Báo chí trong kỷ nguyên vươn mình: Ranh giới mờ giữa “chia sẻ thông tin” và “đạo tin”

(Sóng trẻ) - Trong kỷ nguyên số, thông tin được lan truyền với tốc độ chưa từng có. Tuy nhiên, đi cùng với sự tiện lợi ấy là thực trạng vi phạm bản quyền và lan truyền tin giả ngày càng phổ biến trong môi trường truyền thông. Những vụ “xào tin”, “đạo tin”, hay đăng lại nội dung báo chí lên mạng xã hội không dẫn nguồn, đã trở thành câu chuyện không còn xa lạ.

Một bài báo được đầu tư công phu, sau khi đăng tải vài giờ, có thể bị sao chép nguyên văn, thay đổi tiêu đề, hoặc cắt ghép lại để đăng lên các fanpage, website “tổng hợp tin tức” hay kênh Tik Tok. Thậm chí, nhiều clip phóng sự của các đài truyền hình bị cắt ngắn, chèn logo mới rồi lan truyền tràn lan trên nền tảng mạng xã hội. Hệ quả là sản phẩm báo chí nghiêm túc bị biến dạng, trong khi người vi phạm lại hưởng lợi từ lượt xem, tương tác và doanh thu quảng cáo.

Không chỉ dừng lại ở vấn đề bản quyền, tình trạng tin giả (fake news) cũng đang bùng phát. Những thông tin chưa được kiểm chứng, tin đồn thổi, hoặc cắt ghép nội dung” từ nguồn tin báo chí chính thống nhanh chóng được lan truyền, khiến các tòa soạn phải “chạy theo” đính chính. Trong cuộc đua với tốc độ mạng xã hội, báo chí đôi khi rơi vào thế bị động, vừa phải đảm bảo độ chính xác, vừa phải đối mặt với áp lực “lên bài nhanh”.

Nhờ mạng xã hội, tin tức báo chí được tiếp cận tới hàng triệu người nhanh chóng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, cũng chính môi trường này khiến ranh giới giữa “chia sẻ thông tin” và “đạo tin” trở nên mờ nhạt.

“Chia sẻ thông tin” đúng nghĩa là trích dẫn nguồn rõ ràng, dẫn link bài gốc, tôn trọng quyền tác giả. Trong khi đó, “đạo tin” là hành vi sao chép, chỉnh sửa, hoặc cắt ghép nội dung mà không được phép khiến thông tin bị méo mó, ngữ cảnh bị bóp méo, thậm chí dẫn đến hiểu sai bản chất sự việc.

Không ít trang mạng xã hội “xào nấu” nội dung báo chí để tạo ra sản phẩm “câu view” thay đổi ngôn từ cho giật gân, thêm thắt chi tiết hoặc bình luận cảm tính để tăng tương tác. Điều này không chỉ làm sai lệch thông tin gốc, mà còn gây thiệt hại về uy tín, bản quyền của các tòa soạn. 

Để ứng phó với vấn nạn tin giả, các chuyên gia đề xuất nhiều giải pháp có thể kể đến như: Tăng cường bảo vệ bản quyền nội dung báo chí, thông qua công nghệ nhận diện nội dung (content ID), watermark video, và hợp tác với các nền tảng mạng xã hội để xử lý vi phạm. Nâng cao nhận thức pháp lý cho người dùng và quản trị viên fanpage, nhóm cộng đồng về việc trích nguồn, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.

Báo chí cần chủ động hơn trong việc “đi cùng mạng xã hội”, tận dụng nền tảng này như kênh lan tỏa chính thức, thay vì để bị chi phối. Đồng thời, độc giả cần được giáo dục kỹ năng nhận diện tin thật - tin giả, để không vô tình trở thành người tiếp tay cho tin sai lệch.

Thứ trưởng Bộ Thông tin - Truyền thông Nguyễn Thanh Lâm đã có những khẳng định tại Hội thảo “Xây dựng cẩm nang phòng chống tin giả, tin sai sự thật trên không gian mạng”: “Từ đầu năm đến nay, Bộ TTTT đã đẩy mạnh, tăng cường quản lý các mạng xã hội cung cấp xuyên biên giới vào Việt Nam, yêu cầu bốn doanh nghiệp lớn là Facebook, Google, Tik Tok, Apple rút ngắn thời gian xử lý, ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm trên các nền tảng do các doanh nghiệp này cung cấp để tránh ảnh hưởng lan rộng”. 

Trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ, báo chí chính thống vẫn giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính xác thực và chuẩn mực thông tin. Tuy nhiên, để giữ vững vị thế này, báo chí cần vừa kiên quyết bảo vệ bản quyền, vừa thích ứng linh hoạt với dòng chảy công nghệ. Và hơn hết, sự minh bạch, tôn trọng nguồn tin và đạo đức nghề nghiệp, dù ở môi trường nào, vẫn là giá trị cốt lõi để truyền thông tồn tại và phát triển bền vững.