Sinh viên công nghệ trước làn sóng AI: Làm chủ để không bị thay thế

(Sóng trẻ) - AI đang thay đổi cách lập trình, đặt ra yêu cầu mới đối với sinh viên công nghệ thông tin (CNTT). Bên cạnh kỹ năng sử dụng công cụ, kiến thức nền tảng và tư duy giải quyết vấn đề là những năng lực cần thiết để thích ứng với thị trường lao động.

AI viết code ngày càng tốt, lợi thế của kỹ sư nằm ở tư duy

Sự phổ biến của các công cụ AI hỗ trợ lập trình đang thay đổi cách sinh viên công nghệ thông tin tiếp cận việc học và công việc tương lai. Chỉ với một yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên, người dùng có thể tạo mã nguồn, tìm lỗi hoặc triển khai một chức năng phần mềm trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, khả năng tạo code nhanh không đồng nghĩa AI có thể thay thế năng lực của kỹ sư phần mềm.

Từ thực tế làm việc tại FPT Software, anh Nguyễn Trọng Hiếu (33 tuổi), Team Lead, Senior Developer với hơn 7 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực CNTT, nhận định AI đang đảm nhận phần lớn những công việc lập trình có tính lặp lại như viết mã mẫu, tạo các bài kiểm thử cơ bản hay chuyển đổi ngôn ngữ lập trình. Tuy nhiên, AI vẫn chưa thể thay thế con người hoàn toàn bởi việc phân tích yêu cầu, lựa chọn giải pháp kỹ thuật, xử lý mã nguồn phức tạp vẫn cần tư duy của con người.

Điều đó đặt ra một yêu cầu khác đối với sinh viên: không thể chỉ dựa vào khả năng sử dụng công cụ để đánh giá năng lực lập trình của bản thân. Một đoạn mã có thể chạy được nhưng chưa chắc đã tối ưu, an toàn hoặc đáp ứng đầy đủ yêu cầu của hệ thống. Nếu không hiểu nguyên lý hoạt động, người học dễ chấp nhận cả những kết quả sai mà không nhận ra vấn đề.

Để tránh phụ thuộc vào AI, anh Hiếu cho rằng sinh viên cần trước hết nắm chắc những kiến thức cốt lõi như cấu trúc dữ liệu và giải thuật, hệ điều hành, mạng máy tính, cơ sở dữ liệu. Đây là nền tảng giúp người học hiểu cách hệ thống vận hành, phát hiện những điểm bất hợp lý trong mã nguồn và đánh giá giải pháp được đề xuất.

Bên cạnh đó, khả năng đọc hiểu và gỡ lỗi code cũng ngày càng quan trọng. Trong môi trường làm việc thực tế, lập trình viên không chỉ xây dựng sản phẩm mới mà còn phải tiếp nhận, chỉnh sửa và tối ưu mã nguồn có sẵn. Khi AI tham gia vào quá trình phát triển phần mềm, kỹ sư càng cần biết cách kiểm tra từng đoạn mã, truy vết nguyên nhân và xử lý lỗi thay vì mặc nhiên tin tưởng kết quả được tạo ra.

Chuyên gia cũng lưu ý sinh viên cần trang bị kiến thức về kiến trúc hệ thống, thiết kế phần mềm, nguyên tắc viết mã sạch, bảo mật và kiểm thử. Bởi tốc độ tạo ra sản phẩm không có nhiều ý nghĩa nếu sản phẩm tồn tại lỗ hổng hoặc không đáp ứng được yêu cầu sử dụng.

Như vậy, AI không làm mất đi vai trò của kiến thức chuyên môn mà khiến năng lực nền tảng trở nên quan trọng hơn. Người biết sử dụng công cụ có thể hoàn thành một thao tác nhanh hơn, nhưng người hiểu bản chất vấn đề mới có khả năng đánh giá và làm chủ kết quả.

Nền tảng chuyên môn và trải nghiệm thực tế tạo lợi thế cạnh tranh

Bên cạnh việc củng cố chuyên môn, sinh viên CNTT cần thay đổi cách tiếp cận quá trình học tập. Theo anh Nguyễn Trọng Hiếu, người học nên xây dựng nền tảng vững chắc trước, sau đó sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ thay vì để công nghệ thực hiện thay toàn bộ quá trình tư duy.

Ngoài chuyên môn, anh Hiếu khuyến nghị sinh viên chú trọng rèn luyện tư duy giải quyết vấn đề. Thay vì đưa ngay một yêu cầu cho AI và sử dụng kết quả có sẵn, người học cần biết phân tích yêu cầu, xác định nguyên nhân và chia nhỏ bài toán thành từng phần. Khi hiểu rõ vấn đề, sinh viên mới có thể đặt câu hỏi phù hợp, kiểm chứng câu trả lời và tận dụng công cụ hiệu quả.

Một nhóm năng lực khác không thể thiếu là kỹ năng làm việc theo quy trình. Việc làm quen với Git để quản lý mã nguồn, Agile/Scrum để phối hợp phát triển dự án, CI/CD và kiến thức cơ bản về điện toán đám mây (cloud) giúp sinh viên có sự chuẩn bị tốt hơn khi bước vào môi trường doanh nghiệp.

Đặc biệt, tiếng Anh chuyên ngành là lợi thế cần được đầu tư từ khi còn ngồi trên giảng đường. Khả năng đọc tài liệu kỹ thuật, cập nhật công nghệ từ các nguồn quốc tế và giao tiếp với khách hàng nước ngoài sẽ mở rộng cơ hội làm việc của nhân sự CNTT. Cùng với đó là kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy phản biện và khả năng tự học.

Theo anh Hiếu, công nghệ thay đổi rất nhanh nên việc học không thể dừng lại sau khi sinh viên hoàn thành chương trình đại học. Người làm CNTT cần duy trì thói quen cập nhật kiến thức, chủ động tiếp cận công nghệ mới và liên tục điều chỉnh phương pháp làm việc.

Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động lập trình, biết sử dụng công cụ là điều cần thiết nhưng chưa đủ để tạo nên lợi thế nghề nghiệp. Sinh viên cần chứng minh năng lực bằng khả năng hiểu vấn đề, xây dựng giải pháp và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Đó cũng là nền tảng để người học không chỉ thích ứng với sự thay đổi của công nghệ mà còn chủ động làm chủ công việc trong tương lai.