Cuộc đua ‘Net Zero’ và trách nhiệm của thế hệ Z

(Sóng trẻ) - Xu hướng hướng tới Net Zero (phát thải ròng bằng 0) đang tác động trực tiếp đến mọi mặt đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, thế hệ Z giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy lối sống xanh, nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm môi trường.

Từ cam kết Net Zero đến cuộc đua kinh tế toàn cầu

Tại Hội nghị COP26, Việt Nam cùng nhiều quốc gia đã đưa ra cam kết mạnh mẽ, đạt Net Zero vào năm 2050. Đây không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cơ hội chuyển dịch mô hình tăng trưởng xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế toàn cầu. Để đạt được mục tiêu này đòi hỏi sự thay đổi chính sách đến từ từng tế bào của nền kinh tế là các doanh nghiệp và cá nhân.

Thế giới đang thiết lập những luật chơi mới khắc nghiệt hơn. Liên minh Châu Âu triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), yêu cầu hàng hóa nhập khẩu phải đáp ứng tiêu chuẩn phát thải. Khi xuất khẩu, doanh nghiệp buộc phải tính toán và giảm lượng carbon trong sản xuất nếu không muốn đối mặt với chi phí bổ sung. Nhiều thị trường lớn cũng siết chặt tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị). Các quỹ đầu tư ưu tiên những doanh nghiệp có chiến lược giảm phát thải rõ ràng. 

Trước những yêu cầu khắt khe đó, Việt Nam đang chủ động hành động để thích ứng và biến thách thức thành lợi thế. Chính phủ đẩy mạnh lộ trình Net Zero 2050 qua các chính sách hỗ trợ như thúc đẩy năng lượng tái tạo, loại bỏ dần điện than, xây dựng thị trường carbon nội địa và ban hành hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống kiểm kê và báo cáo phát thải theo chuẩn quốc tế, đầu tư công nghệ sạch, tối ưu chuỗi cung ứng xanh và tham gia tín chỉ carbon để giảm chi phí tuân thủ. Nhiều doanh nghiệp tiên phong như Vinamilk, VinGroup hay Hòa Phát đã coi đây là cơ hội để tái cấu trúc sản xuất, thu hút vốn xanh và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. 

Trách nhiệm và vai trò của thế hệ Z

Thế hệ Z đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy lối sống xanh và mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Đây là thời điểm họ vừa là lực lượng lao động chính vừa là lực lượng tiêu thụ sản phẩm nhiều nhất. Mọi hành vi sản xuất và tiêu dùng của họ đều góp phần định hình đến sự phát triển của nền kinh tế chung của xã hội. Khác với các thế hệ trước coi sống xanh là lựa chọn thứ yếu, Gen Z biến nhận thức thành hành động cụ thể, định hình lại thị trường và lan tỏa thay đổi.

Nhiều bạn trẻ tham gia các dự án tái chế, chiến dịch cộng đồng như “Tắt đèn Bật ý tưởng” hay “Trại hè khoa học SETY” để góp phần lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường. Ở khía cạnh tiêu dùng, họ có xu hướng ưu tiên sản phẩm bền vững và quan tâm hơn đến thông tin nguồn gốc, quy trình sản xuất. Với lợi thế công nghệ, họ còn đóng vai trò truyền tải và thảo luận các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu. 

Theo Khảo sát Gen Z và Millennials toàn cầu 2025 của Deloitte, khoảng 70% Gen Z và Millennials cho biết, cam kết môi trường của doanh nghiệp là yếu tố quan trọng khi đánh giá nơi làm việc; 23% từng tìm hiểu chính sách môi trường trước khi nhận việc và 15% Gen Z đã thay đổi công việc vì lý do liên quan đến tác động môi trường. Những con số này cho thấy yếu tố bền vững ngày càng ảnh hưởng đến lựa chọn nghề nghiệp của người trẻ.

Tuy nhiên, lộ trình tiến tới Net Zero của người trẻ vẫn đối mặt với không ít rào cản. Đó là sự thiếu hụt hiểu biết về tín chỉ carbon, áp lực chi phí khi các sản phẩm bền vững thường có giá thành cao. Đặc biệt là tâm lý “lo âu khí hậu” (Eco-anxiety), đây là cảm giác bất lực trước quy mô khủng khiếp của thiên tai. Những thách thức này nếu không được giải quyết sẽ dễ khiến giới trẻ rơi vào trạng thái tiêu cực thay vì hành động thực chất. Để đóng góp hiệu quả vào mục tiêu Net Zero quốc gia, Gen Z cần chuyển từ hành động bề nổi sang bền vững thực chất.