Gen Z trở thành ‘lá chắn số’ trên không gian mạng

(Sóng trẻ) - Trước thực trạng tin giả và các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, thế hệ thanh niên không chỉ là nhóm đối tượng người dùng chính mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập môi trường số an toàn.

Chủ động nhận diện bẫy thông tin

Môi trường mạng hiện nay đang chịu tác động mạnh từ các luồng thông tin sai lệch, gây nhiễu loạn dư luận và ảnh hưởng đến nhận thức của người dùng. Để siết chặt quản lý, Nghị định 356/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ 1/1/2026) cùng Luật An ninh mạng (hiệu lực từ 1/7/2026) đã xây dựng khung hành lang pháp lý nhằm định hình trách nhiệm của các bên tham gia môi trường số. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc phần lớn vào ý thức của mỗi cá nhân.

ThS. Đinh Ngọc Sơn, chuyên gia nghiên cứu về chuyển đổi số và AI cho biết, trong bối cảnh khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, mọi phát ngôn và hành vi chia sẻ đều gắn với trách nhiệm pháp lý cụ thể. 

Theo ông Sơn, người dùng trẻ cần thay đổi thói quen tiếp nhận tin tức theo cảm tính sang kiểm chứng chủ động.“Để trở thành một màng lọc thông tin hiệu quả, công dân số cần hình thành ba năng lực cốt lõi gồm: nhận diện nguồn tin, tư duy phản biện và hành động có trách nhiệm”, ông Sơn nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, rủi ro thường bắt nguồn từ thói quen chia sẻ dữ liệu định danh tùy tiện. Minh Đăng (sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Trường Đại học Điện lực) cho rằng, việc công khai số điện thoại hay email là sơ hở để các đối tượng thực hiện hành vi lừa đảo. Ngoài ra, người dùng cần tỉnh táo trước cơ chế vận hành của thuật toán mạng xã hội, vốn thường ưu tiên các nội dung gây sốc, để tránh rơi vào tình trạng bị dẫn dắt bởi thông tin một chiều, thiếu khách quan.

Thiết lập kỷ cương số

Bản lĩnh của người trẻ trên không gian mạng hiện nay được thể hiện qua những hành động cụ thể nhằm hạn chế tác động của nội dung độc hại. Thay vì im lặng trước cái xấu, việc chủ động báo cáo (report) và đính chính các thông tin sai lệch đang trở thành thói quen của nhiều sinh viên ngành truyền thông.

Hồng Ngọc (sinh viên năm 3, chuyên ngành Văn hóa truyền thông, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội) chia sẻ, biện pháp an toàn nhất bắt đầu từ việc thay đổi thói quen cho những người xung quanh. Việc hướng dẫn người thân cảnh giác với cuộc gọi lạ hay thiết lập các lớp bảo mật mật khẩu là hành động thiết thực để giảm thiểu rủi ro. Sự chủ động này không chỉ bảo vệ cá nhân mà còn góp phần ngăn chặn sự lây lan của tin tức không chính thống trong cộng đồng.

Đặc biệt, với những học viên được đào tạo chuyên sâu về an ninh, việc nhận diện thông tin là yêu cầu bắt buộc gắn liền với chuyên môn. Hải Đăng (23 tuổi, Học viện An ninh nhân dân) nhận định, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghệ 4.0, tội phạm truyền thống đã bắt đầu gắn liền với công nghệ cao để hoạt động. Vì vậy, vấn đề bảo đảm an toàn trên không gian mạng hiện nay vô cùng cấp thiết.

Theo Hải Đăng, việc bảo vệ không gian mạng cần tập trung vào việc giữ vững các nền tảng tư tưởng, đồng thời đấu tranh với các phát ngôn sai lệch gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của các tổ chức Đảng và Nhà nước. “Mỗi tương tác trên không gian mạng cần sự tỉnh táo, bởi một hành vi thiếu trách nhiệm có thể vô tình tiếp tay cho các hoạt động vi phạm pháp luật”, Đăng khẳng định.

Sự phối hợp giữa kiến thức chuyên môn và ý thức cảnh giác của cộng đồng người dùng trẻ đang tạo ra một môi trường mạng minh bạch, an toàn hơn. Khi mỗi cá nhân tự ý thức mình là một thành phần của an ninh chung, không gian mạng sẽ trở thành nơi lan tỏa những giá trị tích cực cho toàn xã hội.