Đọc sách không điện thoại giữa thời đại số

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của mạng xã hội ngày một khiến con người trở nên dễ bị phân tán và phụ thuộc. Trong bối cảnh ấy, tiệc đọc sách không điện thoại xuất hiện như một cách để người trẻ tìm lại khoảng thời gian tập trung cho bản thân và gặp gỡ những người có chung sở thích.

Khởi nguồn từ sự mất kết nối

Tiệc đọc sách yên lặng là một hình thức gặp gỡ người tham gia tạm rời điện thoại để cùng đọc sách trong một không gian chung. Hoạt động này nhằm giúp người tham gia ngắt kết nối với thế giới số, giảm bớt áp lực từ thông báo mạng xã hội và khôi phục khả năng tập trung sâu.

Một trong những mô hình tiêu biểu cho văn hóa đọc sách tập thể trong im lặng là Silent Book Club được ra đời tại San Francisco (Mỹ) năm 2012. Khởi xướng bởi Guinevere de la Mare và Laura Gluhanich, câu lạc bộ kiến tạo không gian để mọi người tự lựa chọn mang theo cuốn sách yêu thích, cùng đọc trong một không gian mà không chịu áp lực hoàn thành sách hay tham gia thảo luận. Từ những buổi gặp gỡ nhỏ, mô hình dần lan rộng ra nhiều quốc gia, hình thành cộng đồng độc giả cùng chia sẻ niềm vui đọc sách.

Năm 2019, đại dịch Covid 19 bùng phát trên thế giới đã khiến gia tăng mạnh thói quen sử dụng các thiết bị số, đặc biệt là ứng dụng mạng xã hội. Trong bối cảnh đó, năm 2024, The Offline Club ra đời tại Amsterdam (Hà Lan) với hy vọng tạm rời thiết bị số để tăng cường kết nối trực tiếp.

Các buổi gặp gỡ không chỉ gói gọn trong hoạt động đọc sách mà còn bao gồm viết, vẽ và những hoạt động thư giãn khác. Mô hình này nhanh chóng được mở rộng, góp phần đưa văn hóa gặp gỡ không màn hình đến với nhiều cộng đồng trên thế giới.

Tại Việt Nam, No-phone Reading Party của CA’ Library và Nghề Nghệ tiếp nhận tinh thần ấy theo một cách riêng. Ở buổi “Mời đọc”, người tham gia có thể mang theo sách hoặc chọn sách được chuẩn bị tại sự kiện, thưởng trà và đọc trong không gian chung. Sự linh hoạt của địa điểm tổ chức (ngoài trời và trong nhà) kết hợp cùng âm nhạc, đồ uống và hoạt động trải nghiệm góp phần biến một buổi đọc sách thông thường thành cuộc hẹn thư giãn.

Tìm khoảng lặng giữa nhịp sống hiện đại

Vốn quen với việc đọc sách tại các quán cà phê hay thư viện, anh Minh Hiếu (phường Từ Liêm, Hà Nội) nhận thấy bản thân đôi khi khó duy trì sự tập trung bởi những hoạt động diễn ra xung quanh. Trong khi anh tập trung vào những trang sách, người ngồi bàn bên cạnh có thể đang làm việc, trò chuyện cùng bạn bè hoặc sử dụng điện thoại. Những âm thanh và chuyển động ấy ít nhiều khiến mạch đọc của anh không ít lần bị gián đoạn.

Do vậy, khi lần đầu trải nghiệm No Phone Reading Party, anh không khỏi thích thú trước không gian mà tất cả người tham dự đều chủ động tạm gác điện thoại để cùng đọc sách. “Điều thú vị là tất cả mọi người đều không còn kết nối với thế giới bên ngoài qua màn hình điện thoại nữa. Lúc ấy chỉ đơn thuần còn sách và bản thân mình tận hưởng thôi”, anh chia sẻ.

Điều khiến anh Minh Hiếu yêu thích còn nằm ở sự tự do trong cách thưởng thức những trang sách. Nhớ lại một buổi “Mời đọc” tại Royal City, người tham gia không bị gò bó trong một tư thế cố định mà có thể ngồi, đứng, thậm chí nằm đọc sách giữa không gian có âm thanh du dương và đồ ăn nhẹ. Chỉ khoảng 2-3 giờ tại những buổi đọc như vậy, bản thân anh như được sạc năng lượng lại, đặc biệt sau những ngày làm việc phải thường xuyên gặp gỡ khách hàng.

Trải nghiệm của anh Minh Hiếu phần nào là minh chứng cho tiệc đọc sách tĩnh như một cách thức mọi người tìm về lại thú vui đọc chậm để nghiền ngẫm cuộc đời qua từng trang sách. Những khoảng thời gian đọc tập trung như vậy có thể sẽ góp phần hình thành thói quen đọc lâu dài, nhất là khi người trẻ ngày càng có nhiều lựa chọn giải trí mang tính tương tác.

Nhìn nhận về khả năng phát triển của mô hình đọc sách không điện thoại, anh Tùng.0 - Giám đốc sáng tạo tại RIO Book Lab cho rằng việc những người có chung sở thích tìm đến một không gian để cùng đọc sách là tín hiệu đáng chú ý trong đời sống văn hóa đọc hiện nay.

Theo anh, khi tham gia một cộng đồng có chung mối quan tâm, mỗi cá nhân không chỉ được thỏa mãn sở thích riêng mà còn có cơ hội cảm nhận sự đồng hành từ những người xung quanh. Với hoạt động đọc sách, sự kết nối ấy không nhất thiết phải đến từ những cuộc trò chuyện hay trao đổi trực tiếp, mà có thể hình thành ngay trong quá trình nhiều người cùng dành thời gian cho những trang sách. “Trong một cộng đồng có chung sở thích, mọi người sẽ cảm thấy mình không phải là người duy nhất yêu thích điều đó”, anh Tùng.0 chia sẻ.

Theo anh, việc những người yêu sách cùng hiện diện trong một không gian có thể tạo ra nguồn năng lượng tích cực, góp phần khuyến khích sự tương tác và gắn kết giữa các thành viên. Thay vì xem đọc sách là một hoạt động hoàn toàn mang tính cá nhân, những buổi đọc sách tập thể mở ra khả năng chia sẻ sở thích theo cách riêng, ngay cả khi người tham gia lựa chọn giữ im lặng trong phần lớn thời gian.

Dù vậy, anh Tùng.0 cho rằng chưa có đủ cơ sở để nhận định đọc sách tĩnh sẽ trở thành một xu hướng phát triển mạnh mẽ trong tương lai gần. Theo anh, mô hình này có tiềm năng hình thành một xu hướng nhất định, song hiện vẫn chủ yếu giới hạn trong những nhóm người có chung niềm yêu thích đọc sách, thay vì tạo ra sức lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng.

Nhận định này cũng đặt ra vấn đề về khả năng phát triển lâu dài của tiệc đọc sách không điện thoại hay No-Phone Reading Party. Bên cạnh sức hấp dẫn từ trải nghiệm mới mẻ, việc duy trì mô hình còn gắn với nhu cầu tham gia thường xuyên và mức độ gắn bó của những người yêu sách. Bởi vậy, sự xuất hiện của các buổi đọc sách không điện thoại có thể được nhìn nhận như một hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng đang hình thành và phát triển mạnh mẽ hơn.

Dù chưa thể khẳng định sẽ trở thành một xu hướng phổ biến, No Phone Reading Party đang mở ra thêm một lựa chọn giải trí lành mạnh. Từ đó, việc đọc sách vừa là lựa chọn giải trí của mỗi cá nhân vừa trở thành một phần trong cách người trẻ tìm kiếm và tận hưởng những trải nghiệm văn hóa của riêng mình.