Giải mã nét đẹp tín ngưỡng thờ mẫu: ‘Lộc thánh là để tu tâm, không phải để thương mại’

(Sóng trẻ) - Dưới lớp áo khăn lộng lẫy và âm vang chầu văn, hầu đồng không đơn thuần là “lên đồng” hay những câu chuyện thần linh như lời đồn. Trò chuyện với cô Đào Thúy Lộc (52 tuổi, Hà Nội), bức màn nhung về thế giới tâm linh Tứ phủ dần hé lộ với những góc nhìn rất khác. 

PV: Trước khi đến với tín ngưỡng Thờ Mẫu, cuộc sống của cô ra sao và khoảnh khắc nào khiến cô nhận ra mình có căn duyên với hầu đồng?

Cô Đào Thúy Lộc: Trước khi đến với tín ngưỡng Thờ Mẫu, cuộc sống của tôi rất bấp bênh và nhiều thăng trầm. Chính những lúc chông chênh, khó khăn ấy, con người ta thường hướng về các đấng bề trên, nhờ Phật Thánh che chở và độ trì. Khoảnh khắc nhận ra căn duyên không đến từ một điều gì quá huyền bí, mà nó đến tự nhiên như một sự sắp đặt để mình tìm thấy chỗ dựa tinh thần, vượt qua những giông bão của cuộc đời.

PV: Dưới góc nhìn của người trong cuộc, cảm giác của cô khi ở trạng thái “thăng hoa” hay “nhập thần” trong các giá hầu như thế nào?

Cô Đào Thúy Lộc: Khi đứng trên sập hầu, cảm giác thực sự rất thăng hoa và linh thiêng. Tuy nhiên, dưới góc độ người thực, không phải lúc nào các ông hoàng, bà chúa cũng nhập hoàn toàn vào thể xác mình, mà phần nhiều là “ảnh bóng” - tức là các ngài gia hộ, mượn thân xác mình để diễn lại những tích xưa, truyền tải oai linh và nét đẹp văn hóa của nhà ngài qua lời ca, điệu múa và nhịp phách. Đó là lúc tâm hồn mình hòa quyện hoàn toàn vào không gian tâm linh thanh tịnh.

PV: Người xem thường tò mò về những quy tắc ngầm phía sau bức màn nhung. Đồng thời, có người cho rằng việc ban phát “lộc đồng” đôi khi bị hiểu lầm là thương mại hóa. Cô nghĩ sao về điều này?

Cô Đào Thúy Lộc: Phía sau ban thờ hay bức màn nhung hoàn toàn không có những câu chuyện kỳ bí, đáng sợ nào như lời đồn. Đó đơn thuần là không gian chuẩn bị để thủ nhang, đồng diện thực hiện nghi lễ một cách chỉn chu nhất.

Còn về vấn đề “lộc đồng”, đây là điểm rất hay bị hiểu lầm. Lộc thánh ban ra cốt ở tấm lòng, tượng trưng cho sự may mắn, bình an và sự khích lệ để con dân làm ăn phát đạt, thuận buồm xuôi gió chứ không hề đo đếm bằng sự to nhỏ, vật chất. Thánh thần ban lộc để chúng sinh biết hướng thiện, làm ăn chân chính chứ không có chuyện thương mại hóa như người ngoài hay nghĩ.

PV: Hiện nay tình trạng “buôn thần bán thánh”, bói toán trục lợi diễn ra khá phức tạp. Cô nhìn nhận thế nào về thực trạng này?

Cô Đào Thúy Lộc: Tình trạng biến tướng hiện nay chủ yếu xuất phát từ việc một số người không hiểu sâu về tín ngưỡng Thờ Mẫu nhưng lại u mê, lợi dụng tâm linh để trục lợi, bói toán dị đoan. Họ thiếu đi học thức, kiến thức nền tảng và sự hiểu biết thấu đáo về văn hóa Tam Tứ phủ của người Việt.

Ranh giới giữa tín ngưỡng thuần túy và mê tín dị đoan thực ra rất rõ ràng: Tín ngưỡng chân chính giúp con người hướng thiện, biết ơn nguồn cội và sống có đạo đức, trong khi mê tín dị đoan lại gieo rắc sự sợ hãi, u mê và phục vụ mưu lợi cá nhân.

PV: Chi phí cho một khóa lễ hầu đồng hiện nay không hề nhỏ. Theo cô, làm thế nào để một thanh đồng giữ được sự “tinh sạch” và đúng mực, tránh rơi vào cái bẫy chạy đua mâm cao cỗ đầy?

Cô Đào Thúy Lộc: Tín ngưỡng của người Việt mình từ xưa đã dạy: “Tốt lễ dễ van”, nhưng cốt lõi vẫn là “Tâm thành thắp một nén hương”. Việc sắm sửa lễ vật hoàn toàn phụ thuộc vào điều kiện kinh tế của từng người, Thánh không bao giờ bắt buộc phải mâm cao cỗ đầy hay tốn kém hàng chục, hàng trăm triệu mới chứng giám. Một khóa lễ tinh sạch là khóa lễ được chuẩn bị bằng sự thành kính, sự hiểu biết chuẩn mực nghi lễ chứ không phải phô trương tài sản. Người làm đồng giữ được tâm sạch thì lễ mỏng lòng thành vẫn thăng hoa và trọn vẹn duyên lành.

PV: Có ý kiến cho rằng: “Đến với Phật Thánh là để xin tài xin lộc" nhưng thực chất điều các thanh đồng hướng tới đó là “Lộc thánh là để tu tâm”. Cô nghĩ sao về ý kiến này?

Cô Đào Thúy Lộc: Nhiều người tìm đến cửa Thánh với tâm thế xin công danh, tiền tài, nhưng đó chỉ là phần ngọn. “Lộc” trong tín ngưỡng Thờ Mẫu trước hết là lộc về sức khỏe, sự bình an trong tâm trí và trí tuệ sáng suốt để tự mình vượt qua sóng gió. Khi có tâm lành, sống biết trước biết sau, tôn trọng đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” thì tự nhiên công việc buôn bán, làm ăn sẽ thuận lợi. Đó mới chính là ý nghĩa thực sự của việc “lộc thánh để tu tâm”, sửa mình trước rồi tự khắc lộc lành sẽ đến, chứ không phải đi lễ để “đầu tư” hay “trao đổi” vật chất với Thánh thần.

PV: Tín ngưỡng Thờ Mẫu đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Nhìn lại chặng đường đã qua, hầu đồng mang lại điểm tựa gì cho cô và cô có lời nhắn nhủ gì cho giới trẻ?

Cô Đào Thúy Lộc: Hầu đồng và tín ngưỡng Thờ Mẫu chính là điểm tựa tinh thần vững chắc giúp tôi giữ được sự bình yên trong tâm hồn sau những thăng trầm cuộc sống.

Với các bạn trẻ đang tò mò hoặc cảm thấy mình có “căn số”, điều quan trọng nhất là phải tìm hiểu thật kỹ lưỡng bằng tri thức. Đừng vội tin vào những lời đồn thổi hay sa chân vào các hình thức buôn thần bán thánh lệch lạc. Hãy tiếp cận di sản bằng sự hiểu biết văn hóa khoa học, tôn trọng truyền thống để giữ gìn nét đẹp bản sắc mà cha ông ta đã để lại một cách trọn vẹn nhất.

PV: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ đầy chân tình và sâu sắc của cô!