Bảo vật quốc gia: khẩu pháo cao xạ 37mm và ký ức lặng thầm giữa lòng Thủ đô

(Sóng trẻ) - Tại Bảo tàng Phòng không - Không quân, khẩu pháo 37mm số hiệu 510681 không chỉ là khối thép nhuốm màu thời gian, mà còn là chứng tích sống động về lòng quả cảm và sự hy sinh bất tử của người chiến sĩ.

Tách biệt hoàn toàn với sự náo nhiệt của ngã tư Trường Chinh - Lê Trọng Tấn, không gian bên trong cánh cổng Bảo tàng Phòng không - Không quân mang vẻ uy nghiêm khó tả. Giữa dàn khí tài đồ sộ, khẩu pháo cao xạ 37mm mang số hiệu 510681 nằm ở vị trí tiêu điểm. Đây là Bảo vật Quốc gia duy nhất được trưng bày tại bảo tàng, một chứng tích bằng thép mang giá trị lịch sử từ chiến trường Điện Biên Phủ.

Khẩu pháo 37mm vẫn giữ nguyên tư thế chiến đấu với nòng súng dài trực chỉ bầu trời. Quan sát ở cự ly gần, những vết xước, những chi tiết cơ khí nhuốm màu rỉ sét nhẹ hiện hữu là minh chứng rõ nét nhất cho sự khốc liệt của chiến trường năm 1954. Mỗi vết hằn, mỗi con ốc han gỉ ấy đều đang kể về một chương oanh liệt của dân tộc trong những năm tháng "máu trộn bùn non", nơi mà sức người đã chiến thắng sức mạnh của máy móc hiện đại.

Giá trị bảo vật quốc gia của khẩu pháo số hiệu 510681 gắn liền với sự kiện đêm 1/2/1954. Khi đó, quân đội ta thực hiện thay đổi phương châm tác chiến từ "đánh nhanh thắng nhanh" sang "đánh chắc tiến chắc", đồng nghĩa với việc phải kéo những khẩu pháo nặng hàng tấn ra khỏi trận địa giữa địa hình núi cao vực thẳm của Điện Biên. Đại đội 827, Tiểu đoàn 394 của Trung đoàn Cao xạ 367 khi ấy nhận nhiệm vụ đưa khẩu pháo này vượt qua những con dốc dựng đứng, nơi mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng phải trả giá bằng cả tính mạng và trang thiết bị.

Tại Dốc Chuối - nỗi ám ảnh với độ dốc kinh hoàng và những khúc cua tay áo nghẹt thở, dây tời pháo bất ngờ bị đứt trong bóng đêm mịt mùng. Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc, khi khối thép nặng hơn 2 tấn đang lao tự do xuống vực sâu, khẩu đội trưởng Tô Vĩnh Diện đã đưa ra một quyết định mang tính lịch sử: lao thân mình vào bánh pháo để làm chèn. 

Khối thép khổng lồ ấy dừng lại bên mép vực sâu thẳm, nhưng người anh hùng ấy đã mãi mãi nằm lại ở tuổi 30, để lại một tượng đài về lòng quả cảm. Cho đến nay, mỗi khi nhắc lại, những người lính già vẫn không khỏi rưng rưng xúc động.

Sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện đã thổi một luồng sinh khí mãnh liệt vào khẩu pháo 510681, biến nó thành một biểu tượng tinh thần không thể quật ngã. Sau sự tích cứu pháo, nó tiếp tục được đưa vào trận địa, trực tiếp tham gia chiến đấu tại tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ với một hiệu suất đáng kinh ngạc. 

Trong suốt 56 ngày đêm "khoét núi ngủ hầm", khẩu pháo này đã cùng đơn vị bắn rơi 3 máy bay địch, trong đó có một chiếc máy bay ném bom Helldiver vốn là niềm tự hào của không quân Pháp. Việc pháo cao xạ 37mm xuất hiện bất ngờ tại những đỉnh cao mà kẻ thù cho là "không thể" đã làm đảo lộn hoàn toàn mọi tính toán quân sự của thực dân, cắt đứt mạch máu tiếp viện hàng không duy nhất của địch.

Không chỉ người Việt Nam, nhiều du khách nước ngoài khi đến tham quan cũng dừng lại khá lâu trước hiện vật này. James, một du khách đến từ Mỹ chia sẻ: "Sau khi lắng nghe những chia sẻ từ hướng dẫn viên, hiện vật này đã thay đổi cách tôi hiểu về chiến tranh. Nó cho thấy rằng đằng sau mỗi khối thiết bị vô tri vô giác, đều có những người anh hùng đã đưa ra những lựa chọn đầy khó khăn mang tính quyết định lịch sử".

Bên ngoài bức tường bảo tàng là diện mạo mới của thủ đô, với trục giao thông vành đai 2 trên cao và những tòa nhà cao tầng vươn sát với không gian trưng bày hiện vật. Thế nhưng, trong cái tĩnh lặng của khu trưng bày, khẩu pháo cao xạ 37mm vẫn đứng đó, uy nghiêm và trầm mặc. Nó nhắc nhở chúng ta rằng hòa bình hôm nay được dựng xây từ những khối thép đẫm máu người và những trái tim biết yêu nước đến tận cùng.