Người giữ lửa lò Bầu cổ giữa nhịp sống hiện đại

(Sóng trẻ) - Bên chiếc lò Bầu cổ duy nhất còn sót lại ở Bát Tràng, nghệ nhân 8x Vũ Thành Như vẫn kiên trì chọn lối đi chậm rãi, nối dài dòng chảy di sản làng nghề giữa thời đại số.

Sinh ra và lớn lên tại làng nghề, tình yêu gốm sứ sớm định hình hành trình gắn bó với nghề thủ công của anh Vũ Thành Như. Từ những ngày đầu theo chân thế hệ đi trước, công việc mưu sinh dần hoá thành niềm say mê. Với anh, làm gốm không chỉ là sinh kế mà còn là nơi lưu dấu thời gian và cá tính sáng tạo.

Chiếc lò Bầu cổ không chỉ lưu dấu ký ức tuổi thơ mà còn là điểm tựa tinh thần giữ người thợ trẻ ở lại với nghề. Trong bối cảnh nhiều cơ sở tại Bát Tràng dần chuyển sang sản xuất công nghiệp để tối ưu sản lượng, anh vẫn kiên trì nối dài phương thức chế tác thủ công truyền thống. Dù đòi hỏi nhiều thời gian và công sức, nhịp làm việc chậm rãi ấy lại chính là khoảng lặng cần thiết để người nghệ nhân chăm chút từng công đoạn, tỉ mỉ gọt dũa từng đường nét và thổi vào mỗi tác phẩm một sắc thái riêng biệt.

Trong suốt hành trình gắn bó với nghề, điều khiến anh nhớ nhất không phải là những thành tựu hay các đơn hàng lớn, mà chính là sự phấp phỏng mỗi lần chờ mở lò. Khoảnh khắc ấy chẳng khác nào một cuộc “đánh cược” với tự nhiên. “Dù mình có chuẩn bị kỹ đến đâu, lửa và nhiệt vẫn luôn tạo ra vô vàn biến số. Để cầm trên tay một dáng gốm lạ hay màu men độc bản, người thợ đôi khi phải chấp nhận đánh đổi bằng hàng chục mẻ lò hỏng cùng sự kiên trì tới cùng” - nghệ nhân chia sẻ.

Để di sản thích ứng với nhịp sống hiện đại, tư duy sáng tác của người làm gốm tại Bát Tràng đã chuyển mình mạnh mẽ. Nghệ nhân thế hệ mới chủ động cải tiến kiểu dáng, công năng và ngôn ngữ thiết kế cho phù hợp thị hiếu người trẻ. Nhờ đó, sản phẩm gốm sứ tinh xảo không chỉ giữ vững thị trường nội địa mà còn tự tin vươn ra quốc tế như Nhật Bản, Hàn Quốc và Châu Âu. Sự chủ động chuyển mình này giúp gốm truyền thống không bị tụt hậu mà vẫn giữ trọn được hồn cốt dân tộc.

Đứng ở giao điểm giữa truyền thống và hiện đại, nghệ nhân thế hệ 8X mang trên vai áp lực của sự chuyển giao. Một mặt, anh trân quý và gìn giữ nguyên vẹn kỹ thuật vuốt tay, đắp nổi và đốt lò truyền thống từ thế hệ đi trước. Mặt khác, anh chủ động làm mới tư duy thiết kế, tinh giản đường nét để gốm Bát Tràng dễ dàng hòa nhập vào không gian sống kiến trúc hiện đại. Sự dung hòa này giúp sản phẩm không dừng lại ở giá trị hoài niệm hay sưu tầm mà thực sự sống cùng đời sống thường nhật của giới trẻ hôm nay.

“Làm gốm thủ công dạy tôi tính kiên nhẫn. Lửa Lò Bầu có lúc chiều lòng người, nhưng cũng có lúc thử thách lòng kiên trì bằng những mẻ gốm hỏng. Khi cầm một sản phẩm lỗi trên tay, thay vì thất vọng, tôi lại học thêm được bài học về nhiệt độ và thời gian”.

Không chỉ dừng lại ở việc thay đổi mẫu mã, chiều sâu của gốm Bát Tràng còn nằm ở khả năng trường tồn cùng thời gian. Gốm sứ nung ở nhiệt độ cao có sức bền vượt trội, càng để lâu càng mang đậm giá trị lịch sử và sưu tầm. Việc kết hợp giữa tri thức hiện đại và vốn kinh nghiệm dân gian đã mở ra không gian sáng tạo vô tận cho người thợ trẻ.

Song hành với sản xuất, mô hình du lịch trải nghiệm mở ra hướng đi mới cho làng nghề. Du khách không chỉ được tự tay “chạm” vào lịch sử trong lòng chiếc lò nung củi gần 100 năm tuổi, mà còn được trực tiếp xoay bàn gốm, tự tay tạo hình và lắng nghe câu chuyện về những công đoạn chế tác tỉ mỉ. Việc lồng ghép thực hành thủ công với các buổi tọa đàm văn hóa cùng mức chi phí bình dân chỉ từ vài chục nghìn đồng đã thành công rút ngắn khoảng cách, đưa giá trị di sản hòa nhập tự nhiên vào đời sống cộng đồng. Từ đó, mỗi người rời đi không chỉ mang theo một sản phẩm thủ công, mà còn mang theo sự thấu hiểu và trân trọng sâu sắc dành cho di sản. 

Sự kết hợp hài hòa giữa nền tảng di sản lâu đời và tư duy đổi mới sáng tạo đã giúp Bát Tràng vừa giữ vững hồn cốt truyền thống, vừa tự tin hòa nhập vào nhịp sống đương đại. Giữ lửa lò Bầu cổ vì thế không chỉ là câu chuyện bảo tồn một phương thức chế tác mà còn là hành trình truyền lửa - để sắc đỏ của đất nung tiếp tục cháy bền bỉ trong đời sống hôm nay và mai sau.