Kiệt sức trước ngưỡng cửa nghề: Khi sinh viên truyền thông rơi vào cạn kiệt sáng tạo

(Sóng trẻ) - Trong truyền thông, ý tưởng là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, để tạo ra các kế hoạch triệu “view”, nhiều sinh viên phải đánh đổi bằng sự kiệt sức cả về thể chất lẫn tinh thần và burn-out trở thành khái niệm quen thuộc.

Khi những cỗ máy ý tưởng “cạn dầu”

Tại quán cà phê Contrast mở cửa 24/7 ở khu vực Cầu Giấy, Hà Nội, không khó để bắt gặp những gương mặt sinh viên trẻ bên chiếc laptop cùng cốc cà phê cùng những bạn trẻ với đôi mắt trũng sâu vì thiếu ngủ. Đó là lúc các bạn đang cố “vắt” bộ não để tìm những ý tưởng trên con đường làm truyền thông.

Minh Phương (21 tuổi sinh viên năm ba chuyên ngành Quan hệ Quốc tế) vừa hoàn thành kịch bản thứ năm cho đồ án cuối kỳ. Với Minh Phương, nỗi sợ lớn nhất không phải là điểm kém, mà là sự trống rỗng.

Đây chính là biểu hiện rõ nhất của Creative Burn-out (Kiệt sức sáng tạo). Khác với sự mệt mỏi thông thường, nó là cảm giác tê liệt khả năng tư duy, đi kèm với sự hoài nghi về năng lực bản thân. Khi sáng tạo trở thành một định mức sản xuất hàng ngày, cảm hứng tự thân dần bị thay thế bằng sự chịu đựng.

Trong cuồng quay chạy theo những điều mới lạ, nếu không mang lại những “kịch bản” thật mới lạ. Thì người sáng tạo coi như thua cuộc trong cuộc đua giành lấy sự chú ý. Điều này càng khiến họ kiệt sức khi lúc nào cũng đòi hỏi bản thân phải phát hiện ra những thứ độc - lạ - hiếm.

Vì thế, sinh viên ngành truyền thông, người được cho là có sức trẻ, có bản lĩnh, dám nghĩ, dám làm lại mang trọng trách nặng nề hơn bao giờ hết. Đến khi họ không thể tái tạo hay “sản sinh” ra những điều mới lạ nữa. Họ kiệt sức với con đường mình chọn.

Chỉ có gánh nặng và gánh nặng hơn

Tại sao sinh viên ngành truyền thông lại dễ cháy sạch năng lượng đến vậy? Câu trả lời nằm ở đặc thù khắc nghiệt của ngành là xu hướng mới liên tục được cập nhật.

Truyền thông không ngủ. Một xu hướng mới nổ ra trên TikTok yêu cầu người làm sáng tạo phải nắm bắt ngay lập tức. Việc luôn phải bật công tắc theo dõi mạng xã hội khiến hệ thần kinh của sinh viên luôn trong trạng thái căng thẳng.

Trong thị trường lao động cạnh tranh, tấm bằng đại học là chưa đủ. Sinh viên truyền thông tự đặt áp lực phải có một hồ sơ năng lực khủng với các dự án thực tế, các giải thưởng Agency hay số lượng follower trên trang cá nhân. Họ vừa đi học, vừa làm công việc tự do, vừa thực tập không lương... biến bản thân thành những vận động viên đa nhiệm nhưng thiếu kỹ năng quản trị năng lượng.

Sinh viên ngày nay được coi là những con người phải toàn diện, phải hoàn hảo. Một người phải kiêm rất nhiều vai trò khác nhau. Và trong thế giới sáng tạo, khi bị dơi vào “chủ nghĩa hoàn hảo” thì những áp lực, gánh nặng lại nhân đôi thậm chí là nhân ba. Và cứ theo tâm lý ấy, chẳng bao giờ nút thắt cạn kiệt được gỡ bỏ.

Cái nhìn từ phía chuyên gia: Cần một "khoảng nghỉ" trong đào tạo

Đứng dưới góc độ khách quan, các chuyên gia giáo dục nhận định rằng môi trường đào tạo ngành sáng tạo hiện nay đang mô phỏng rất sát thực tế doanh nghiệp, nhưng đôi khi lại thiếu đi sự định hướng về sức khỏe tâm thần.

ThS. Lê Minh - nhà nghiên cứu Tâm lý học tại Trường Đại học Thủ đô Hà Nội phân tích: "Chúng ta đang dạy sinh viên cách tạo ra nội dung thu hút hàng triệu người, nhưng chưa dạy các em cách bảo vệ hệ sinh thái tinh thần của chính mình. Sự sáng tạo cần những khoảng lặng để tái tạo. Nếu chỉ có nạp và xả liên tục, hệ thống chắc chắn sẽ sụp đổ".

Thực tế, nhiều Agency (công ty truyền thông, quảng cáo) lớn hiện nay bắt đầu chú trọng đến Wellness (sức khỏe toàn diện) cho nhân viên, nhưng ở bậc đại học, khái niệm này vẫn còn khá xa xỉ. Sinh viên vẫn tự hào về việc thức trắng đêm như một minh chứng cho sự đam mê, mà quên mất rằng đó là dấu hiệu của việc quản trị thời gian kém hiệu quả hoặc sự quá tải hệ thống.

Để không gục ngã trước khi thực sự bước chân vào nghề, việc nhận diện và đối thoại với sự kiệt sức là yêu cầu cấp thiết. Các bạn trẻ cần hiểu sức khỏe tinh thần chính là nền tảng của sức sáng tạo.

Giải pháp không nằm ở việc làm ít đi, mà là làm việc thông minh hơn. Học cách cân bằng và không kham những dự án quá sức, quan trọng nhất là chấp nhận sự không hoàn hảo trong giai đoạn học tập. Một bản thiết kế chưa xuất sắc có thể sửa, nhưng một tâm hồn kiệt quệ sẽ cần rất nhiều thời gian để chữa lành.

Ngành truyền thông sáng tạo luôn cần những dòng máu trẻ, nhưng thị trường cần những người chạy marathon bền bỉ hơn là những vận động viên chạy nước rút rồi sớm dừng bước. Nhận diện burn-out không phải là thừa nhận thất bại, mà là bước chuẩn bị cần thiết để ngọn lửa đam mê được cháy lâu dài và rực rỡ hơn.