Ký ức tháng Tư và những vết thương không lành lại

(Sóng trẻ) - Tháng Tư trở lại, mang theo niềm vui ngày đất nước thống nhất. Nhưng ở những góc nhỏ bình yên, vẫn có người lặng lẽ sống cùng ký ức chiến tranh chưa khép lại.

Ở tuổi ngoài 70, ông Hoàng Văn Thoan (Chương Mỹ, Hà Nội) vẫn giữ thói quen lau lại những kỷ vật cũ mỗi dịp tháng Tư. Đôi bàn tay nhăn nheo của ông đặt chiếc khăn lau lên những tấm huân chương và bộ quân phục bạc màu, những thứ không chỉ là dấu tích oanh liệt của thời tuổi trẻ mà còn là nơi lưu giữ ký ức về những con người đã nằm lại nơi chiến trường. 

“Lứa anh em đi vào chiến dịch Hồ Chí Minh… đi hầu hết là không trở về, vãn hết rồi”, ông Thoan trầm giọng, đầu hơi cúi khi nói về những người đồng ngũ.

Năm 1974, khi vừa tròn 20 tuổi, ông xung phong nhập ngũ. Khi ấy, đất nước đang ở những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Một năm sau, ngày giải phóng đến nhưng ông lại không có mặt trong chiến dịch lịch sử. Đơn xin vào chiến trường của ông không được chấp thuận, ông được giữ lại làm công tác huấn luyện.

Cái háo hức của tuổi 20 khi ấy vẫn còn nguyên trong ký ức của người lính già khi ông mân mê vạt áo và bồi hồi nhớ lại “Lúc ấy đi bộ đội là háo hức lắm, tự viết đơn xin đi chứ không ai ép cả. Nhà thì khó khăn, bố cũng ở chiến trường chưa về, em còn nhỏ… nhưng vẫn xung phong đi.” Dù chưa trực tiếp bước vào chiến trường, ông Thoan vẫn luôn sống trong nhịp thở gấp gáp của thời chiến. Những đêm ngủ không rời đôi giày bởi luôn phải trong tư thế sẵn sàng lên đường. Tin tức từ các mặt trận dồn dập gửi về từng giờ, từng phút “Ở ngoài mà theo dõi trong đó, lúc vui cùng vui, lúc buồn cùng buồn. Có những nơi ác liệt quá… hy sinh không ít”.

Ngày 30/4/1975, khi tin chiến thắng vang lên, cả đơn vị vỡ òa trong niềm vui. “Phấn khởi lắm, vui như Tết. Bao nhiêu năm chiến đấu, dân và quân vất vả, chết bao nhiêu người mới giành được độc lập”.

Nhưng niềm vui ấy với ông chưa bao giờ trọn vẹn, bởi đâu đó trong sâu thẳm trong tâm tư người đàn ông đã 70 ngoài tuổi ấy là khoảng trống không thể lấp đầy khi những người đồng đội cùng nhập ngũ năm ấy, nhiều người đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường mà không kịp trở về nhà.

Còn với ông Lê Ngọc Lưu (Chương Mỹ, Hà Nội) - một người lính từng để dấu chân qua bao chiến trường khốc liệt, chiến tranh không chỉ là ký ức mà hiện hữu như một “vết thương không lành” theo đúng nghĩa đen. Ông đã mất đi một cánh tay trong trận đánh ác liệt tại Tam Quan (Bình Định) năm 1973, mang theo dấu tích của chiến tranh suốt phần đời còn lại.

Sinh năm 1949, ông Lưu tham gia cách mạng từ rất sớm. Năm 1970, ở cái tuổi đầu xuân với bao hy vọng, ông nhập ngũ. Những bước chân hành quân của ông đi qua bao chiến trường ác liệt như Đắk Tô - Tân Cảnh, Kon Tum, Quảng Ngãi…“Lúc đó khổ lắm, không có gì ăn, không có gì mặc… nhưng các anh em ai cũng bảo nhau phải hoàn thành nhiệm vụ cấp trên giao cho”.

Chiến tranh với ông không chỉ là bom đạn mà còn là những cuộc gặp gỡ vội vàng dọc đường hành quân, những cái bắt tay giữa các đơn vị, những ánh mắt hiểu nhau mà không cần nói. Rồi một ngày, chiến tranh khắc lên cơ thể ông dấu ấn không thể xóa nhòa, một vết thương vĩnh viễn theo ông suốt cả cuộc đời.

“Trong trận Tam Quan tôi đã bị thương mất đi một cánh tay. Lúc đó cũng suy nghĩ nhiều lắm, không biết về với một cánh tay như vậy thì làm được gì nữa không”.

Nỗi đau thể xác có thể nhìn thấy, nhưng nỗi đau tinh thần lại mới là điều khiến người lính day dứt lâu dài. “Nhưng tôi nghĩ mình vẫn còn may mắn hơn nhiều đồng đội đã hy sinh”.

Sau ngày rời quân ngũ, ông Lưu trở về làm việc tại bưu điện huyện. Cuộc sống mới không dễ dàng khi ngay từ những ngày đầu, ông phải học cách làm quen với cơ thể không còn nguyên vẹn. “Nhiều lúc cũng ngại, mình phải mất một thời gian mới quen dần với công việc”.

Hai người lính, hai số phận. Một người mang ký ức về những đồng đội đã mất. Một người lại phải mang theo thương tật suốt phần đời còn lại sau khi rời quân ngũ. Thế nhưng điểm chung của họ là những nỗi đau và ký ức về một thời bom đạn ác nghiệt chưa bao giờ thực sự lùi xa.

Với ông Thoan, chiến tranh không chỉ nằm lại trong ký ức mà còn hiện hữu trong những cuộc gặp mặt ngày một thưa vắng mỗi dịp tụ họp hội quân nhân. Từ 50 người lính trẻ cùng chung một ước mơ, một con đường hướng về Tổ Quốc, hướng về đất mẹ, đem theo hành trang là  bao quyết tâm từ ngày nhập ngũ giờ đây chỉ còn vỏn vẹn hơn 20 người với mái tóc đã bạc và những đôi chân chậm chạp. Những buổi họp mặt giờ không còn rộn ràng như trước. Họ gặp nhau để nhớ, để kể, và để nhắc nhau rằng mình đã từng đi qua một thời gian khổ nhưng oanh liệt như thế nào. 

Còn với ông Lưu, mỗi độ tháng Tư trở về là một lần ký ức lặng lẽ thức dậy, những ký ức không ồn ào nhưng lại âm ỉ đến nhói lòng. Đó là những cánh rừng hun hút, những trận đánh khốc liệt, và những người đồng đội đã mãi mãi sống cùng đất nước. 

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Đất nước hôm nay đã hòa bình, phát triển nhưng trong ký ức của những người lính năm xưa, tháng Tư không chỉ là ngày chiến thắng. Đó còn là ngày họ nhớ về những người đã ngã xuống, nhớ về một phần tuổi trẻ không thể quay lại, nhớ về một thời oanh tạc gian khổ nhưng lại đầy kiêu hùng. Và có lẽ, ngay chính họ cũng luôn nhớ về những vết thương mà chiến tranh để lại, những vết thương không bao giờ lành mà theo họ tới tận những tháng năm sau này.

Kỳ đầu: Hòa bình sau thời chiến (Kỳ 1): Người trở về từ chiến trường năm ấy