Giữ hồn nón lá làng Chuông trong dòng chảy hiện đại

(Sóng trẻ) - Làng Chuông (xã Thanh Oai, Hà Nội) được biết đến như “cái nôi của nón lá Việt”. Dù nhịp sống hiện đại len lỏi vào từng ngõ nhỏ, người dân nơi đây vẫn miệt mài gắn bó với nghề làm nón chứa đựng cả một di sản văn hoá lâu đời.

Quy trình làm nón kỳ công 

Để làm ra một chiếc nón lá làng Chuông hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Nón làng Chuông khi làm ra thành phẩm phải đạt 5 tiêu chí làm nên thương hiệu của làng: chắc, khỏe, bền, thanh và đẹp.  

Chiếc nón được dựng trên khuôn gồm 8 gọng và 16 hàng tre đan khít. Lá cọ được tuyển chọn từ rừng Hương Sơn (Hà Tĩnh), sau đó được làm phẳng, xếp lớp rồi khâu cố định bằng sợi cước. Mỗi sản phẩm thường mất khoảng 6 giờ để hoàn thành.

Khung nón làng Chuông được vót bằng cật nứa, chỉ dùng 16 vòng để giữ được cả độ bền chắc lẫn sự mềm mại. Ba lớp nón gồm hai lớp lá lụi và một lớp mo nứa được dán lại, rồi người thợ tỉ mẩn thắt từng mũi khâu nhỏ, đều tăm tắp để chiếc nón tròn, khít và không lộ vết. 

Sau khi cạp nón và lồng nhôi, nón được quét thêm lớp dầu thông để tăng độ bền. Chính sự kỹ lưỡng trong từng bước đã làm nên chiếc nón vừa thanh vừa chắc.

Điều làm nên sự khác biệt của nón làng Chuông là dáng nón mềm mại nhưng chắc chắn, độ bền cao và nét đẹp đặc trưng được lưu truyền hơn 300 năm. Mỗi chiếc nón không chỉ là vật dụng che nắng, che mưa mà còn là dấu ấn văn hóa của cả một vùng quê Thanh Oai.

Bước chuyển mình của nón làng Chuông

Theo nghệ nhân Tạ Thu Hương (58 tuổi) - người thợ lành nghề đã có hơn 50 năm kinh nghiệm làm nón tại làng Chuông cho biết, sản phẩm nón tham gia chương trình OCOP từ năm 2019. Điều này đã mở ra bước chuyển quan trọng trong việc đưa thương hiệu truyền thống đến gần hơn với thị trường. 

Nghệ nhân Thu Hương tự tin rằng nón làng Chuông đáp ứng tốt các tiêu chí của OCOP bởi độ chắc chắn, bền đẹp, dáng nón mềm mại cùng kỹ thuật khâu tinh tế - những giá trị được gìn giữ qua hàng trăm năm. Chính điều đó giúp nón làng Chuông ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường.

Điều khiến các nghệ nhân nơi đây tự hào nhất là khi sản phẩm nón của làng có cơ hội “vươn mình” khi được chọn phục vụ các sự kiện ngoại giao quan trọng: từ Hội nghị APEC, lễ đón Thủ tướng Thái Lan tại Văn phòng Chủ tịch nước đến lễ đón tiếp phu nhân Thủ tướng Singapore tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam,...

Bên cạnh đó, sản phẩm nón của bà Hương còn thu hút nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham quan và trải nghiệm ngay tại không gian nhà riêng vốn được giữ gìn như một “xưởng nghề truyền thống” thu nhỏ. Tại đây, du khách không chỉ tham quan mà còn được trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm nón, tự tay chạm vào từng chi tiết của nghề, biến hành trình khám phá từ “nhìn” thành “cảm nhận” trọn vẹn.

Chị Fatima, du khách đến từ Pakistan chia sẻ: “Vừa bước vào sân tôi đã nghe tiếng khâu nón lách cách. Khi nhìn các nghệ nhân khâu từng đường kim li ti mà nhanh đến khó tin, tôi thật sự khâm phục”. 

Giữa nhịp sống đổi thay, làng Chuông vẫn giữ cho mình hơi thở của một làng nghề trăm tuổi - nơi mỗi chiếc nón ra đời từ sự tỉ mỉ và tình yêu nghề của những người thợ như nghệ nhân Tạ Thu Hương. Khi những chiếc nón theo chân khách thập phương đến khắp mọi miền, câu chuyện về văn hóa, về bàn tay người thợ, về giá trị truyền thống của Thanh Oai cũng được lan tỏa nhẹ nhàng mà bền bỉ, như chính dáng nón thanh mảnh đã đi cùng người Việt tự bao đời.