Văn hoá kháng chiến, văn hoá quân sự: Nền tảng vững chắc được trui rèn trong khói lửa

(Sóng trẻ) - Xuyên suốt chiều dài lịch sử, mặt trận văn hóa, văn nghệ đã đồng hành cùng Quân đội nhân dân Việt Nam qua bao thăng trầm. Văn nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận ấy, kết nối lực lượng tinh thần trong các cuộc kháng chiến trường kỳ cho đến kỷ nguyên vươn mình, phát triển. 

Dòng chảy văn hóa nghệ thuật qua hai cuộc kháng chiến lớn của dân tộc

Trong những năm tháng gian khổ của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, văn nghệ sĩ, chiến sĩ tài hoa ta đã bồi đắp nền móng vững chắc cho thời kỳ văn học đổi mới. Các tác phẩm truyện, thơ ca, báo chí hay tiểu phẩm bén rễ sâu trong đời sống sinh hoạt quần chúng, vừa phản ánh sinh động ý chí tinh thần, vừa cổ vũ tăng gia sản xuất, chung tay đánh đuổi quân thù. 

Sau Hội nghị Văn nghệ quân đội diễn ra vào tháng 4 năm 1949, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp đã ra Thông tư số 33-TT/CT ngày 8/6/1949: “Văn nghệ trong quân đội là một hình thức tuyên truyền nhẹ nhàng, hứng thú và sinh động để nâng cao hiệu suất của công tác Chính trị về mọi mặt… Cần xúc tiến việc nâng đỡ các mầm văn nghệ đã có để xây dựng một nền văn nghệ trong quân đội quốc gia Việt Nam, góp phần vào việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam mới”.

Nắm vững điều đó, những khó khăn, gian khổ của chiến trận chưa bao giờ chặt đứt sự lãng mạn, sức sáng tạo và tinh thần lạc quan của người lính bộ đội Cụ Hồ. Niềm tin căn cốt với Đảng, với tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại đã soi đường chỉ lối cho nền văn học nghệ thuật nước nhà sản sinh ra những tác phẩm để đời; lãnh đạo thành công nhận thức, đạo đức, phẩm chất của quân và nhân dân.

Trên những tọa độ rực lửa của đường mòn Trường Sơn, trên những chiến trận tàn khốc nhất như thành cổ Quảng Trị, đâu đó vẫn vang lên những câu hát, câu hò từ vạn dặm vọng lại. Đó có thể là những lời dân ca ngẫu hứng, những bài thơ được phổ thành lời hay những khúc hát hừng hực khí thế do Lưu Hữu Phước, Đỗ Nhuận, Văn Chung, Hoàng Vân, Phạm Tuyên… sáng tác. 

Những năm 1967, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt nhất, những đoàn văn công, những văn nghệ sĩ quân đội đã trở thành một cánh quân tiêu biểu, công phá thành trì của địch bằng sức mạnh tinh thần. Tâm tình hay sâu lắng, nỉ non hay thảm thiết đã nhường chỗ cho làn điệu câu ca sôi động, nhiệt huyết thúc đẩy lực lượng tiến quân, thúc đôi tay lao động, thúc đôi chân kéo pháo. 

Đánh giá về phong trào “Tiếng hát át tiếng bom”, Thượng tá Đặng Mỹ Hạnh, Phó trưởng phòng Văn hóa văn nghệ, Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị nhấn mạnh: “Chưa bao giờ trong thời kỳ chiến tranh của chúng ta lại được chứng kiến sự lãng mạn được cất cánh từ những nơi mà sự sống và cái chết không còn ranh giới”. Thời đấy, quân và dân ta hát bể kể nơi chốn, bất kể thời gian; bom đánh trúng hát, bị thương hát hay xúc đất mở đường cũng hát.

Thời bình, văn hoá là nền tảng tinh thần cho sự phát triển bền vững

Từ ngày 25/1/22020, Thông tư số 138/2020/TT-BQP ban hành ngày 10/11/2020 “Quy định chế độ, định mức, tiêu chuẩn đời sống văn hóa, tinh thần trong QĐND Việt Nam” của Bộ Quốc phòng chính thức có hiệu lực, thay thế cho Thông tư số 104/2014/TT-BQP ngày 13-8-2014. Thông tư này nêu rõ những quy định và hướng dẫn về chế độ, tiêu chuẩn đời sống văn hóa, tinh thần trong Quân đội nhân dân Việt Nam bao gồm các trang bị, vật tư, sách, báo, tạp chí, hoạt động của các thiết chế văn hóa phục vụ công tác Đảng, công tác chính trị. 

Thông tư đã cho thấy tầm quan trọng của nền tảng văn hoá - bộ phận gắn liền với sức mạnh chiến đấu và đoàn kết đơn vị. Qua đó, việc xây dựng môi trường văn hoá quân đội đa dạng, phong phú và lành mạnh chính là “vũ khí mềm” để định hướng đường lối, nâng cao phẩm chất chính trị của người cán bộ, người lính mang trọng trách cao cả.

Trung tá Cao Thị Phương Hoa, hiện đang công tác tại Kho J112, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật chia sẻ: “Phong trào văn hoá, văn nghệ trong quân đội hiện nay vẫn luôn được phát huy, được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp uỷ chỉ huy, các đơn vị và đó cũng là 1 trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm quan trọng để mỗi đơn vị góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ, nghị quyết của Đảng”. Hơn 30 năm khoác áo bộ đội, trung tá Cao Thị Phương Hoa luôn tham gia tích cực và sôi nổi các hoạt động văn nghệ, phong trào văn hoá quần chúng trong quân ngũ.

Từ những năm tháng xa xưa khi văn hoá, văn nghệ và đời sống tinh thần người chiến sĩ len lỏi nơi rừng sâu núi thẳm, lăn lội trong đất đá gập ghềnh và đèn đuốc bùng cháy, đến nay, Đảng và nhà nước luôn không ngừng kế thừa truyền thống, phát huy hiện đại và từng bước đưa phong trào văn hoá quân đội ngày một toả sáng. Sự quan tâm, chăm lo sát sao ấy là động lực vững chắc để bộ đội ta ngày một vững mạnh, trở thành lực lượng tinh nhuệ luôn sẵn sàng cống hiến cho Tổ quốc.