Đưa sơn mài truyền thống vào đời sống đương đại 

(Sóng trẻ) - Nghệ thuật sơn mài từ lâu đã trở thành dấu ấn đặc sắc của hội họa Việt Nam. Giữa dòng chảy biến động, các nghệ nhân tại Lamphong studio vẫn bền bỉ sáng tạo, gìn giữ tinh thần dân gian qua những sản phẩm sơn mài mang dấu ấn riêng.

Tỉ mỉ trong từng khâu kĩ thuật

Tại ngõ Núi Trúc (phường Kim Mã, Hà Nội) có một xưởng sản xuất sơn mài mang tên Lamphong. Xưởng được thành lập từ năm 2015, là nơi quy tụ nhiều nhà thiết kế trẻ tại Hà Nội, hoạt động theo mô hình studio mở. Nơi đây quy tụ những họa sĩ tâm huyết, ngày đêm thổi hồn vào chất liệu truyền thống để tạo nên những sản phẩm thủ công mang đậm bản sắc di sản.

Trải qua hơn một thập kỷ, những người nghệ nhân nơi đây vẫn luôn giữ lửa nhiệt huyết với nghề, đồng thời vẫn cải tiến kĩ năng, phong cách và ý tưởng cho từng sản phẩm để phù hợp hơn với thị hiếu của công chúng.

Anh Dương Đức Mạnh (30 tuổi) làm việc tại xưởng được 4 năm cho biết: “Sơn mài bản chất là nghệ thuật dân gian của Việt Nam. Từng màu sắc, từng chi tiết trong tác phẩm đòi hỏi sự kỳ công, tỉ mỉ và tâm huyết rất nhiều từ người nghệ nhân”.

Chính sự cầu kỳ này khiến thời gian để hoàn thiện một bộ sưu tập mới thường kéo dài từ 3 đến 4 tháng. Từ việc lên ý tưởng sản phẩm cho tới bản phác thảo 2D trên mặt giấy. Sau đó, đo chuẩn kích thước hình dáng, bộ phận, chi tiết nhỏ để chuyển từ mặt 2D sang 3D. 

Sau khi hoàn thiện mẫu 3D, việc lựa chọn chất liệu cốt cho tác phẩm giữ vai trò quan trọng. Những thiết kế có hình khối tròn với các chi tiết nối liền, cốt gỗ hoặc gốm thường được ưu tiên sử dụng. 

Ngược lại, đối với các mẫu có tạo hình phức tạp, nhiều chi tiết tách rời thì cần dùng cốt composite (một loại vật liệu tổng hợp có độ bền cao, dễ tạo hình). Đáng chú ý, xưởng còn tận dụng nilon dư thừa trong quá trình sản xuất để kết hợp cùng composite, vừa giúp gia cố phần cốt, vừa góp phần giảm thiểu tác động đến môi trường.

Vẻ đẹp của sơn mài không hiển lộ ngay lập tức. Sau khi tạo dáng là công đoạn “lên màu’” với hàng chục lớp sơn, vỏ trứng, vàng, bạc chồng chất lên nhau. Điều kỳ diệu chỉ thực sự bắt đầu khi nghệ nhân đem mài sản phẩm dưới nước. 

Càng mài, những lớp màu ẩn hiện phía dưới mới dần hiển lộ, hòa quyện vào nhau tạo nên chiều sâu thăm thẳm và độ bóng tựa như ngọc. Chính quá trình mài đi để thấy lại ấy đã biến những vật phẩm vô tri thành những tác phẩm nghệ thuật có sức sống vĩnh cửu.

Làm mới nét đẹp truyền thống

Nghệ thuật sơn mài từng rực rỡ nhưng giờ lại đứng trước nguy cơ bị mai một. Điều này đòi hỏi người nghệ nhân cần phải cải tiến sản phẩm của mình của mình để phù hợp với bối cảnh thị trường. 

Nghệ nhân Dương Đức Mạnh cho biết, điều khiến các tác phẩm sơn mài trở nên đặc biệt so với các sản phẩm trang trí, trưng bày thông thường khác là sự giao thoa giữa nét truyền thống và nét sáng tạo hiện đại.

Trong Bộ sưu tập “Con Giáp” của Lamphong studio về hình tượng con ngựa - lấy cảm hứng từ năm Bính Ngọ 2026, những nghệ nhân tại xưởng đã có những sản phẩm mang nét đẹp dân gian như: “Ngựa chín hồng mao”, “Binh Ngo (Bình Ngô Đại Cáo)”,... 

Bên cạnh đó, có những tác phẩm, dù lấy cảm hứng từ dân gian, nhưng vẫn mang theo hơi thở của nét vẽ hiện đại, màu sắc tươi vui và có phần “nhí nhảnh” hơn như: “Ngựa Hoa mai”, “Hí Hí”, “Nhong Nhong”,... 

Đối với tác phẩm “Binh Ngo”, tên gọi của tác phẩm được các nghệ nhân sử lối chơi chữ không dấu và thể hiện được hai lớp nghĩa: “Bính Ngọ” và “Bình Ngô” trong “Bình Ngô Đại Cáo” của anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi. Qua tác phẩm, tác giả muốn gợi nhắc về niềm tin chiến thắng vẻ vang, oanh liệt của một thời kỳ hào hùng trong lịch sử Việt Nam. Từ đó, khơi gợi nên cảm xúc tự hào trong mỗi khán giả khi thưởng thức vẻ đẹp của tác phẩm.

Cách phối màu và tạo hình hiện đại đã thổi một làn gió mới vào các tác phẩm tại Lamphong Studio, khiến những hình tượng quen thuộc của văn hóa dân gian trở nên sống động và gần gũi hơn với không gian sống đương đại. Mỗi tác phẩm không chỉ kể một câu chuyện giàu bản sắc, mà còn tinh tế chạm đến thị hiếu và cảm xúc của người xem ngày nay.

Với tư duy sáng tạo không ngừng và lòng trân quý giá trị dân tộc, lamphong Studio đã biến mỗi sản phẩm sơn mài thành một sứ giả văn hóa, kết nối câu chuyện của quá khứ với hơi thở hiện đại. 

Sự tỉ mỉ trong từng chi tiết và cách phối màu độc đáo không chỉ giúp xưởng ghi dấu ấn riêng trong lòng khách hàng, mà còn khẳng định sứ mệnh đưa tinh hoa Việt vươn xa, giữ sức sống mãnh liệt cho nghệ thuật sơn mài trong dòng chảy tương lai.