Nữ sinh trường quốc tế và hành trình đưa tiếng đàn bầu ra thế giới

(Sóng trẻ) - Từ tình yêu dành cho nhạc cụ dân tộc được nuôi dưỡng trong gia đình, Nguyễn Khánh Huyền (Helen), học sinh Trường Quốc tế Reigate Grammar Việt Nam, đang đưa tiếng đàn truyền thống vượt khỏi không gian quen thuộc để đến với bạn bè quốc tế. Với em, mỗi lần đứng trên sân khấu không chỉ là cơ hội biểu diễn mà còn là dịp kể câu chuyện văn hóa Việt Nam bằng âm nhạc.

Đằng sau những lần xuất hiện trên sân khấu trong nước và quốc tế là quá trình rèn luyện cùng sự đồng hành của gia đình, thầy cô. Từ những âm thanh quen thuộc trong tuổi thơ đến ý thức về trách nhiệm của một đại sứ âm nhạc, Khánh Huyền đã có nhiều trải nghiệm đáng nhớ với cây đàn một dây. Phóng viên Sóng Trẻ có cuộc trò chuyện với em về hành trình ấy.

PV: Lớn lên trong gia đình có truyền thống âm nhạc, em đã tiếp xúc với đàn bầu như thế nào và điều gì khiến em chủ động xin bố học nhạc cụ này từ năm 5 tuổi?

Nguyễn Khánh Huyền: Từ nhỏ, em đã thường xuyên được nghe ông nội và bố chơi nhạc chèo, đàn bầu cũng như các bản nhạc độc tấu. Em rất thích những âm thanh ấy, đặc biệt là tiếng đàn bầu vì cảm thấy nó tình cảm và mộc mạc. Đến năm 5 tuổi, em chủ động xin bố cho học đàn vì muốn tự mình chơi được nhạc cụ này.

Những ngày đầu, bố hướng dẫn em cách cầm que đàn, cầm cần đàn và xác định vị trí đánh để tạo ra âm thanh. Bố dạy em từ những kỹ thuật cơ bản nhất. Trong quá trình học, bố khá nhẹ nhàng nên hai bố con không có nhiều bất đồng.

PV: Để theo đuổi đàn bầu từ khi còn nhỏ, bên cạnh niềm yêu thích của bản thân, em còn cần sự đồng hành của gia đình. Bố mẹ đã sắp xếp công việc và tạo điều kiện cho em học tập, luyện đàn như thế nào?

Nguyễn Khánh Huyền: Bố là người trực tiếp dạy em đàn bầu từ những ngày đầu. Mỗi khi có buổi biểu diễn, bố thường chuẩn bị trang phục, kiểm tra nhạc cụ và dây đàn cho em. Có lần em biểu diễn ở trường, em không quá hồi hộp nhưng bố lại lo lắng nhiều hơn.

Mẹ cũng hỗ trợ em rất nhiều trong việc học văn hóa. Mẹ thường kèm em học vào buổi sáng, nhất là những môn em chưa hiểu bài. Gia đình có ba chị em nên bố mẹ phải sắp xếp nhiều công việc để chăm lo cho các con. Em rất trân trọng sự đồng hành ấy và luôn cố gắng học tập, luyện đàn nghiêm túc.

PV: Năm 2022, em được Reigate Grammar School Vietnam trao danh hiệu Đại sứ Âm nhạc Truyền thống. Từ một người học đàn vì yêu thích, em có nhìn nhận khác đi về vai trò của mình trong việc gìn giữ và giới thiệu âm nhạc dân tộc sau khi nhận danh hiệu này?

Nguyễn Khánh Huyền: Em rất vui và tự hào khi được nhà trường trao danh hiệu này. Trước đây, em học đàn chủ yếu vì yêu thích âm thanh của đàn bầu và muốn chơi được nhiều tác phẩm. Nhưng khi trở thành Đại sứ Âm nhạc Truyền thống, em hiểu rằng mình còn có trách nhiệm giới thiệu, gìn giữ và lan tỏa âm nhạc dân tộc.

Em mong muốn có thể đưa đàn bầu đến gần hơn với bạn bè quốc tế, để các bạn biết thêm về nhạc cụ và văn hóa Việt Nam. Em cũng hy vọng tiếng đàn của mình có thể đến với những người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc ở nước ngoài.

PV: Trong quá trình biểu diễn, em từng có trải nghiệm nào khiến em nhận ra rằng người nghe, kể cả những khán giả không hiểu tiếng Việt, vẫn có thể cảm nhận được câu chuyện và tình cảm mà tiếng đàn muốn gửi gắm không?

Nguyễn Khánh Huyền: Em nhớ nhất một lần biểu diễn tác phẩm “Lòng mẹ” tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Sau khi nghe em chơi đàn, thầy hiệu trưởng đến từ Reigate Grammar School tại Anh đã rất xúc động. Khi gặp lại thầy ở sảnh Nhà hát Lớn, em còn được thầy tặng một bó hoa. Đó là một kỷ niệm khiến em rất vui và bất ngờ, bởi em không nghĩ phần trình diễn của mình lại có thể để lại ấn tượng như vậy với một khán giả nước ngoài.

Qua trải nghiệm đó, em nhận ra âm nhạc có thể kết nối con người mà không nhất thiết phải thông qua ngôn ngữ. Dù người nghe không hiểu lời ca tiếng Việt hay chưa biết nhiều về tác phẩm, họ vẫn có thể cảm nhận được tình cảm và câu chuyện được gửi gắm qua giai điệu. Em nghĩ đó cũng là nét đặc biệt của đàn bầu: không cần lời nói, tiếng đàn vẫn có thể truyền tải những cung bậc cảm xúc đến người nghe. Vì vậy, em mong muốn có thêm nhiều cơ hội biểu diễn để giới thiệu âm thanh của nhạc cụ dân tộc Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

PV: Khi đi biểu diễn ở nước ngoài, em thường cần chuẩn bị những gì để bảo đảm phần trình diễn diễn ra thuận lợi? Với đàn bầu, có những yêu cầu riêng nào trong quá trình vận chuyển và bảo quản mà em cần lưu ý?

Nguyễn Khánh Huyền: Với em, cây đàn bầu là nhạc cụ rất quan trọng nên mỗi lần đi biểu diễn xa, em đều phải chuẩn bị cẩn thận. Trong chuyến đi Australia vừa qua, em đặc biệt chú ý đến ba thứ là đàn, chân đàn và áo dài. Đây đều là những vật dụng cần thiết, nếu sang nước ngoài mà thiếu thì rất khó tìm được đồ thay thế phù hợp. Vì vậy, em mang cả ba theo hành lý xách tay.

Đàn bầu khá nhạy cảm. Chỉ cần dây đàn bị chùng hoặc thay đổi trong quá trình vận chuyển thì cao độ cũng có thể bị ảnh hưởng. Khi sang Australia, dây đàn của em gặp tình trạng chùng xuống, khiến âm thanh thấp hơn bình thường. Em phải điều chỉnh cách đánh để các nốt nhạc phù hợp với cao độ thực tế.

PV: Từ biểu diễn độc tấu đến kết hợp cùng dàn nhạc giao hưởng, đàn bầu được đặt trong những không gian âm nhạc khá khác biệt. Khi thử sức với hình thức trình diễn này, em gặp khó khăn gì và đã học cách phối hợp với các nhạc cụ phương Tây ra sao?

Nguyễn Khánh Huyền: Ban đầu, em khá bất ngờ vì nghĩ đàn bầu chỉ phù hợp khi kết hợp với dàn nhạc dân tộc. Khi biểu diễn cùng dàn nhạc giao hưởng, em gặp khó khăn nhất ở việc bắt nhịp và xác định thời điểm vào đàn.

Tiếng đàn bầu khá nhỏ và du dương. Khi biểu diễn với dàn nhạc dân tộc, em thường có thể dựa vào tiếng trống, tiếng sáo để nhận biết nhịp. Nhưng với dàn nhạc giao hưởng, em phải tập trung hơn để theo dõi bản nhạc và bắt đúng thời điểm. Một thầy giáo dạy violin ở trường đã hướng dẫn em cách đếm nhịp, còn cô giáo đàn bầu Lệ Giang giúp em luyện tập các tác phẩm.

Khi được biểu diễn cùng khoảng 30-40 nhạc công, em cảm thấy rất lạ lẫm nhưng cũng hào hứng. Em thích cảm giác tiếng đàn bầu vẫn giữ được nét riêng, đồng thời hòa vào âm thanh của những nhạc cụ khác để tạo nên màu sắc mới.

PV: Năm 2026, em giành Giải Nhất tại Cuộc thi Giao lưu Đàn bầu Việt - Trung và thi đỗ hệ Trung cấp tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Với những dự định học tập chuyên sâu, thậm chí ở Bắc Kinh hoặc Thượng Hải, em muốn chuẩn bị cho mình điều gì để có thể theo đuổi con đường âm nhạc lâu dài?

Nguyễn Khánh Huyền: Em muốn tiếp tục học đàn bầu một cách chuyên sâu và từng bước theo đuổi con đường âm nhạc chuyên nghiệp. Em hy vọng trong tương lai có cơ hội được học tập tại Bắc Kinh hoặc Thượng Hải để tiếp tục trau dồi kiến thức, hoàn thiện kỹ thuật biểu diễn và tìm hiểu sâu hơn về âm nhạc. Em nghĩ việc học tập ở một môi trường mới cũng sẽ giúp em có thêm những trải nghiệm, góc nhìn khác về nghệ thuật, từ đó hiểu rõ hơn giá trị của nhạc cụ truyền thống Việt Nam.

Từ khi được trao danh hiệu Đại sứ Âm nhạc Truyền thống, em cảm thấy mình có thêm động lực nhưng đồng thời cũng ý thức rõ hơn về trách nhiệm của bản thân. Em không muốn danh hiệu chỉ dừng lại ở một sự ghi nhận mà muốn biến nó thành mục tiêu để tiếp tục cố gắng. Trước hết, em cần học tốt, luyện đàn thường xuyên và nâng cao khả năng biểu diễn. Bởi em nghĩ chỉ khi thực sự hiểu và làm chủ nhạc cụ, mình mới có thể giới thiệu đàn bầu một cách trọn vẹn đến người nghe.

Trong tương lai, em mong có thêm nhiều cơ hội đứng trên các sân khấu trong nước và quốc tế, được biểu diễn cùng những nghệ sĩ khác và đưa tiếng đàn bầu đến gần hơn với bạn bè năm châu. Em hy vọng qua mỗi phần trình diễn, khán giả không chỉ biết đến âm thanh độc đáo của một nhạc cụ truyền thống mà còn có thể cảm nhận được phần nào vẻ đẹp của âm nhạc và văn hóa Việt Nam.