Làn sóng xanh trong ‘bão rác’ đô thị

(Sóng trẻ) - Chỉ mất vài phút để đặt và ăn một bữa đồ ăn nhanh, nhưng phải tốn từ 400 đến 1.000 năm để lượng rác thải nhựa phân hủy. Sự tiện lợi chốc lát của giới trẻ đang đổi lấy hàng thế kỷ ô nhiễm môi trường.

Rác nhựa tràn ngập bữa ăn hàng ngày

12h15 trưa, Nguyễn Huyền Trang (21 tuổi, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền) nhận túi đồ ăn từ tay tài xế giao hàng. Bữa trưa của bạn và bạn chung phòng kí túc bao gồm một vài món ăn nhanh như: gà rán, mì xào, cơm cuộn kèm vô số lọ sốt và rau ăn kèm.

Sau khi ăn xong, Huyền Trang gom lại các sản phẩm từ bữa ăn: 4 túi nilon lớn nhỏ, 6 hộp nhựa to đựng gà, cơm cuộn và mì, 11 hộp nhựa nhỏ đựng đồ ăn kèm. Tổng cộng có tới gần 20 món đồ nhựa dùng một lần được xả ra chỉ sau một bữa ăn.

“Do lịch học bận rộn và quy định ký túc xá không được nấu nướng, phòng chúng mình đặt đồ ăn online 1-2 lần/ngày. Chúng mình ăn xong chỉ cần gom rác vứt đi rất tiện”, Huyền Trang chia sẻ. 

Trường hợp của Huyền Trang chỉ là một lát cắt trong bức tranh tiêu dùng tiện lợi hiện nay. Dạo một vòng qua các khu vực tập trung nhiều trường đại học và các tòa cao ốc văn phòng vào giờ giữa ngày, không khó để ghi nhận một kịch bản lặp đi lặp lại: vừa qua giờ nghỉ trưa, các thùng rác công cộng đã “thất thủ”. Hàng loạt ly nhựa ngổn ngang, hộp xốp dùng một lần chất chồng cao ngất, tràn ra khỏi miệng thùng.

Mâu thuẫn trong tiêu dùng không chỉ dừng lại ở nhận thức cá nhân mà đã được thể hiện rõ nét qua các con số thống kê. Nghiên cứu về “Thực trạng nhận thức và hành vi sử dụng nhựa một lần của sinh viên” từ Đại học Ngân hàng TP.HCM cho thấy, có hơn 65% sinh viên sử dụng đồ nhựa dùng một lần (như ly nhựa, hộp xốp, túi nilon) hàng ngày hoặc nhiều lần mỗi tuần. Trong đó, 85,2% người tham gia thừa nhận lý do chính đến từ tính tiện lợi, giá rẻ và sự sẵn có tại các cửa hàng cũng như dịch vụ giao đồ ăn.

Khảo sát một cửa hàng bán cơm online tại phố Nguyễn Chí Thanh (Hà Nội), nhân viên bán hàng cho biết: “Trung bình một ngày chúng tôi giao khoảng 100-200 suất ăn, cao điểm lên đến 400 suất/ngày, mỗi suất ăn bao gồm 2 hộp nhựa đựng cơm và đồ ăn kèm, 1 hộp nhựa đựng canh và phụ kiện đũa thìa nhựa đi kèm”.

Chỉ tính riêng một cơ sở quy mô trung bình, mỗi ngày đã có từ 300 đến hơn 1.000 sản phẩm nhựa các loại được xả ra môi trường ngay sau bữa ăn. Nhân rộng con số này với hàng nghìn cửa hàng, quán ăn đang vận hành trên các nền tảng gọi món trực tuyến tại các thành phố lớn, quy mô của rác thải nhựa tiêu dùng mới thực sự lộ diện.

Thực trạng trên cho thấy nhựa dùng một lần đã trở thành điều hiển nhiên trong đời sống giới trẻ. Sự bùng nổ của dịch vụ giao đồ ăn cùng tâm lý ưu tiên sự tiện lợi đang biến mỗi bữa ăn nhanh thành một đợt xả thải quy mô lớn, gia tăng áp lực khổng lồ lên môi trường đô thị. 

“Án phạt” ngàn năm từ bữa ăn 15 phút

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trung bình mỗi năm Việt Nam thải ra khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa, đưa nước ta vào nhóm 20 quốc gia có lượng rác thải lớn nhất thế giới. Thực trạng này hiện hữu rõ nhất tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, nơi trung bình mỗi ngày xả ra khoảng 80 tấn rác thải nhựa cùng túi nilon.

Nhựa mất từ 100 đến 1.000 năm, thậm chí cần nhiều thời gian hơn để phân hủy hoàn toàn trong tự nhiên, tùy thuộc vào loại nhựa và điều kiện môi trường. Đáng lo ngại hơn, nhựa không thực sự biến mất mà vỡ vụn thành hàng tỷ hạt vi nhựa siêu nhỏ, thẩm thấu vào nguồn nước ngầm, làm suy thoái chất lượng đất trồng và lây nhiễm ngược trở lại chuỗi thức ăn của con người.

Dưới góc nhìn y khoa, Bác sĩ Lê Đức Anh (Khoa Huyết học, Bệnh viện Quân y 108) cảnh báo việc sử dụng hộp nhựa kém chất lượng đựng thực phẩm nóng, mặn hoặc nhiều dầu mỡ sẽ kích thích vi nhựa và hóa chất độc hại giải phóng trực tiếp vào thức ăn. Khi vào cơ thể, các hạt vi nhựa siêu nhỏ này không dừng lại ở đường tiêu hóa mà xuyên qua niêm mạc ruột, thâm nhập vào máu rồi lắng đọng tại gan, thận, phổi và tim.

Nhấn mạnh về hậu quả dài hạn, Bác sĩ Lê Đức Anh cho biết: “Tại các cơ quan sinh tử, vi nhựa đóng vai trò như những vật thể lạ gây viêm nhiễm mạn tính, xơ hóa mô và phá hủy cấu trúc tế bào. Sự tích tụ độc tố kéo dài sẽ làm suy giảm chức năng gan, thận, gây độc cho tế bào máu và biến đổi gen. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các bệnh lý mạn tính nguy hiểm và ung thư".

Sự thật trần trụi đằng sau những tiện ích cấp tốc là quá trình đầy nguy hại của rác thải nhựa. Chúng không biến mất hoàn toàn mà chỉ ngụy trang dưới dạng thức khác để vô hình đe dọa trực tiếp đến mạng sống con người. Đã đến lúc văn hóa dùng nhựa một lần cần được xóa bỏ, nhường chỗ cho những lựa chọn xanh và một lối sống tiêu dùng thực sự văn minh.