Tuồng cổ giữa dòng chảy hiện đại: Sức nặng phía sau tấm màn nhung

(Sóng trẻ) - Phía sau ánh đèn nhung rực rỡ của nghệ thuật tuồng là một hành trình rèn luyện vô cùng khắc nghiệt. Dù ngọn lửa đam mê của các nghệ sĩ trẻ luôn rực cháy, bộ môn nghệ thuật truyền thống này đang phải đối mặt với những khoảng trống lớn về cả nhân lực lẫn kinh tế. 

Ngọn lửa yêu nghề 

Để có được một chương trình biểu diễn chất lượng phục vụ công chúng, những nghệ sĩ Tuồng luôn phải duy trì cường độ luyện tập cao. NSƯT Nguyễn Thị Lộc Huyền (Trưởng đoàn Nghệ thuật Tuồng, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam) chia sẻ, khi nhà hát vào cao điểm, lịch tập luyện thường kéo dài bất kể ngày đêm. Quá trình làm nghề đòi hỏi diễn viên phải liên tục nghiên cứu về tính chất từng dạng vai, thuần thục từ kỹ thuật hát, múa, đài từ cho đến việc kiểm soát cơ thể. 

Đằng sau kỹ thuật biểu diễn là những thử thách khắt khe về mặt thể chất. Khi vào vai tướng Ôn Đình trong vở Ôn Đình chém Tá, diễn viên Nguyễn Trọng Văn (diễn viên đoàn Tuồng, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam) phải khoác lên mình bộ giáp trụ nặng tới 20kg. Đi trên những đôi hia cao lênh khênh, anh vừa phải giữ thăng bằng để tránh chấn thương, vừa phải dồn sức duy trì chất giọng tướng đống trầm và gằn lớn.

Để đổi lấy vỏn vẹn 30 phút tỏa sáng trên sân khấu, người nghệ sĩ phải đánh đổi bằng 4 năm miệt mài trên ghế nhà trường, cùng hàng năm trời ròng rã rèn luyện ngày đêm tại nhà hát. Diễn viên Nguyễn Đình Thuận (diễn viên đoàn Tuồng, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam) bộc bạch, anh phải trải qua nhiều năm học bài bản trong trường, được thầy cô "bắt tay chỉ ngón" từng động tác, rồi tiếp tục rèn luyện ngày đêm suốt nhiều năm tại nhà hát thì vai diễn mới thực sự trưởng thành. 

Sự nghiêm túc của thế hệ đi trước chính là bước ngoặt làm thay đổi hoàn toàn nhận thức của những người trẻ như anh Thuận. Ban đầu, giữa thời buổi bùng nổ nhiều loại hình giải trí, anh thừa nhận bản thân từng không quan tâm đến bộ môn nghệ thuật cổ truyền này.

Chỉ đến khi trực tiếp chứng kiến thế hệ đi trước làm việc và nhen nhóm ngọn lửa nghề, anh mới thấu hiểu độ khó cùng sự kiêu hãnh của nghiệp diễn, từ đó biến lòng trân trọng thành đam mê tự thân để dấn thân theo đuổi. 

Những khoảng trống cần được lấp đầy

Trong hành trình bảo tồn và phát triển, bộ môn nghệ thuật này đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách lớn. Bà Nguyễn Thị Lộc Huyền thẳng thắn chỉ ra, khó khăn lớn nhất hiện nay chính là sự thiếu hụt trầm trọng của lớp kế cận. 

Tính đến nay đã 8 năm trôi qua kể từ khi khóa đào tạo gần nhất (2014-2018) được tuyển sinh, đơn vị vẫn chưa thể mở thêm được khóa mới. Sự đứt gãy về mặt thế hệ này đặt ra dấu hỏi lớn về khả năng bảo tồn nguyên vẹn các giá trị tinh túy của Tuồng khi đội ngũ diễn viên hiện tại ngày một lớn tuổi.

Không chỉ khủng hoảng lực lượng biểu diễn, Tuồng còn đang thiếu hụt nghiêm trọng đội ngũ sáng tạo hậu trường. Số lượng biên tập, biên kịch thực sự hiểu sâu và có khả năng viết kịch bản cho Tuồng hiện nay vô cùng khan hiếm, chỉ đếm trên đầu ngón tay. Thiếu đi những kịch bản mới vừa giữ được cái cốt truyền thống, vừa mang hơi thở đương đại, nghệ thuật Tuồng vô tình mất đi xung lực tự làm mới mình trên thị trường.

Bên cạnh áp lực nhân lực, bài toán kinh tế cũng là một thực tế đa chiều đầy trăn trở. Bà Lộc Huyền chia sẻ, mức thù lao thu nhập thực tế từ nghề hiện tại chưa đủ để các nghệ sĩ hoàn toàn yên tâm trang trải cuộc sống gia đình.

Là bộ môn nghệ thuật bác học và kén người nghe, Tuồng rất khó cạnh tranh trực tiếp với các hình thức giải trí đại chúng bùng nổ hiện nay. Khi thị trường chưa thể tự cân đối nguồn thu từ bán vé, việc giữ chân các tài năng trẻ vừa bám trụ với nghề, vừa tự chủ kinh tế trở thành một bài toán vô cùng nan giải. 

Vượt lên trên những khoảng trống về nhân lực và áp lực kinh tế, động lực lớn nhất để các nghệ sĩ trẻ bám trụ sàn diễn chính là ngọn lửa nghề được kế thừa trọn vẹn từ thế hệ đi trước. Sự tận tụy, uốn nắn từng động tác không quản ngại vất vả của các thầy cô trong từng bài học đầu đời đã trở thành điểm tựa tinh thần vô giá cho lớp hậu sinh. Chính tình yêu thuần khiết và lòng kiên định ấy đang giúp những người nghệ sĩ vượt qua thử thách, giữ cho tiếng trống Tuồng truyền thống tiếp tục vang vọng trong dòng chảy đương đại.