Hành trình tỏa sáng của một Drag Queen

(Sóng trẻ) - Nghệ thuật Drag không chỉ là những màn hóa thân rực rỡ dưới ánh đèn sân khấu. Với Lê Hải Phong, đó còn là cách anh kể những câu chuyện về Fiona Hi-Lee - bản ngã thật của chính mình một cách đầy tự tin, tỏa sáng.

Trong không gian biểu diễn nhỏ trên phố Hàng Buồm (Hà Nội), Fiona Hi-Lee xuất hiện trong trang phục kimono vàng nhạt điểm xuyết họa tiết lấp lánh. Lớp trang điểm đậm với điểm nhấn là đôi mắt kẻ sắc nét, mái tóc đen búi cao cài trâm khiến diện mạo càng có thêm những nét đẹp của đất nước mặt trời mọc.

Một tay cầm ô, Fiona nghiêng người, hướng ánh nhìn về phía khán giả. Từng động tác được thực hiện uyển chuyển, mang đến cho khán giả một nhân vật đầy duyên dáng. “Fiona, Fiona, Fiona” - tiếng khán giả cổ vũ không ngừng vang lên. Chỉ trong vài phút trên sân khấu, những lớp hóa trang, trang phục và chuyển động đã thu hút sự chú ý của khán giả. 

Đi tìm sân khấu của riêng mình

Trước giờ biểu diễn, góc bàn trang điểm của Hải Phong gần như được phủ kín bởi mỹ phẩm. Đối diện căn phòng anh đang ngồi còn là một khu vực khác dành riêng cho việc làm tóc giả và chuẩn bị các dụng cụ hóa trang. Nhìn bản thân trong gương, anh bắt đầu thực hiện lần lượt từng bước trang điểm: phủ lớp nền trắng, điều chỉnh đường nét khuôn mặt rồi thêm chi tiết cho đôi mắt. Sau nhiều quá trình, diện mạo của Fiona Hi-Lee dần hiện ra, khác hẳn người ở trước gương ban đầu.

Với một Drag Queen, trang điểm không đơn thuần là làm đẹp mà là hành trình hóa thân thành một nhân vật. Hải Phong vừa thực hiện lớp nền vừa giải thích: “Makeup bình thường như mọi người thấy ở các ca sĩ, cô dâu hay đi tiệc là trang điểm để tôn lên những nét mà người ta sẵn có. Còn công việc của mình đòi hỏi là một lớp hóa trang. Tức là phải hoàn toàn che phủ những đường nét bên dưới của mình đi và thay vào đó là một lớp makeup cực kỳ dày”.

Trong đó, đôi mắt là phần được Hải Phong dành nhiều thời gian nhất. Tùy vào nhân vật và tinh thần tiết mục, anh sẽ lựa chọn cách trang điểm phù hợp. Có khi đôi mắt được nhấn bằng những gam đỏ lấy cảm hứng từ geisha, kabuki Nhật Bản; cũng có lúc cần một diện mạo mang nét Việt Nam hơn. 

Và để thành thạo với những bước trang điểm cầu kỳ như vậy là cả một quá trình học hỏi đầy quyết tâm. Không có trường lớp đào tạo, phần lớn kỹ năng phục vụ công việc đều do anh tự học qua YouTube, mạng xã hội rồi thực hành trong quá trình biểu diễn. 

Tuy nhiên, để duy trì một hình ảnh Drag Queen chỉn chu, thời gian và công sức thôi là chưa đủ. Chi phí đầu tư cũng là một bài toán không nhỏ. Theo Hải Phong, một cốp mỹ phẩm cơ bản có thể tiêu tốn khoảng 5-6 triệu đồng. Tóc giả có giá vài trăm nghìn đồng mỗi bộ, chưa kể các sản phẩm chăm sóc, giặt, tạo kiểu và keo giữ tóc. Và một bộ trang phục có thể cần khoảng 5 triệu đồng cho tiền vải, công may và phụ kiện đi kèm. Dù vậy, mỗi bộ lại thường chỉ phù hợp với khoảng 4-5 lần biểu diễn vì yêu cầu nghệ sĩ cần liên tục tìm kiếm những hình ảnh mới.

Những khoản chi phí liên tục phát sinh trong khi cơ hội nhận việc và thu nhập lại chưa ổn định. Nhớ lại khoảng thời gian đầu hoạt động độc lập, Hải Phong cho biết: “Ngày xưa khi mình tự đi diễn, một mình tìm hiểu về nghề và làm nghề thì cái việc mà có lãi là hoàn toàn không thể có”. Anh từng phải duy trì công việc làm hướng dẫn viên du lịch song song với việc theo đuổi nghệ thuật Drag để tự trang trải cuộc sống; đồng thời có kinh phí mua sắm mỹ phẩm, trang phục và những vật dụng cần thiết.

Dần dần, Hải Phong nhận ra nếu mỗi nghệ sĩ chỉ hoạt động riêng lẻ, việc phát triển những chương trình nghệ thuật Drag chuyên nghiệp tại Hà Nội sẽ gặp nhiều hạn chế. Bên cạnh người biểu diễn, một chương trình còn cần người tìm kiếm đối tác, tổ chức sản xuất, chuẩn bị âm nhạc, hình ảnh và kết nối các nghệ sĩ. Đó cũng là bước ngoặt nhen nhóm mong muốn xây dựng một tập thể để cùng nhau làm nghề trong Hải Phong.

“Cần một người đứng ra lo cho tất cả”

Chuyển sang làm Drag toàn thời gian là quyết định không dễ dàng với Hải Phong. Trước đó, việc đảm nhận nhiều công việc cùng lúc giúp anh có nguồn thu nhập ổn định và tự chủ về tài chính. Khi lựa chọn dành toàn bộ thời gian cho nghệ thuật, anh hiểu mình sẽ phải từ bỏ sự an toàn từng có để bước vào một con đường chưa biết trước kết quả. “Mình từng nghĩ là bây giờ làm đơn lẻ thì công việc không hề có nhiều thu nhập mà bỏ hết công việc khác để dồn sức của mình vào đây thì nó có đáng không?”, anh kể.

Dẫu còn nhiều băn khoăn, Hải Phong cho rằng đây là lựa chọn cần thiết nếu muốn phát triển công việc của bản thân và tạo thêm cơ hội cho những người cùng theo đuổi nghệ thuật Drag tại Hà Nội. Từ suy nghĩ ấy, anh thành lập Dập Dìu Drag Haus, tập hợp những thành viên có chung định hướng và từng bước xây dựng một môi trường hoạt động có tổ chức hơn. “Chỉ khi có một người sẵn sàng lo tất cả thì việc phát triển mới có thể đảm bảo”, bởi vậy, Drag với Hải Phong trở thành một khoản đầu tư dài hạn, nơi anh chấp nhận cho đi trước khi nhận lại. 

Trên hành trình đó, gia đình là điểm tựa quan trọng đối với Hải Phong. Anh vẫn nhớ lời bố từng căn dặn: “Be better than yourself yesterday. Be a good person. That's all I need” (tạm dịch: Hãy tốt hơn chính mình của ngày hôm qua. Hãy trở thành một người tốt. Đó là tất cả những gì bố cần). Lời nhắn ấy trở thành nguyên tắc sống mà anh luôn cố gắng thực hiện. Chính vì vậy, trước lựa chọn theo đuổi một loại hình nghệ thuật chưa mấy quen thuộc tại Việt Nam, thay vì thuyết phục bố mẹ bằng những lời hứa, Hải Phong chọn cách để gia đình nhìn thấy sự trưởng thành và những giá trị tích cực từ công việc mình theo đuổi.

Hải Phong đảm nhận thêm nhiều công việc phía sau sân khấu. Anh trực tiếp tìm kiếm booking, làm việc với đối tác, lên ý tưởng, tổ chức sản xuất, đào tạo thành viên mới và kiểm soát chất lượng chương trình. Với vai trò trong nhóm điều hành, mức lương hiện tại của anh khoảng 10 triệu đồng/tháng, đi cùng trách nhiệm bao quát nhiều khâu vận hành.

Phần lớn thành viên Dập Dìu Drag Haus hiện vẫn hoạt động bán thời gian. Họ có thể là sinh viên, giáo viên hoặc người làm trong các lĩnh vực nghệ thuật, y tế, nhưng cùng dành thời gian tập luyện và tham gia biểu diễn. Theo Hải Phong, nghệ sĩ có thể nhận mức thù lao khoảng 1,5-2 triệu đồng/show. Các khoản đầu tư về trang phục, tóc giả, phòng tập và hình ảnh được nhóm tổ chức để thành viên tập trung hơn vào ý tưởng, thời gian và công sức hoàn thiện tiết mục.

Hoạt động theo nhóm cũng giúp những khoản đầu tư được sử dụng hiệu quả hơn. Một bộ trang phục hay phụ kiện không nhất thiết chỉ dành cho một nghệ sĩ mà có thể được tái sử dụng trong những tiết mục phù hợp với các thành viên khác. Nhờ vậy, việc tổ chức và duy trì hoạt động biểu diễn có thêm sự chủ động.

Dù vậy, dẫn dắt một tập thể cũng đặt Hải Phong trước những trách nhiệm mới. Mỗi nghệ sĩ có thế mạnh riêng, người phù hợp với diễn xuất, thoại và tương tác, người lại nổi bật ở vũ đạo hoặc khả năng trình diễn. Vì thế, việc phân chia cơ hội biểu diễn cần dựa trên năng lực thực tế của từng thành viên.

Những khác biệt trong quan điểm đôi khi cũng xuất hiện. Hải Phong lựa chọn đối thoại thẳng thắn, khuyến khích các thành viên nói ra điều chưa hài lòng thay vì giữ những bất đồng trong lòng. “Mình sẵn sàng nhận những ý kiến, phản hồi của các bạn. Mọi người có ý kiến gì, không hài lòng gì thì mọi người hãy nói ngay lập tức. Không nên giữ lại sự tức giận trong mình”, anh chia sẻ về quan điểm làm việc.

Việc điều hành Dập Dìu Drag Haus cũng buộc Hải Phong nhìn lại cách làm việc của chính mình. Anh thừa nhận trước đây bản thân không phải người có tính kỷ luật cao. “Nếu trước kia luôn có người quản lý nhắc nhở, thúc đẩy thì hiện tại, mọi trách nhiệm đều phải do chính mình chủ động gánh vác. Bây giờ khi mình đã là chủ của một doanh nghiệp của riêng rồi, nếu mình không cố gắng thì sẽ không có một ai cố gắng hộ được. Nên là bắt buộc mình phải là người mà nghiêm túc nhất với công việc”, anh nói.

Sau khoảng 3 năm hoạt động, Dập Dìu Drag Haus đang từng bước mở rộng và duy trì các chương trình biểu diễn. Với Hải Phong, điều quan trọng không chỉ là có thêm sân khấu cho những người cùng đam mê mà còn là tạo dựng một môi trường để nghệ sĩ Drag được hỗ trợ, học hỏi và tỏa sáng trên sân khấu.

Để Drag Queen được nhìn nhận

“1...2...3... Nào xoay, chú ý tay!”

“Nhìn về phía khán giả, tương tác với khán giả!”

“Phải tập trung để di chuyển đúng vị trí. Trong quá trình biểu diễn có vấn đề phải báo mẹ ngay”

Những lời nhắc liên tục vang lên trong buổi tập duyệt trước giờ biểu diễn. Hải Phong quan sát từng thành viên tập luyện, chú ý cách họ di chuyển và hướng dẫn những điều chỉnh nhỏ để phần tương tác với khán giả trở nên tự nhiên hơn. Công việc của anh không dừng lại ở việc chuẩn bị một tiết mục mà còn là giúp mỗi nghệ sĩ tìm được cách thể hiện phù hợp với nhân vật của mình.

Với Fiona Hi-Lee, mỗi lần xuất hiện trước công chúng đều cần mang đến một trải nghiệm khác biệt. Hải Phong muốn giữ lại cảm giác ngạc nhiên, thích thú mà anh từng có trong lần đầu xem Drag Queen. “Mình muốn mỗi lần mọi người gặp Fiona phải là một trải nghiệm thực tế ảo”, anh chia sẻ.

Để làm được điều đó, một tiết mục chỉ kéo dài vài phút cũng có thể cần từ 2-3 tuần chuẩn bị. Với những chương trình lớn gồm nhiều phần trình diễn, thời gian lên ý tưởng, xây dựng nội dung, chọn và phối nhạc, chuẩn bị trang phục có thể kéo dài từ 3 tuần đến một tháng.

Bởi vậy, anh vẫn thường xuyên có mặt tại các Drag Show, kể cả những chương trình không thuộc Dập Dìu Drag Haus. “Khi mà mình biết có một Drag Show nào kể cả của nhà mình hay không phải của nhà mình, mình sẽ đều cố gắng có mặt ở đó. Vì mình muốn đi xem để học hỏi. Học được mọi thứ, từ những cái tốt đến những cái cần được cải thiện hơn”, anh nói.

Với Hải Phong, học hỏi không chỉ là tiếp nhận những ý tưởng mới mà còn là biết chọn lọc, nhận ra điều cần điều chỉnh và tránh lặp lại những hạn chế trong quá trình biểu diễn. Những quan sát ấy dần trở thành chất liệu cho các tiết mục tiếp theo.

Trong số những hướng sáng tạo mà anh theo đuổi, việc đưa nghệ thuật truyền thống Việt Nam lên sân khấu Drag là một bước chuyển mình quan trọng. Lớn lên trong gia đình có bà nội là một cô đồng, không gian thờ tự trên tầng thượng cùng âm nhạc chầu văn và những buổi hầu đồng của bà đã trở thành một phần ký ức tuổi thơ anh.

Anh nhớ những lần ngồi xem bà thực hiện nghi lễ, chứng kiến sự nhập tâm của người biểu diễn và phản ứng của những người theo dõi. Có những khoảnh khắc khiến Hải Phong xúc động đến mức bật khóc. Những trải nghiệm ấy nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật và gợi cho anh ý tưởng đưa hình ảnh hầu đồng vào nghệ thuật Drag.

Anh tìm lại ký ức về những buổi hầu của bà, hỏi người có kiến thức về các bước chuẩn bị cho một vấn hầu và tham khảo ý kiến của những người bạn đang theo Đạo Mẫu. Một trong những chi tiết được cân nhắc kỹ là khăn phủ diện - chiếc khăn màu đỏ thường xuất hiện trong nghi lễ hầu đồng. Khi tham khảo ý kiến, anh nhận được những quan điểm khác nhau, có người đồng tình nhưng cũng có người cho rằng việc đưa chi tiết này lên sân khấu Drag chưa phù hợp. Hải Phong ghi nhận các ý kiến, tìm hiểu thêm trước khi quyết định sử dụng khăn phủ diện trong tiết mục.

Anh cũng chú trọng tái hiện những động tác, tư thế và sự phối hợp của những người hỗ trợ trong phần trình diễn. Từng nhịp tay, chân hay cách các thầu dâng xuất hiện đều cần được tập luyện để tiết mục giữ được tinh thần mà anh muốn truyền tải. Từ nền tảng đó, Hải Phong kết hợp những gì đã nghiên cứu, tham khảo và tự cảm nhận để tạo nên tiết mục mang dấu ấn riêng.

“Khi đã tìm hiểu rất kỹ, làm nó với đầy đủ sự tôn trọng và cũng tham khảo được ý kiến từ nhiều nguồn thì mình mới cảm thấy có đủ sự tự tin để đem chiếc khăn phủ diện lên sân khấu Drag”, anh chia sẻ.

Tiết mục nhận được sự đón nhận tích cực từ khán giả, đồng thời mang lại cho Hải Phong trải nghiệm đặc biệt. Với anh, việc đưa chất liệu truyền thống vào Drag không chỉ là thử nghiệm nghệ thuật mà còn là cách kết nối những ký ức văn hóa và mang đến hình ảnh nghệ sĩ Drag đậm chất Việt Nam.

“Mình muốn xây dựng hình ảnh một Drag Queen làm nghề chân chính. Một hình ảnh Drag Queen chuyên nghiệp, có đầu tư bài bản, có chất xám, có tính sáng tạo. Drag Queen có thể là trên sân khấu lồng lộng nhưng mà mỗi khi giao tiếp hay là nói chuyện đối ngoại bên ngoài thì đều phải là rất là con người, phải tôn trọng, phải để ý lời ăn tiếng nói và đều phải là những người mà cố gắng hết sức nhất để trở thành toàn vẹn đối với cái khả năng làm nghề”, Hải Phong khẳng định. Bởi xa hơn những sân khấu biểu diễn, điều Hải Phong mong muốn hướng đến là một hình ảnh Drag Queen được công chúng nhìn nhận như những nghệ sĩ thực thụ.