Hạnh phúc của một "đóa hoa khuyết"

(Sóng trẻ) - “Điều quan trọng là mình được theo đuổi đam mê, yêu giọng nói của bản thân và có thể làm những điều trước đây mình từng nghĩ là không thể”, bạn Nguyễn Thị Linh (2004) chia sẻ.

Là một người khuyết tật bại não, Nguyễn Thị Linh (2004) từng không ít lần tự ti về giọng nói và những hạn chế trong vận động của bản thân. Thế nhưng, thay vì để những trở ngại ấy giới hạn mình, cô sinh viên năm cuối ngành Công tác xã hội dần học cách đón nhận cơ thể, mạnh dạn bước ra khỏi vùng an toàn và tham gia các hoạt động cộng đồng. 

Từ những trải nghiệm cá nhân, Linh bắt đầu chia sẻ câu chuyện của mình trên TikTok, tham gia nhiều tổ chức dành cho người khuyết tật như Chạm vào xanh, CLB Sinh viên Khuyết tật Hà Nội,... Đồng thời đồng sáng lập dự án “Chạm và Kể” nhằm tạo cơ hội để người trẻ khuyết tật tự tin cất lên tiếng nói của chính mình. Mỗi câu chuyện được lắng nghe, mỗi người tìm thấy sự tự tin để bước tiếp đều là một niềm hạnh phúc với Linh.

Phóng viên (PV): Điều gì đã thôi thúc bạn quyết định theo học đại học dù bản thân có thể gặp không ít khó khăn?

Nguyễn Thị Linh: Ở quê mình có khá nhiều người khuyết tật nhưng họ chưa có tiếng nói và cũng chưa có những dịch vụ hỗ trợ phù hợp. Sau khi tốt nghiệp THPT, bố mẹ mình từng băn khoăn không biết có nên cho con đi học đại học hay không.

Khi ấy, cô giáo dạy Văn hỏi mình: “Em có thể tự chăm sóc bản thân chứ?”. Mình trả lời rằng bản thân vẫn có thể sinh hoạt bình thường. Nên cô đã thuyết phục bố mẹ để mình được tiếp tục học tập.

Ban đầu, bố mẹ cũng chưa thực sự tin tưởng mình có thể theo học đại học. Bố mẹ chỉ động viên rằng cứ thử đi, nếu sau 1-2 tháng không thể trụ lại thì trở về nhà. Bố mẹ sẽ không trách móc gì. Chính sự động viên ấy đã giúp mình quyết tâm bước chân vào giảng đường đại học hơn.

Mình lựa chọn ngành Công tác xã hội tại Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam. Thời điểm đó, học viện có chính sách miễn giảm 100% học phí cho sinh viên khuyết tật, đây cũng là một điều kiện thuận lợi để mình có thể theo đuổi con đường học tập.

PV: Khi theo học ngành Công tác xã hội, Linh có thêm những trải nghiệm hay nhận thức nào khiến bản thân dần tìm thấy niềm yêu thích và động lực gắn bó với ngành học này?

Nguyễn Thị Linh: Mình là người khuyết tật bại não, gặp khó khăn về giọng nói, cử chỉ tay đến dáng đứng, cách đi. Vì vậy, trong năm thứ nhất và năm thứ hai trên đại học, mình chưa thực sự năng nổ mà khá trầm lặng. 

Nhưng sau khi tham gia các hoạt động và tiếp xúc với nhiều anh chị ở nhiều môi trường khác nhau, mình bắt đầu suy nghĩ rằng nếu bản thân không chủ động thay đổi, không học cách yêu thương cơ thể và giọng nói của mình thì cũng khó có thể thay đổi góc nhìn của những người xung quanh. Từ đó, mình bắt đầu giơ tay phát biểu nhiều hơn, tích cực tham gia hoạt động của lớp, khoa và các tổ chức. 

PV: Vậy để cải thiện khả năng giao tiếp và vận động, Linh có duy trì việc luyện tập hằng ngày không? Quá trình ấy đã mang lại những thay đổi như thế nào?

Nguyễn Thị Linh: Mình có, mình luyện tập mỗi ngày. Khi mới lên đại học, mình thường mất khoảng ít nhất 1 tiếng để chuẩn bị đi học. Mình thức dậy từ 5h30 nhưng đến 7h mới ra khỏi nhà. Bây giờ, mọi thứ đã tốt hơn. Mình có thể thức dậy vào khoảng 6h35 hoặc 6h40 và hoàn thành những hoạt động sinh hoạt hằng ngày nhanh hơn trước. Mình vẫn hay tập giao tiếp trước gương để điều chỉnh vị trí đặt tay sao cho phù hợp, xem tay có bị gồng cứng hay không và cách mình biểu đạt nên như thế nào.

Trước đây, mỗi khi đi học hay đi chơi, mình thường đi cùng chị gái. Chị là người hỗ trợ giao tiếp cho mình. Chị từng nói rằng ngày trước giọng mình rất khó nghe, chỉ có chị và một số người bạn thân thiết mới thực sự hiểu được mình.

Nhưng gần đây, bạn bè đã nhận xét rằng giọng nói của mình dễ nghe hơn so với 1-2 năm trước. Những phản hồi ấy khiến mình cảm thấy mọi nỗ lực của bản thân đang dần được đền đáp và có thêm động lực để tiếp tục cố gắng.  Mình cảm thấy đôi tay hay giọng nói không còn là những rào cản quá lớn khi bản thân tiếp xúc với thế giới xung quanh.

PV: Mình được biết Linh hiện đang sử dụng TikTok để chia sẻ những câu chuyện cá nhân và các vấn đề liên quan đến người khuyết tật. Cơ duyên nào khiến bạn bắt đầu xây dựng kênh nội dung này?

Nguyễn Thị Linh: Năm ngoái, mẹ mình mắc một căn bệnh khá nặng nhưng kinh tế gia đình lúc đó rất khó khăn. Mình quyết định đi làm thêm và nhận ra người khuyết tật, đặc biệt là những người có dạng tật giống mình, gặp rất nhiều trở ngại khi tham gia thị trường lao động.

Vì vậy, mình quyết định sử dụng TikTok để chia sẻ câu chuyện cá nhân, tìm kiếm những người có hoàn cảnh và trải nghiệm tương tự. Mình không ngờ rằng chủ đề về khuyết tật bại não lại nhận được sự quan tâm của nhiều người đến vậy.

Tuy nhiên, mình cũng thấy sự quan tâm trên mạng xã hội chưa đồng nghĩa với thay đổi ngoài thực tế. Trong xã hội vẫn còn rất nhiều người cần được hiểu đúng về người khuyết tật. Mình muốn mọi người biết rằng người khuyết tật cũng có những quyền bình đẳng như tất cả mọi người, thay vì chỉ là những người đặc biệt hay trở thành tâm điểm chú ý vì tình trạng của mình.

PV: Việc tự quay dựng và chỉnh sửa video chắc hẳn đòi hỏi Linh phải dành nhiều thời gian hơn do những khó khăn trong vận động tay. Bạn đã thích nghi và duy trì công việc này như thế nào?

Nguyễn Thị Linh: Với một người bình thường có thể chỉ mất 1-2 phút để mặc một chiếc áo có cúc nhưng mình thường cần khoảng 4-5 phút, thậm chí 6 phút nếu tay run nhiều.

Việc quay dựng video cũng tương tự. Mình luôn phải quay đi quay lại nhiều lần. Có những lúc tay run khiến mình cầm điện thoại không chắc chắn hoặc không thể chỉnh sửa video đúng như mong muốn.

Nếu tập trung, mình thường mất khoảng 1 tiếng đến 1 tiếng rưỡi cho mỗi lần cắt ghép video hoặc lồng tiếng video dài tầm 1 phút. Mình sẽ cố gắng hoàn thiện sản phẩm trong khả năng tốt nhất. Vì mình luôn nghĩ rằng: “Hóa ra mình còn chưa tốt ở việc này và cần cải thiện thêm ở lĩnh vực này”. 

PV: Thông qua những video trên TikTok, Linh mong muốn người xem hiểu thêm điều gì về bản thân bạn cũng như cộng đồng người khuyết tật?

Nguyễn Thị Linh: Mình mong muốn mọi người hiểu rõ hơn về các dạng khuyết tật ở Việt Nam, đặc biệt là khuyết tật bại não. Hiện nay, có nhiều người vẫn nghĩ rằng bại não đồng nghĩa với việc bị ảnh hưởng đến chức năng thần kinh, tâm thần. Tuy nhiên, qua những người mình từng gặp và tiếp xúc, mình thấy có những người bại não chủ yếu gặp khó khăn về vận động và nghe, nói.

Đây cũng là một trong những lý do mình xây dựng kênh TikTok nhằm chia sẻ góc nhìn đầy đủ hơn về các dạng khuyết tật, quyền của người khuyết tật và Luật Người khuyết tật năm 2010.

Mình muốn mọi người hiểu rằng mỗi dạng khuyết tật đều có những đặc điểm và nhu cầu hỗ trợ khác nhau. Khi hiểu đúng, chúng ta sẽ biết cách giao tiếp, ứng xử và tạo ra môi trường phù hợp hơn cho từng người.

PV: Linh từng tham gia nhiều hoạt động về quyền của người khuyết tật, giáo dục giới tính và nhiều chương trình dành cho thanh niên như đại biểu của Sáng kiến Thanh niên tiên phong UNICEF năm 2023... Trong số những trải nghiệm đó, đâu là hoạt động để lại dấu ấn và có ảnh hưởng lớn nhất đến bạn?

Nguyễn Thị Linh: Một trong những hoạt động thay đổi mình nhiều nhất là một chương trình về bình đẳng trong quyền tự quyết về cơ thể, sức khỏe sinh sản, tình dục của Hadeus VietNam - Tổ chức Thúc đẩy Công bình Y tế. Anh Nguyễn Duy - nhà sáng lập tổ chức đã có một workshop chia sẻ thông tin và làm zine (một dạng sách/tạp chí thủ công). Những hoạt động như vậy đòi hỏi sự khéo léo của đôi tay. Nên vừa giúp mình cải thiện vận động của tay, vừa làm mình tạm thời quên đi khuyết tật của bản thân, thoải mái hòa nhập cùng mọi người.

Khi đó, anh Duy từng nói với mình một câu mà đến giờ mình vẫn nhớ: “Mọi người vẫn đang lắng nghe Linh, vẫn đang nhìn thấy Linh. Sự tồn tại của em sẽ là một sự đa dạng của thế giới này và em không cần phải quá chú ý về khuyết tật của bản thân”. Câu nói ấy khiến mình cảm thấy được công nhận và có thêm niềm tin vào chính mình.

Anh Duy cũng là một trong những thanh niên đưa Sáng kiến Thanh niên tiên phong về Việt Nam năm 2023. Mình đã tham gia các vòng tuyển chọn sau đó có cơ hội góp mặt tại trại Sáng kiến Thanh niên tiên phong ở Hà Nội. Tiếp đó, mình cũng tham gia với vai trò cố vấn cho Sáng kiến dành cho người khuyết tật. Qua những hoạt động này, mình nhận ra để người khuyết tật có thể tham gia một sự kiện quy mô lớn cần rất nhiều nguồn lực và sự hỗ trợ. 

Mình cũng học được cách giao tiếp giữa các nhóm khuyết tật khác nhau. Chẳng hạn, người khiếm thính có thể giao tiếp với người bại não như thế nào khi một số người bại não gặp khó khăn trong vận động tay, không thể thực hiện ngôn ngữ ký hiệu một cách dễ dàng. Hay người khiếm thị có thể giao tiếp với những nhóm người khác ra sao. Đặc biệt, mình đã có cơ hội kể câu chuyện của bản thân thông qua một bộ phim về chính sách dành cho người khuyết tật. Mình cảm thấy rất hạnh phúc khi được trao cơ hội và được lắng nghe.

PV: Trước khi tham gia các hoạt động cộng đồng như vậy, Linh có từng băn khoăn về bản thân không?

Nguyễn Thị Linh: Điều khiến mình lo lắng nhất là giọng nói và cơ thể của bản thân. Người bại não thường gặp tình trạng run tay chân, khó kiểm soát giọng nói và các cơ trên cơ thể. Khi căng thẳng, những biểu hiện này có thể trở nên rõ rệt hơn.

Vì vậy, trước khi tham gia các hoạt động, đặc biệt là những chương trình đòi hỏi phải nói nhiều hoặc xuất hiện trước đám đông, mình thường rất hồi hộp. Mình luôn tự hỏi mọi người đang nghĩ gì về mình, liệu mình có làm tốt không, có vô tình ảnh hưởng đến những người xung quanh hay không.

Tuy nhiên, sau một lần tham gia hoạt động tình nguyện vào đầu năm 2024 và tháng 6 cùng năm, mình nhận ra bản thân vẫn có thể giúp đỡ các bạn khiếm thị và tham gia những công việc cộng đồng. Mình cũng có những giá trị và điểm mạnh có thể đóng góp, hỗ trợ mọi người.

Mình cũng tham gia các hoạt động tham vấn đồng cảnh dành cho người khuyết tật bại não với vai trò người học hỏi, chuẩn bị cho việc tổ chức những mùa tiếp theo. Qua đó, mình nhận ra bản thân cần lắng nghe nhiều hơn và kiên nhẫn hơn. Có những người bại não gặp khó khăn rất lớn trong giao tiếp bằng lời nói, vì vậy mình cần chờ đợi để họ có thể nói hết câu, cố gắng hiểu điều họ muốn truyền đạt và đưa ra hỗ trợ kịp thời. Những trải nghiệm ấy tiếp tục trở thành động lực để mình tự tin hơn và mong muốn đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng.

PV: Linh hiện là đồng sáng lập dự án “Chạm và Kể”. Ý tưởng thực hiện dự án này xuất phát từ đâu và Linh cùng các cộng sự đã triển khai chương trình như thế nào?

Nguyễn Thị Linh: Mình nhận thấy có rất nhiều sinh viên khuyết tật nhưng các bạn vẫn chưa thực sự tự tin bước ra ngoài, chưa biết cách kể câu chuyện của bản thân hoặc thậm chí chưa biết nên bắt đầu hành trình học tập từ đâu. Sau đó, mình cùng chị Diệu Linh - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh viên khuyết tật Hà Nội đã ngồi lại trao đổi và nảy ra ý tưởng xin tài trợ để thực hiện một dự án giúp các bạn trẻ khuyết tật có cơ hội kể câu chuyện của chính mình.

Dự án “Chạm và Kể” được xây dựng với 3 hoạt động chính. Hoạt động đầu tiên là tổ chức các buổi tập huấn về kỹ năng kể chuyện và sáng tạo nội dung. Chúng mình hướng dẫn các bạn những kỹ năng phù hợp với từng dạng khuyết tật, chẳng hạn như cách quay dựng đối với người khiếm thị, cách kể chuyện đối với những người gặp khó khăn về giọng nói,...

Hoạt động thứ hai là tổ chức cuộc thi sáng tạo video trên TikTok và Facebook. Chương trình mở rộng đối tượng tham gia tới người khuyết tật trên toàn quốc, khuyến khích các bạn gửi câu chuyện cá nhân về cho dự án.

Cuối cùng là vòng chung kết, nơi các bạn trực tiếp đứng trên sân khấu để kể lại câu chuyện của mình và có cơ hội nhận những giải thưởng của chương trình. Có bạn chia sẻ rằng trước đây không dám kể câu chuyện của bản thân vì sợ bị xem là yếu đuối, tự ti. Nhưng sau 4 buổi đào tạo của “Chạm và Kể”, bạn nhận ra câu chuyện của mình cũng rất hay, là độc nhất và chỉ riêng bạn có. Bạn cũng biết cách khai thác câu chuyện ấy để truyền tải những thông điệp có ý nghĩa. Khi nghe những chia sẻ như vậy, mình cảm thấy rất vui vì dự án đã thực sự mang lại giá trị cho các bạn trẻ khuyết tật.

PV: Với những bạn trẻ, đặc biệt là các bạn khuyết tật, đang mong muốn tham gia hoạt động cộng đồng nhưng còn e ngại về khả năng của bản thân hoặc chưa biết bắt đầu từ đâu, Linh muốn gửi gắm điều gì?

Nguyễn Thị Linh: Mình nghĩ ai cũng phải bắt đầu từ đâu đó. Vì vậy, các bạn hãy cứ dấn thân và thử sức. Ban đầu có thể ngại ngùng, lúng túng nhưng khi tham gia nhiều hơn, các bạn sẽ tích lũy được những kỹ năng và khả năng mà có thể chính bản thân cũng không ngờ mình làm được.

Mình tin rằng không ai cần phải thật giỏi ngay từ đầu. Điều quan trọng là các bạn dám bước đi trước, dám thử sức và dám nói lên suy nghĩ của bản thân, dù điều đó đúng hay sai. Rồi các bạn sẽ có cơ hội gặp gỡ những người đồng hành, những người sẵn sàng lắng nghe và cùng mình đi tiếp trên hành trình ấy.

PV: Linh chia sẻ rằng đôi khi chỉ cần bắt đầu, mỗi người sẽ nhận ra bản thân có thể làm được những điều mà trước đây chưa từng nghĩ tới. Nhìn lại hành trình của mình, đâu là điều khiến bạn bất ngờ nhất về khả năng của bản thân?

Nguyễn Thị Linh: Trước đây, mình từng đi dạy trẻ đặc biệt tại một trung tâm và thường nghe những nhận xét như: “Nghe giọng em mệt lắm” hay “Giọng như thế thì làm sao đi dạy được?”. Những lời nói ấy khiến mình rất buồn.

Tuy nhiên, mình vẫn thử sức ở những vai trò khác nhau, chẳng hạn như làm diễn giả tại Trường Đại học Xây dựng Hà Nội. Qua trải nghiệm đó, mình nhận ra rằng nếu không thể làm được bằng cách này thì có thể thử một cách khác; nếu môi trường này chưa phù hợp thì mình vẫn có thể tìm kiếm cơ hội ở môi trường khác. Điều quan trọng là mình được theo đuổi đam mê, yêu giọng nói của bản thân và có thể làm được những điều trước đây mình từng nghĩ là không thể.

PV: Ở thời điểm hiện tại, điều gì khiến Linh cảm thấy hạnh phúc nhất?

Nguyễn Thị Linh: Có lẽ điều khiến mình hạnh phúc nhất là được mọi người lắng nghe những câu chuyện của mình. Khi mình chia sẻ một vài kỹ năng hay những thông tin thú vị về người khuyết tật và nhận được sự hưởng ứng từ mọi người, mình cảm thấy rất vui.

PV: Cảm ơn bạn Linh với những chia sẻ chân thành. Chúc bạn sẽ tiếp tục gặt hái được nhiều thành công trên con đường đã chọn!