Nguyễn Thị Thu Thương - Điểm tựa của những mảnh đời khuyết tật

(Sóng trẻ) - Từ mong muốn đơn giản là có một nghề để nuôi sống bản thân, chị Nguyễn Thị Thu Thương đã từng bước xây dựng Thương Thương Handmade. Suốt hơn một thập kỷ, người phụ nữ mắc bệnh xương thủy tinh không chỉ miệt mài sản xuất ra những sản phẩm thủ công tinh xảo mà còn kiên trì trao cơ hội để những người yếu thế có thể tự nuôi sống bản thân bằng chính đôi tay của mình.

Từ khát vọng tự lập đến cơ duyên với nghề thủ công

“Từng ngón tay, làm nên món quà nhỏ xinh
Dù chân em không vững, dù tai em chẳng nghe thấy gì
Dẫu thân em mang nghìn mũi kim truyền
Trong tim em vẫn sáng niềm tin và hy vọng”

(Trích “Từng ngón tay” - ca khúc của nhạc sĩ Khúc Hải Vân dành tặng Thương Thương Handmade)

Câu hát ấy vang lên trong một chiều thu tháng 11. Sau cuộc điện thoại hẹn trước, chúng tôi tìm đến khu tập thể Lương Định Của, Kim Liên (Hà Nội), nơi vừa là xưởng sản xuất đồ thủ công, vừa là nơi sinh hoạt của nhiều thành viên của đại gia đình Thương Thương Handmade. Đón tiếp chúng tôi là chị Nguyễn Thị Thu Thương, người sáng lập xưởng. Dẫu gặp không ít khó khăn trong việc di chuyển, sự xởi lởi mà chị vẫn nói vui là “trời cho” đã nhanh chóng xóa nhòa khoảng cách giữa những người lần đầu gặp gỡ.

Sinh năm 1983 trong một gia đình đông anh em tại Phú Xuyên (Hà Nội), chị Thu Thương không may mắn mắc bệnh xương thủy tinh từ nhỏ. Chỉ một va chạm mạnh cũng có thể khiến xương bị gãy, phải mất nhiều tháng mới liền lại. Vì sức khỏe không cho phép, chị không thể đến trường như bạn bè cùng trang lứa.

Lớn lên trong hoàn cảnh gia đình còn nhiều khó khăn. Đồng lương công nhân xây dựng ít ỏi của bố cùng khoản thu nhập từ công việc may vá tại nhà của mẹ phải gồng gánh trang trải sinh hoạt cho cả gia đình đông người và những lần chữa bệnh của chị. Thu Thương sớm trăn trở tìm cách đỡ đần bố mẹ. Chị vẫn nhớ một lần xuống nhà chơi với mẹ, người hàng xóm bất chợt hỏi: “Xuống đây làm gì? Có làm gì được giúp mẹ không?”. Câu hỏi khiến chị tủi thân, nhưng cũng thôi thúc chị tìm một công việc để có thể tự nuôi sống bản thân.

Vốn yêu thích những món đồ thủ công từ nhỏ, Thu Thương thường chăm chú quan sát mẹ đan khăn, đan mũ len hay quan sát những người lớn trong làng làm chổi rơm. Tuy nhiên, phải đến khi tình cờ xem chương trình “Người tốt việc tốt” trên truyền hình, chị mới biết đến câu lạc bộ “Vì ngày mai” - nơi dạy nghề cho người khuyết tật. Từ đây, Thu Thương xin bố mẹ đi học. 

Ban đầu, lo ngại sức khỏe của con không bảo đảm, ông bà không đồng ý. Trước sự kiên quyết của chị, bố mẹ cuối cùng cũng chấp thuận, thu xếp công việc để đưa con đến lớp. Bất kể nắng mưa, bố mẹ đều đồng hành cùng Thu Thương trong những ngày học nghề. Trong lớp, mẹ bế chị để theo dõi và thực hành các bài học, còn bố kiên nhẫn ngồi đợi bên ngoài từ sáng đến trưa.

Sau hơn ba tháng học nghề, Thu Thương đã có thể hoàn thành những sản phẩm đầu tiên là những chiếc giỏ kết từ khuy áo. Từ đó, chị tiếp tục tìm tòi, sáng tạo thêm những món đồ mới, trong đó có chiếc đèn bàn thủ công cũng được làm từ khuy áo. Niềm say mê với công việc lớn dần, đến mức có những đêm chị mải miết làm đồ thủ công mà quên cả thời gian. “Lúc ấy tôi thấy hạnh phúc vô cùng. Mình đã làm say mê đến nỗi đêm giao thừa, mẹ còn phải bảo cất đi để mẹ còn cúng giao thừa”, chị bật cười khi nhớ lại.

Gây dựng xưởng nghề từ những ngày gian khó

Từ mong muốn học nghề để tự nuôi sống bản thân, Thu Thương dần nghĩ đến việc tạo cơ hội cho những người có hoàn cảnh tương tự. Chị chia sẻ: “Ban đầu, tôi học nghề thủ công chỉ đơn giản là mong muốn tìm được một công việc để nuôi sống bản thân. Nhưng trong quá trình làm nghề, tôi gặp nhiều người khuyết tật và nhận ra họ cũng có khát khao được làm việc, được tự lập như mình, chỉ là chưa có cơ hội”.

Xưởng thủ công đầu tiên được Thu Thương gây dựng tại quê nhà Phú Xuyên. Nhờ bố mẹ hỗ trợ xây dựng nhà xưởng, chị không phải lo khoản chi phí thuê mặt bằng. Tuy nhiên, từ việc tự làm ra những sản phẩm thủ công đến tổ chức một cơ sở dạy nghề, tạo việc làm cho nhiều người là một hành trình không ít khó khăn.

Những ngày đầu, điều kiện sinh hoạt và làm việc của các học viên còn nhiều thiếu thốn. Chị nhớ có mùa đông, xưởng phải đi xin chăn màn để các thành viên có đủ đồ dùng giữ ấm. Bên cạnh đó là những khoản chi phí dành cho nguyên vật liệu, sinh hoạt và vận hành xưởng.

Sau 5 năm hoạt động tại quê nhà, Thu Thương quyết định chuyển xưởng lên Hà Nội để thuận lợi hơn trong việc tiếp cận khách hàng và tìm kiếm lao động. Đổi lại, chị phải thuê mặt bằng và gần như gây dựng lại hoạt động từ đầu. “Dù phải thuê nhà và gần như bắt đầu lại từ đầu, tôi vẫn tin đó là quyết định đúng”, chị chia sẻ.

Cùng với quá trình ổn định nơi làm việc, Thương Thương Handmade từng bước phát triển các dòng sản phẩm thủ công. Từ những chiếc giỏ kết bằng khuy áo ban đầu, xưởng chuyển sang thế mạnh là các sản phẩm từ giấy cuộn, đặc biệt là những bức tranh tái hiện logo, công trình và trụ sở của các cơ quan, doanh nghiệp.

Theo chị Thu Thương, những sợi giấy nhỏ khoảng 2mm đòi hỏi người thợ phải cuộn, ép và sắp xếp chính xác để tạo thành hình khối theo thiết kế. Với những đơn hàng có độ phức tạp cao, các thành viên phải luyện tập kỹ thuật trước khi bắt tay vào sản xuất. Mỗi sản phẩm hoàn thiện đều được chị kiểm tra về tính thẩm mỹ và chất lượng trước khi giao đến khách hàng.

Không có cửa hàng riêng, Thu Thương lựa chọn tận dụng website và mạng xã hội để giới thiệu sản phẩm. Ban đầu, chị được một người quen gợi ý xây dựng website bán hàng và nhờ một người khuyết tật hỗ trợ thiết kế. Sau đó, chị tiếp tục thuê đơn vị chuyên nghiệp để hoàn thiện trang web. Bên cạnh đó, chị duy trì việc quay video, đăng tải hình ảnh sản phẩm và chia sẻ những câu chuyện về cuộc sống, công việc tại xưởng. 

“Tôi xác định mình không có cửa hàng nên phải tận dụng mạng xã hội. Mỗi ngày, tôi quay video, đăng bài, chia sẻ cả cuộc sống lẫn công việc để nhiều người biết đến sản phẩm hơn. Nhưng tôi luôn tin rằng truyền thông chỉ giúp khách hàng tìm đến một lần, điều giữ họ ở lại chính là chất lượng sản phẩm”, chị Thu Thương bày tỏ.

Một trong những kỷ niệm đáng nhớ của chị là lần tham dự chương trình có sự góp mặt của Nick Vujicic tại miền Nam. Khi ra về, chị tình cờ gặp ông Lê Phước Vũ của Tập đoàn Hoa Sen và tặng ông một bức tranh thủ công do các thành viên trong xưởng thực hiện. Không lâu sau cuộc gặp gỡ, phía tập đoàn liên hệ đặt hàng với số lượng lớn. “Tôi không nghĩ món quà nhỏ ấy lại mở ra một cơ hội lớn”, chị nhớ lại.

Bài toán sinh kế và giấc mơ về một mái nhà chung

Hiện Thương Thương Handmade có 21 thành viên đến từ nhiều tỉnh, thành khác nhau. Mỗi người mang một hoàn cảnh và điều kiện sức khỏe riêng. Có người khuyết tật vận động, người khiếm thính, người mắc bệnh tan máu bẩm sinh hoặc phải chạy thận định kỳ. 

Tùy theo sức khỏe và điều kiện sinh hoạt, có người làm việc trực tiếp tại xưởng, có người đi về trong ngày, cũng có người nhận nguyên vật liệu về phòng trọ để hoàn thiện sản phẩm. Công việc được phân chia dựa trên khả năng và tay nghề của từng thành viên, từ những công đoạn đơn giản đến các sản phẩm đòi hỏi kỹ thuật và độ chính xác cao.

Theo chị Thu Thương, thể trạng và khả năng lao động khác nhau là một trong những khó khăn lớn nhất khi đào tạo nghề cho người khuyết tật. Có những học viên gặp trở ngại trong việc thực hiện các thao tác thủ công. Cũng có người hoàn thành khóa học nhưng tốc độ làm việc chậm, thu nhập chưa đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt nên phải tìm hướng đi khác. 

“Lao động với người khuyết tật có nhiều kiểu, họ vừa phải xem xét đến mức lương có đáp ứng được nhu cầu cuộc sống, vừa phải xem xét thể trạng sức khỏe”, chị chia sẻ. Bởi vậy, trước khi tiếp nhận một thành viên mới, Thu Thương thường dành thời gian để họ thử việc, làm quen với công việc thực tế. Nếu nhận thấy công việc không phù hợp, chị sẽ trao đổi thẳng thắn để người học có thể cân nhắc lựa chọn khác.

Trong số những người từng gắn bó với xưởng, chị nhớ đến Hải Xuân, học viên đầu tiên của mình. Theo lời chị, Xuân mắc chứng máu khó đông, từng khá nhút nhát, thiếu tự tin khi mới đến học nghề. Khi ấy, một trong những điều khiến Xuân trăn trở là liệu bản thân có thể xây dựng một gia đình riêng. Giờ đây, dù không còn làm việc tại xưởng, Xuân đã có gia đình và hai người con.

Nhắc đến học viên đầu tiên, Thu Thương không giấu được niềm vui. Với chị, điều đáng mừng không chỉ nằm ở việc học viên có thể làm được một sản phẩm thủ công, mà còn ở sự tự tin họ có thêm trong cuộc sống sau quãng thời gian học nghề.

Sau hơn một thập kỷ gắn bó với nghề thủ công, điều khiến Thu Thương vui nhất là ngày càng có thêm những người khuyết tật được học nghề, có công việc và cơ hội tạo ra thu nhập bằng chính sức lao động của mình. Song, việc duy trì xưởng vẫn đặt ra nhiều trăn trở, từ nguồn kinh phí vận hành, điều kiện mặt bằng đến khả năng tạo việc làm ổn định cho các thành viên.

Hiện chị đang ấp ủ xây dựng thêm một xưởng thủ công tại Việt Yên, trên diện tích khoảng 57m². Theo chia sẻ của chị, dự án đã nhận được hơn 200 triệu đồng từ các nhà hảo tâm. Chị dự định tiếp tục sử dụng lợi nhuận từ hoạt động bán hàng để đầu tư phát triển xưởng và mở rộng cơ hội việc làm. Song song với kế hoạch mở rộng sản xuất, Thu Thương còn mong muốn xây dựng một mái ấm dành cho người khuyết tật, nơi các thành viên có thể sinh sống, học nghề và làm việc trong điều kiện ổn định hơn.

Mong muốn ấy xuất phát từ những năm tháng chị trực tiếp chứng kiến khó khăn của các học viên, từ việc tìm kiếm công việc phù hợp đến những trở ngại trong sinh hoạt thường ngày. Với Thu Thương, một mái nhà chung không chỉ là nơi ở, mà còn gắn với cơ hội lao động và khả năng tự lập của những người đang đồng hành cùng chị. “Tôi chỉ mong tương lai có một nơi mà sau này, dù tôi còn hay không, vẫn sẽ có người tiếp tục duy trì để những người khuyết tật luôn có việc làm và có một nơi để gọi là nhà”, chị bày tỏ.

Giấc mơ về một mái nhà chung vẫn đang được chị từng bước vun đắp. Phía trước còn những khó khăn về kinh phí, điều kiện sản xuất và khả năng duy trì việc làm lâu dài. Nhưng từ những cuộn giấy nhỏ, Thu Thương cùng các thành viên vẫn đang tiếp tục công việc mỗi ngày, với hy vọng có thể tạo dựng một chỗ dựa bền vững cho những người cùng hoàn cảnh.