Cấm xe xăng và bài toán sống xanh trong những căn trọ chật hẹp

(Sóng trẻ) - Lộ trình chuyển đổi sang phương tiện giao thông xanh đang được nhiều địa phương nghiên cứu triển khai. Tuy nhiên, khi những quy định về việc hạn chế xe động cơ đốt trong dần hình thành, một bộ phận không nhỏ sinh viên và người lao động nghèo đang đứng trước một nỗi lo mới: Hạ tầng khu trọ có đủ "xanh" để theo kịp chính sách?

Từ áp lực chính sách đến nỗi lo cơm áo

Chủ trương giảm thiểu xe xăng để bảo vệ môi trường là một mục tiêu nhân văn. Nhưng với những người đang thuê trọ tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM, "sống xanh" không chỉ đơn giản là thay đổi một phương tiện đi lại. Đó là một chuỗi hệ lụy về chi phí và điều kiện sinh hoạt.

Đối với sinh viên và người lao động, chiếc xe máy cũ đôi khi là tài sản lớn nhất, là phương tiện giúp họ mưu sinh. Việc phải thay thế sang xe điện trong bối cảnh thu nhập bấp bênh đã là một gánh nặng, nhưng việc nuôi xe điện ở đâu lại là câu hỏi hóc búa hơn nhiều.

Nghịch lý hạ tầng: Thiếu chỗ sạc, thừa nỗi lo

Khảo sát tại các khu trọ bình dân, hạ tầng điện lưới vốn đã xuống cấp, nay lại phải gánh thêm hệ thống sạc cho hàng chục chiếc xe điện cùng lúc. Sau những vụ cháy thương tâm, nhiều chủ trọ bắt đầu thắt chặt quy định, thậm chí là cực đoan hóa việc cấm đoán.

Anh Khổng Văn Hoàng (chủ một chuỗi phòng trọ ở khu vực Cầu Giấy và Hoàng Mai) thẳng thắn chia sẻ: “Tôi từng chứng kiến vụ cháy mà nguyên nhân do sạc xe đạp điện ban đêm trong phòng trọ. Từ đó tôi cạch luôn. Dù có mất khách, tôi vẫn kiên quyết không cho thuê nếu người đó dùng xe điện”. Không ít chủ trọ khác còn đưa hẳn điều khoản “cấm sạc xe điện” vào hợp đồng thuê nhà vì cho rằng họ không có khả năng nâng cấp hệ thống điện để bảo đảm an toàn.

Bạn Minh Anh (sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền) lo lắng: "Chủ trọ mình cấm sạc đêm. Mình đi học, đi làm thêm đến 10 giờ tối mới về, không sạc đêm thì chẳng biết lấy điện đâu mà đi." Bên cạnh đó, giá điện kinh doanh cho người ở trọ vốn đã cao, nay cộng thêm các phí phụ thu hạ tầng khiến việc dùng xe điện trở nên đắt đỏ hơn cả xe xăng.

Giá điện tăng cao: Tại nhiều nơi, giá điện kinh doanh cho người ở trọ vốn đã cao (thường từ 3.500đ - 4.500đ/số). Khi dùng xe điện, chi phí này đội lên đáng kể. Bên cạnh đó, một số chủ trọ còn thu thêm phí hạ tầng sạc hoặc phí phòng cháy chữa cháy, khiến chi phí sử dụng xe điện của người thuê trọ tăng thêm.

Để "Sống Xanh" không là gánh nặng

Việc thực hiện các vùng phát thải thấp không thể chỉ dựa vào các mệnh lệnh hành chính hay những lệnh cấm mang tính áp đặt. Theo ông Nguyễn Văn Quyền (Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam), chính sách này chỉ thực sự hiệu quả nếu được triển khai song song với việc phát triển mạng lưới phương tiện thay thế. Ông nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh giao thông công cộng tại Hà Nội mới đáp ứng khoảng 19% nhu cầu đi lại, nếu không có giải pháp bổ sung kịp thời, việc cấm xe máy xăng sẽ tạo ra một áp lực khổng lồ cho người dân và hạ tầng đô thị.

Để gỡ rối cho người dân tại các khu vực giáp ranh, Tiến sĩ Đinh Thị Thanh Bình (ĐH Giao thông Vận tải) kiến nghị thành phố cần sớm quy hoạch và đầu tư các bãi đỗ xe chuyển tiếp đồng bộ. Các bãi đỗ này phải được kết nối trực tiếp với hệ thống xe buýt, metro hoặc xe trung chuyển, giúp những người từ ngoại thành hoặc các vành đai ngoài có điểm dừng nghỉ an toàn cho phương tiện cá nhân trước khi bước vào "vùng xanh". Nếu thiếu đi sự kết nối này, quỹ đất hạn chế và nhu cầu đi lại tự phát sẽ trở thành rào cản lớn nhất cho mọi dự định quy hoạch.

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, câu chuyện hỗ trợ tài chính cho nhóm yếu thế cũng là điều kiện tiên quyết để tạo sự đồng thuận xã hội. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An cho rằng, Hà Nội cần ưu tiên phát triển mạng lưới 1.000 trạm sạc nhanh trước năm 2026 và tuyệt đối không để xảy ra tình trạng độc quyền cổng sạc. Bà khẳng định, chỉ khi có chính sách hỗ trợ tài chính thực chất - như các gói hỗ trợ đổi xe điện dự kiến 3 triệu đồng/xe và cơ chế giám sát giá điện tại khu trọ thì người lao động nghèo và sinh viên mới có đủ động lực để chuyển đổi phương tiện mà không cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau.

Sống xanh là một hành trình dài hạn, nhưng hành trình ấy tuyệt đối không nên bỏ lại phía sau những người yếu thế. Nếu thiếu đi những giải pháp đồng bộ về cả hạ tầng kỹ thuật lẫn chính sách kinh tế, mục tiêu bảo vệ môi trường cao đẹp vô tình sẽ trở thành một "gánh nặng kép" đè nặng lên vai những sinh viên và người lao động đang chật vật giữa vòng xoáy mưu sinh. Đừng để một chiếc xe điện trở thành nỗi lo canh cánh của người thuê trọ mỗi khi đêm về.