Câu chuyện sáng tạo nghệ thuật tranh minh họa giữa thời đại AI

(Sóng trẻ) - Họa sĩ X.Lan (tên thật: Nguyễn Vũ Xuân Lan) bắt đầu hành trình vẽ minh họa qua những bức tranh xuất phát từ sở thích cá nhân. Bằng câu chuyện đời thường được thể hiện hóm hỉnh, chị tìm thấy cách kết nối với độc giả và dần tạo dựng dấu ấn riêng trong sáng tác.

Hành trình vẽ tranh minh họa

Phóng viên (PV): Điều gì đã đưa chị đến với công việc vẽ tranh minh họa và khiến chị quyết định gắn bó lâu dài với lĩnh vực này?

Họa sĩ X.Lan: Tôi đến với vẽ tranh đơn giản là vì thích. Trước đây, tôi là giáo viên tiếng Anh nhưng trong quá trình làm sư phạm, tôi vẫn duy trì sở thích vẽ. Đến một thời điểm, tôi nhận ra muốn dành nhiều thời gian cho hội họa hơn. 

Vì vậy, tôi bắt đầu thử sức với nghề vẽ và cũng nhận ra bản thân thật sự phù hợp với công việc này. Sau một thời gian tìm được hướng phát triển và từng bước ổn định, tôi quyết định tiếp tục gắn bó với nghề cho đến nay. 

Trước đây, tôi thường vẽ tranh cá nhân, chủ yếu là những mẩu truyện tranh ngắn về các sự việc hằng ngày. Tôi xem đó như một dạng nhật ký bằng tranh, ghi lại những điều liên quan đến công việc giảng dạy, bạn bè và đồng nghiệp. Ban đầu, tôi chỉ đăng tải trên trang cá nhân nhưng sau một thời gian, nhiều người gợi ý lập một trang riêng để chia sẻ tranh.

Thời điểm năm 2013, việc lập trang Facebook vẫn còn khá xa lạ. Tôi cũng không đặt mục tiêu gì, chỉ nghĩ đơn giản rằng cần một không gian để tập hợp các tác phẩm, tránh để tranh vẽ lẫn với những bài đăng thường ngày. Sau vài năm duy trì sáng tác và đăng tải đều đặn, trang Facebook dần trở thành nơi nhiều người tìm đến. Từ đó, việc chia sẻ tác phẩm cũng tình cờ trở thành cách tôi xây dựng thương hiệu cá nhân. 

PV: Những câu chuyện trong tranh của chị thường mang màu sắc hài hước, hóm hỉnh. Liệu đây có phải phong cách chị chủ động lựa chọn ngay từ đầu?

Họa sĩ X.Lan: Đúng vậy! Tôi đã yêu thích cách kể chuyện hài hước từ khi còn đi học. Hồi đó, tôi thường ghi nhật ký lớp, lưu lại những chuyện buồn cười, trò đùa hay phát biểu thú vị của bạn bè. Thói quen đó tiếp tục được duy trì khi tôi đi dạy. Mỗi lần có tình huống thú vị xảy ra trong lớp học, tôi đều ghi chép lại. 

Sau này, tôi nhận ra việc ghi bằng chữ chưa đủ để truyền tải câu chuyện nên bắt đầu chuyển sang vẽ dạng truyện tranh ngắn. Vì bản thân yêu thích sự hài hước, tôi cũng muốn chia sẻ những nội dung ấy với mọi người. Tôi mong độc giả có thể tìm thấy niềm vui và sự đồng cảm trong đó. 

PV: Trong quá trình chị chia sẻ những bức tranh và câu chuyện của mình đến với mọi người, có phản hồi nào từ các độc giả khiến chị đặc biệt ấn tượng không?

Họa sĩ X.Lan: Tôi nhận được khá nhiều chia sẻ từ độc giả bởi phần lớn tác phẩm đều xoay quanh những câu chuyện thường ngày mà mọi người dễ bắt gặp trong cuộc sống. Đặc biệt, với những bức tranh về ký ức tuổi thơ, nhiều người tìm thấy sự đồng cảm và kể lại những kỷ niệm của chính mình.

Có những độc giả cảm ơn vì tôi đã vẽ lại một khoảnh khắc họ từng trải qua nhưng chưa biết cách gọi tên hay diễn tả thành hình ảnh. Tôi thấy những phản hồi như vậy rất thú vị. Ban đầu, tôi vẽ để chia sẻ câu chuyện của bản thân nhưng sau đó độc giả cũng kể lại những câu chuyện của họ. Sự tương tác hai chiều ấy là điều tôi luôn trân trọng.

PV: Trong số dự án minh họa từng thực hiện, dự án nào để lại cho chị nhiều ấn tượng?

Họa sĩ X.Lan: Đó là khi đó tôi nhận được lời mời minh họa cho chiến dịch của một hãng dầu gội với thông điệp khuyến khích mọi người dám theo đuổi ước mơ. Phía nhãn hàng đưa ra sườn kịch bản với nhân vật chính là cô gái theo đuổi đam mê chơi nhạc nhưng không nhận được sự ủng hộ từ gia đình.

Vô tình câu chuyện này khá gần với trải nghiệm của tôi. Khi còn trẻ, tôi cũng từng chơi nhạc. Dù không có ý định theo đuổi con đường chuyên nghiệp nhưng nhiều người bạn của tôi cũng từng gặp những khó khăn tương tự vì lựa chọn theo đuổi con đường âm nhạc. Vì vậy, tôi có thể đưa trải nghiệm cá nhân vào câu chuyện một cách tự nhiên. Lúc tác phẩm được chia sẻ, bạn bè trong cộng đồng chơi nhạc rất yêu thích và đón nhận bộ tranh.

Đây là một kỷ niệm đáng nhớ bởi thông thường, việc thực hiện tranh quảng cáo sẽ yêu cầu họa sĩ tuân theo định hướng của nhãn hàng và không có nhiều cơ hội thể hiện cá tính riêng. Nhưng với dự án này, thông điệp của chiến dịch lại gần với câu chuyện cá nhân, giúp tôi có thể đưa trải nghiệm của bản thân vào tác phẩm nhiều hơn.

Dấu ấn sáng tạo của họa sĩ giữa thời đại AI

PV: Để hoàn thiện một bức tranh minh họa thường phải trải qua nhiều công đoạn từ tìm ý tưởng, phác thảo đến lên màu... Nhưng hiện nay, với sự phát triển của AI, một bức tranh có thể được tạo ra chỉ trong vài giây. Là một người đang trực tiếp theo đuổi công việc vẽ tranh minh họa, chị nhìn nhận sự thay đổi này như thế nào?

Họa sĩ X.Lan: Với trải nghiệm cá nhân, tôi thấy công cụ này chưa thực sự hiệu quả trong quá trình làm việc của mình. Việc sáng tác đòi hỏi người họa sĩ phải vận dụng tư duy và sự sáng tạo. Nếu chỉ đưa đề bài cho máy xử lý thì kết quả sẽ ở mức rất thường, không có được điểm đắt giá mà người xem có thể cảm nhận như trong một tác phẩm do mình trực tiếp thực hiện từ đầu đến cuối. 

Tuy nhiên, AI đang phát triển rất nhanh và làm chao đảo mọi ngành nghề, không riêng mỹ thuật. Cũng có nhiều người đã tạo ra được sản phẩm thú vị bằng AI nhưng phần lớn vẫn là sản phẩm “mì ăn liền”. 

Điều tôi nhận thấy và lo ngại là AI có thể khiến thị hiếu thẩm mỹ nói chung trở nên dễ dãi hơn. Ngoài ra, tôi chưa thể nói trước được điều gì. Tôi vẫn đang trong quá trình quan sát sự phát triển của công cụ này.

PV: Một đặc điểm của AI chính là có thể sao chép nét vẽ của các họa sĩ. Không biết chị đã từng gặp tình cảnh độc giả hoặc những người biết đến tranh của mình lại mang tranh cho AI nhằm tạo ra những cái bức ảnh có nét vẽ giống họa sĩ X.Lan không?

Họa sĩ X.Lan: Tôi từng gặp. Có một khách hàng chia sẻ rằng cần một mẩu truyện tranh cho dự án của họ. Trước đó, họ đã thử sử dụng AI để tạo ra bức tranh giống nét vẽ của tôi nhưng kết quả không như mong muốn. Họ cũng gửi tôi xem sản phẩm đó. Vì là AI nên cách xử lý rất chung chung, thiếu cá tính và chưa thực sự làm nổi bật được thông điệp mà khách hàng muốn truyền tải. Nên sau đó, họ đã đề nghị tôi trực tiếp vẽ lại nội dung này.

Đó chỉ là một câu chuyện ví dụ nhưng cũng giúp tôi nhận ra rằng, việc bị sao chép nét vẽ không phải là vấn đề quá lớn với mình. Tranh của tôi không chỉ hay ở nét vẽ. Điều làm nên thông điệp của mỗi bức tranh nằm ở lựa chọn về cách trình bày của mình. Tức là tại sao mình lại chọn tạo hình nhân vật như vậy hay với chủ đề này thì mình cần vẽ động tác này. Mọi lựa chọn trong tranh đều có sự tính toán cá nhân nên tôi mới tạo nên được sản phẩm mang dấu ấn riêng.

Người khác hoàn toàn có thể mang các bức tranh của mình rồi kết hợp, biến tấu để tạo ra một tác phẩm theo ý họ. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ có được những lựa chọn mang tính nghệ thuật giống tôi. Vì vậy dù có thể bắt chước về nét vẽ thì bức tranh tạo ra cũng không thực sự giống với tranh do chính tôi thực hiện. 

PV: Vậy với tư cách là một người làm nghề về nghệ thuật, theo chị, người họa sĩ nên tập trung phát triển những kỹ năng gì để có thể đảm bảo sản phẩm của mình sẽ là những sản phẩm mang tính độc bản ạ?

Họa sĩ X.Lan: Điều này phụ thuộc vào từng lĩnh vực mà họa sĩ đang theo đuổi. Chẳng hạn, họa sĩ digital art (tạm dịch: nghệ thuật kỹ thuật số) và họa sĩ truyền thống sẽ khác nhau. Tương tự, họa sĩ chuyên thực hiện các sản phẩm quảng cáo cũng sẽ có những yêu cầu riêng so với họa sĩ sáng tạo tranh cá nhân. Thế nên mỗi họa sĩ phải tự có cách thích nghi của riêng mình.

Có những bạn áp dụng được AI vào quá trình làm việc để tăng năng suất, giảm bớt thời gian phải ngồi “cày” và điều đó cũng tốt. Còn với những họa sĩ như tôi, hiện tại chưa áp dụng được AI vào bước nào ngoài việc kiểm tra chính tả. 

Tuy nhiên cũng có những họa sĩ lựa chọn hướng phát triển mà tôi gọi vui là “tà đạo”. Họ thấy AI vẽ được, họ bị chán vẽ và tìm cách ăn gian như tạo sinh một bức tranh sẵn rồi giả vờ quẹt màu lên đem bán. Tôi cho rằng đó là cách làm không đúng. 

Nhưng nhìn chung, mỗi người sẽ có một cách thích nghi khác nhau tùy theo mục đích của họ. Riêng với những bạn theo đuổi vẽ tranh minh họa giống tôi, tôi nghĩ một hướng phát triển đáng cân nhắc là thử sử dụng chất liệu truyền thống nhiều hơn digital painting (tạm dịch: hội họa kỹ thuật số). Trong thời đại mà mọi thứ đều bị số hóa và AI hoá, khách hàng đang có xu hướng chuộng những sản phẩm hữu hình, có tính độc bản giống tranh vật lý.

PV: Sau nhiều năm gắn bó với hội họa, nếu được lựa chọn chia sẻ một điều đến với những bạn trẻ cũng đang có ý định theo đuổi nghề trong thời đại AI, chị mong muốn gửi gắm điều gì?

Họa sĩ X.Lan: Tôi nghĩ mỗi người mỗi cảnh, có thể những gì tôi trải qua chỉ áp dụng được cho trường hợp của bản thân. Tôi chỉ muốn chia sẻ rằng trong thời đại AI, ngành minh họa phát triển rất nhanh nhưng cũng có nhiều cạnh tranh thì việc đầu tiên các bạn phải đảm bảo là bản thân rất thích vẽ.

Không nên chỉ lựa chọn công việc này vì mình làm được, kiếm tiền được hoặc thấy sự hào nhoáng bên ngoài. Bởi những kỳ vọng như vậy có thể khiến chúng mình vỡ mộng rất nhanh. Đối với tôi, nghề vẽ tranh minh họa tự do và lãng mạn. Nhưng đó là tôi được chủ động chọn môi trường làm việc như vậy. Còn nếu các bạn đầu quân vào công ty chuyên vẽ hoặc phải liên tục thực hiện theo các yêu cầu từ khách hàng thì có thể chưa kịp cảm nhận được sự lãng mạn của nghề.

Nếu muốn bước vào nghề thì các bạn hãy cứ bước, khi mọi người trực tiếp trải nghiệm sẽ thấy được cả điều tích cực lẫn khó khăn của nó.  Nhưng để trả lời cho câu hỏi liệu có thể sống lâu dài với nghề vẽ không thì điều kiện tiên quyết là bạn phải thích vẽ. 

Việc yêu thích giúp mình vẽ liên tục ngay cả khi chưa có thu nhập từ công việc. Và chính sự duy trì sáng tạo liên tục này rất quan trọng để bạn xây dựng được cá tính, tạo ra sản phẩm mang dấu ấn cá nhân và tích lũy đủ tác phẩm cho sự nghiệp của mình. Nói chung, phải thực sự thích vẽ thì mới có thể kiên trì, bền bỉ theo đuổi công việc này lâu dài.

PV: Cảm ơn họa sĩ X.Lan về những chia sẻ sâu sắc này!