệ với trẻ nhỏ bằng một bộ quy ước tự nguyện “không dùng thiết bị thông minh”, đi kèm các hội thảo và hoạt động xã hội.

Không ai ở Greystones cho rằng sáng kiến này đã giải quyết mọi hệ lụy của công nghệ. Nhưng theo nhiều phụ huynh và giáo viên, cách làm này giúp làm suy yếu lập luận quen thuộc của trẻ rằng “ai cũng có điện thoại”.

“Nếu là mạng xã hội, đây là vấn đề mang tính tập thể”, nghị sĩ Ireland Jennifer Whitmore, đồng thời là bà mẹ 4 con ở Greystones, nói. “Giải quyết theo cách cộng đồng cùng làm là hướng đi phù hợp", bà cho biết thêm.

Tại Ireland, nơi đặt chi nhánh của nhiều hãng công nghệ lớn như Google, Meta, Microsoft, Apple và LinkedIn, sáng kiến đã nhận được sự quan tâm từ các cửa hàng địa phương đến giới chính trị gia.

Daisy Greenwell, đồng sáng lập phong trào Smartphone Free Childhood (tạm dịch: Vì một tuổi thơ không smartphone) ở Anh, cho biết bà đã phần nào lấy cảm hứng từ Greystones khi phát động chiến dịch trong cùng năm. Theo bà, thị trấn này là một trong những nơi đầu tiên có chương trình hành động ở quy mô cộng đồng.

Rachel Harper, hiệu trưởng trường St. Patrick’s National School và là người dẫn dắt sáng kiến, cho biết mục tiêu không phải tách trẻ khỏi thế giới số, mà giúp các em có thêm thời gian để thích nghi với nó. “Đây là thế giới mà trẻ em đang lớn lên và chúng ta cần trang bị cho các em”, bà nói.

Ý tưởng hình thành khi học sinh trở lại trường sau giai đoạn phong tỏa vì Covid-19. Harper kể bà bị ám ảnh bởi số lượng học sinh bật khóc trước cổng trường. Các hiệu trưởng, giáo viên và phụ huynh tại nhiều trường tiểu học khác cũng phản ánh tình trạng tương tự: trẻ khó ngủ, không muốn đến trường, tải ứng dụng đếm calo hoặc bị ảnh hưởng bởi những tin nhắn nhận được từ đêm hôm trước tới mức không thể tập trung trong lớp.

Ở bậc trung học, Eoghan Cleary, giáo viên kiêm phó hiệu trưởng trường Temple Carrig, cũng nhiều lần cảnh báo về tác động của nội dung trực tuyến. Ông kể nhiều học sinh nói các em không muốn tiếp tục nhìn thấy cảnh bạo lực, xâm hại hay nội dung gây sốc trên mạng.

Sau khi khoảng 800 phụ huynh trả lời khảo sát do các trường tiểu học phát ra, trong đó hơn một nửa cho biết con họ có biểu hiện lo âu và nhiều gia đình từng tìm đến hỗ trợ tâm lý, cộng đồng thị trấn quyết định cần hành động.

Ross McParland, một cư dân đã nghỉ hưu, cho biết mức độ tác động của điện thoại lên trẻ khi đó là điều quá rõ ràng. Từ những cuộc trò chuyện trong cộng đồng, Greystones Town Team, nhóm tình nguyện vốn thường phụ trách việc trang trí Giáng sinh hay tổ chức diễu hành ngày Thánh Patrick, chuyển sang hỗ trợ dự án mới.

Để khởi động chiến dịch, McParland tổ chức một buổi gặp cộng đồng tại nhà hát Whale Theater. Simon Harris và Stephen Donnelly, khi đó là Bộ trưởng Y tế Ireland, cùng tham gia phát biểu. 2 tuần sau, hiệu trưởng cả 8 trường tiểu học trong thị trấn ký thư gửi phụ huynh để ủng hộ bộ quy ước tự nguyện do các hội phụ huynh triển khai. Theo đó, phụ huynh có thể cùng cam kết không mua smartphone cho con trước khi vào trung học, tức khoảng 12 tuổi.

Greystones được xem là địa phương phù hợp cho thử nghiệm này nhờ truyền thống thiện nguyện và sự gắn kết cộng đồng. Thị trấn có nhiều hoạt động thể thao cho thanh thiếu niên, có không gian để học sinh gặp gỡ trực tiếp sau giờ học. Paddy Holohan, chủ một siêu thị SuperValu và cũng là phụ huynh ở Greystones, từng gửi thư tới các trường để nói rằng trẻ em cần giúp đỡ, chẳng hạn muốn tìm cha mẹ, luôn có thể ghé cửa hàng của ông. Theo Holohan, không phải mọi thứ đều cần diễn ra trên mạng.

Dẫu vậy, phụ huynh tại Greystones vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức quen thuộc của thời đại số, nhất là khi trẻ em biết cách sửa năm sinh để vượt giới hạn độ tuổi trên các nền tảng. Theo nghiên cứu năm 2025 của tổ chức an toàn mạng CyberSafeKids, 28% trẻ Ireland từ 8-12 tuổi từng gặp nội dung hoặc liên hệ ngoài ý muốn khiến các em khó chịu, trong đó có nội dung kinh dị, bạo lực, tình dục và đe dọa. Có tới 63% trẻ ở độ tuổi tiểu học cho biết cha mẹ không nhìn thấy những gì các em làm trên mạng.

Tuy nhiên, thông qua các buổi hội thảo cho phụ huynh và học sinh, Greystones đã chứng kiến sự thay đổi. Nhiều phụ huynh nói áp lực phải mua smartphone cho con trước khi kết thúc tiểu học gần như biến mất. Một số cho biết họ không còn cảm thấy đơn độc khi đối diện các vấn đề công nghệ mới.

Tại trường St. Patrick’s, một giáo viên cho hay học sinh tỉnh táo hơn vào buổi sáng. Hiệu trưởng Harper nói trẻ hiện lên kế hoạch gặp nhau trực tiếp, chơi ngoài trời nhiều hơn và “đơn giản là được làm trẻ con”. Sự quan tâm với mô hình này đang tăng lên. Cleary hiện thường xuyên tổ chức các buổi nói chuyện với phụ huynh ở nhiều cộng đồng muốn học theo Greystones. Theo ông, mục tiêu không phải là cấm hoàn toàn, mà là khiến công nghệ an toàn hơn với trẻ em.