Tỷ lệ béo phì tăng gấp 7 lần sau 20 năm tại Việt Nam

(Sóng trẻ) - Với gần 20 triệu người đang đối mặt với tình trạng thừa cân, Việt Nam đã chính thức ghi tên mình vào nhóm các quốc gia có tốc độ gia tăng béo phì nhanh nhất Đông Nam Á. Đáng ngại hơn, các chuyên gia khẳng định béo phì không còn dừng lại ở câu chuyện thẩm mỹ hay sự tự ti về ngoại hình. Đây thực chất là một bệnh lý mạn tính nguy hiểm, một "kẻ sát nhân thầm lặng" dẫn đến hàng loạt hệ lụy sức khỏe nghiêm trọng nếu không được can thiệp và điều trị kịp thời.

Chỉ trong vòng hai thập kỷ, tỷ lệ thừa cân, béo phì tại Việt Nam đã tăng nhanh đáng kinh ngạc khi tăng gấp 7 lần. Hiện nay, cứ 5 người Việt thì có 1 người đang phải sống chung với tình trạng này, đưa nước ta trở thành quốc gia có tốc độ gia tăng béo phì hàng đầu Đông Nam Á.

Sự phân hóa vùng miền cũng bộc lộ rõ rệt qua những con số: trong khi khu vực nông thôn dừng ở mức 18,3%, thì thành thị đã chạm ngưỡng 26,8%. Đặc biệt, "ngòi nổ" của cuộc khủng hoảng này nằm ở thế hệ trẻ. Tại các đô thị lớn, tình trạng này đang ở mức báo động đỏ khi cứ 2 trẻ em tại TP.HCM thì có 1 em bị thừa cân, béo phì (trên 50%), còn tại Hà Nội, con số này cũng đã vượt mức 41%.

PV: Thưa bác sĩ, Việt Nam đang ghi nhận tốc độ gia tăng béo phì thuộc hàng nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. Theo bác, đâu là ngòi nổ chính khiến mô hình bệnh tật của người Việt thay đổi chóng mặt như vậy chỉ trong một thập kỷ qua?

Dược sĩ Lê Thị Giang: Về nguyên nhân gây bùng nổ béo phì, tôi cho rằng "ngòi nổ" chính nằm ở sự thay đổi quá nhanh của môi trường sống sang lối sống công nghiệp hóa. Trong một thập kỷ qua, người Việt đã chuyển dịch từ chế độ ăn truyền thống sang việc lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường. Sự tiện lợi của công nghệ vô tình tạo ra một thế hệ "tĩnh tại", khi năng lượng nạp vào luôn dư thừa nhưng năng lượng tiêu hao thông qua vận động lại ở mức tối thiểu, dẫn đến sự mất cân bằng chuyển hóa nghiêm trọng.

PV: Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 19,5% dân số Việt Nam, tương đương gần 20 triệu người, đang sống chung với tình trạng thừa cân. Vậy điều này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến với cuộc sống của họ?

Dược sĩ Lê Thị Giang: Đối với tác động lên đời sống của gần 20 triệu người thừa cân, đây thực chất là một "quả bom hẹn giờ" về sức khỏe. Tình trạng béo phì không chỉ gây áp lực nặng nề lên hệ xương khớp và hô hấp mà còn là nguồn cơn của các bệnh lý chuyển hóa như tiểu đường type 2, cao huyết áp và các biến chứng tim mạch. Bên cạnh nỗi đau về thể xác, người bệnh còn phải đối mặt với rào cản tâm lý, sự tự ti và giảm năng suất lao động, làm ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống toàn diện của họ.

PV: Trong văn hóa Việt, hình ảnh trẻ em mũm mĩm thường được coi là “khỏe mạnh, có lộc”. Rào cản tâm lý này ảnh hưởng thế nào đến việc kiểm soát béo phì học đường và chúng ta cần thay đổi định nghĩa về 'sự khỏe mạnh' trong cộng đồng ra sao?

Dược sĩ Lê Thị Giang: Liên quan đến quan niệm trẻ em "mũm mĩm là có lộc", tôi khẳng định đây là một rào cản tâm lý cực kỳ nguy hiểm trong việc kiểm soát béo phì học đường. Tư duy cũ kỹ này vô tình khiến phụ huynh cổ xúy cho việc nuôi con quá đà, trong khi khoa học đã chứng minh các tế bào mỡ hình thành ở trẻ em sẽ tồn tại vĩnh viễn và rất khó triệt tiêu khi trưởng thành. Cộng đồng cần thay đổi định nghĩa về sự khỏe mạnh: Một đứa trẻ khỏe là một đứa trẻ có chỉ số cơ thể cân đối và khả năng vận động linh hoạt, chứ không phải dựa trên số cân nặng hay những lớp mỡ thừa.

PV: Nếu không kiểm soát được tốc độ tăng trưởng béo phì hiện tại, hệ thống y tế dự phòng và quỹ bảo hiểm y tế của Việt Nam sẽ phải đối mặt với những áp lực tài chính cụ thể nào trong 10-20 năm tới?

Dược sĩ Lê Thị Giang: Về áp lực tài chính lên hệ thống y tế và Quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT), chúng ta sẽ phải đối mặt với một gánh nặng khổng lồ trong 10-20 năm tới. Chi phí để điều trị các biến chứng của béo phì như lọc máu, đặt stent tim mạch hay điều trị ung thư thường kéo dài và cực kỳ đắt đỏ. Nếu không kiểm soát được tốc độ béo phì hiện tại, ngân sách y tế dự phòng sẽ bị bào mòn, trong khi Quỹ BHYT có nguy cơ mất cân đối nghiêm trọng do phải chi trả cho các ca bệnh mạn tính nảy sinh từ cân nặng.

PV: Để ngăn chặn sự gia tăng nguy hiểm của căn bệnh béo phì hiện tại. Theo bác sĩ, đâu là giải pháp quan trọng nhất trong chiến lược quốc gia: Giáo dục dinh dưỡng, siết chặt quản lý thực phẩm hay tăng cường cơ sở y tế?

Dược sĩ Lê Thị Giang: Theo tôi,  việc phối hợp giữa giáo dục dinh dưỡng và điều tiết bằng chính sách là chìa khóa quan trọng nhất. Chúng ta cần đưa giáo dục dinh dưỡng vào chương trình học chính quy để xây dựng nhận thức từ sớm cho trẻ em. Tuy nhiên, để có kết quả tức thời và mạnh mẽ, Nhà nước cần áp dụng các biện pháp kinh tế như đánh thuế tiêu thụ đặc biệt lên đồ uống có đường và kiểm soát chặt chẽ nhãn mác thực phẩm, nhằm buộc người tiêu dùng và nhà sản xuất phải trách nhiệm hơn với sức khỏe cộng đồng.