Cung Thiếu Nhi Hà Nội: Hơn 40 năm giữ nhịp ký ức Thủ Đô

(Sóng Trẻ) - Tọa lạc tại số 36 - 38 Lý Thái Tổ (phường Hoàn Kiếm), Cung Thiếu nhi Hà Nội không chỉ là công trình kiến trúc mang dấu ấn thời hậu chiến mà còn lưu giữ ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ người Hà Nội. Qua thời gian, nơi đây trở thành điểm hẹn văn hóa, giáo dục quen thuộc, gắn với những năm tháng học tập, vui chơi và trưởng thành của biết bao thế hệ thiếu nhi Thủ đô.

Bước qua cánh cổng sắt, bất cứ ai cũng dừng chân sự đối lập thị giác đầy kịch tính trên khuôn viên rộng hơn 8.100 m². Một bên là khối biệt thự Pháp cổ nép mình dưới bóng xà cừ, bên kia là khối nhà bê tông cốt thép vươn cao với đường nét khúc chiết, mang tinh thần thời đại mới. Sự cộng hưởng giữa hai phong cách khác biệt đã tạo nên một diện mạo độc bản giữa trung tâm Thủ đô.

Xuất phát điểm là khu vui chơi dành cho trẻ em thời xưa với tên gọi Ấu Trĩ viên, Câu lạc bộ Thiếu Niên Hà Nội (tiền thân của Cung Thiếu Nhi) trở thành điểm hẹn sinh hoạt quen thuộc từ năm 1955. Gần hai thập kỷ sau, với sự hỗ trợ từ Tiệp Khắc, một khối nhà chức năng hiện đại gồm gần 100 phòng học năng khiếu và rạp hát chuyên dụng được khởi công xây dựng trên nền khuôn viên cũ. 

Trải qua các giai đoạn chuyển mình từ Câu lạc bộ thành Nhà Văn hóa Thiếu nhi, đến ngày 1/6/1985, nơi đây chính thức mang tên Cung Thiếu nhi Hà Nội, đánh dấu bước phát triển toàn diện về quy mô của một thiết chế giáo dục ngoài nhà trường.  

Thời điểm xuất hiện, công trình từng tạo nên một “cú sốc” thị giác cho cảnh quan khu vực Bờ Hồ bởi nơi đây vốn chỉ quen thuộc với các dinh thự Pháp cổ mái ngói hay tường quét vôi vàng. Đứng sau bản thiết kế là Kiến trúc sư Lê Văn Lân cùng các cộng sự tại Viện Thiết kế công trình Hà Nội. 

Thay vì chọn lối mòn an toàn, nhóm tác giả đã đưa vào ngôn ngữ hình khối tối giản mang tinh thần của thời đại mới. Khối kiến trúc từng vấp phải không ít nghi ngại từ giới chuyên môn bấy giờ vì bị coi là quá lạ lẫm, song chính sự bứt phá ấy đã để lại cho Hà Nội một ví dụ điển hình của phong trào Kiến trúc Hiện đại (Modernism). 

Di sản trong dòng chảy đương đại

Không chỉ là nơi lưu dấu những biến chuyển của kiến trúc Thủ đô, Cung Thiếu nhi Hà Nội còn mang trong mình ký ức của nhiều thế hệ từng học tập, vui chơi và trưởng thành. Qua gần nửa thế kỷ kể từ khi công trình mới đi vào hoạt động, những lớp học năng khiếu, sân chơi và chương trình biểu diễn tại đây đã trở thành một phần tuổi thơ của nhiều người dân Hà Nội.

Đằng sau lớp bụi thời gian và nhịp sinh hoạt quen thuộc ấy là tầm vóc của một di sản đã được giới học thuật quốc tế đánh giá cao từ cả thập kỷ trước. Ngay từ năm 2015, dự án nghiên cứu Kiến trúc Hiện đại Đông Nam Á (ASEAN) đã vinh danh Cung Thiếu nhi trong nhóm 10 đại diện tiêu biểu nhất cho kiến trúc Hiện đại tại Việt Nam.

Vị thế này tiếp tục được củng cố vào năm 2016 khi Quỹ Getty (Mỹ) đưa công trình vào danh sách đề cử 10 di sản kiến trúc hiện đại thế giới. Đến năm 2017, Tổ chức Bảo tồn các Công trình và Quần thể Kiến trúc Hiện đại Quốc tế (Docomomo International) chính thức nhận định tổ hợp này là một trong những công trình giàu giá trị bậc nhất của Việt Nam giai đoạn hậu chiến. 

Sức sống của công trình di sản tiếp tục được thể hiện qua Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2024 với chủ đề “Giao lộ sáng tạo”. Nổi bật trong chuỗi hoạt động là tổ hợp triển lãm “Cung Thiếu nhi Hà Nội – Hoài niệm cho tương lai”, được xây dựng quanh ba mạch chủ đề: ký ức, di sản liên thế hệ và kiến tạo thế giới thông qua sự chơi. 

Thay vì chỉ giới thiệu công trình dưới góc nhìn kiến trúc, các nghệ sĩ và nhóm giám tuyển đã khai thác chính những hành lang, lớp học, khoảng sân và không gian sinh hoạt làm chất liệu sáng tạo. Những địa điểm vốn quen thuộc với các thế hệ học viên được đặt trong một cách tiếp cận mới, khơi gợi sự kết nối giữa trải nghiệm cá nhân và ký ức chung của cộng đồng.

Sinh ra và lớn lên ngay giữa lòng Hà Nội, chị Nguyễn Kim (32 tuổi) từng trải qua những năm tháng tuổi thơ rèn nét chữ, tập vẽ tranh dưới những tán cây cổ thụ của số 36 Lý Thái Tổ. Giờ đây, chị lại trở thành người đưa đón đứa con 6 tuổi của mình đến Cung mỗi tuần để học đàn organ và rèn luyện thể chất qua bộ môn võ thuật.

Đối với chị Kim, giá trị lớn nhất mà Cung Thiếu nhi mang lại không chỉ là kỹ năng, mà là tinh thần cộng đồng thuần khiết của một câu lạc bộ đúng nghĩa. Chị chia sẻ: “Dù không quen biết nhau từ trước, các con đến đây đều hòa nhập rất nhanh và chơi với nhau rất thân. Các thầy cô thường xuyên tổ chức những buổi báo cáo học kỳ, biểu diễn sân khấu để các bé tự tin thể hiện bản thân, qua đó gia đình cũng phát hiện được những năng khiếu đặc biệt của con. Con tự tin hơn rất nhiều và mang cả sự hứng khởi ấy tới trường học”.

Nhìn rộng ra không gian đô thị hiện nay, chị Kim không giấu được những trăn trở về sự thiếu vắng các sân chơi công cộng lành mạnh dành cho thế hệ tương lai. Theo chị Kim, nếu như trước đây mỗi quận đều có những trung tâm văn hóa để trẻ em thỏa sức sinh hoạt, thì nay phần lớn các điểm đến ấy đã dần bị thương mại hóa hoặc chuyển đổi công năng thành trung tâm tiệc cưới, tổ chức sự kiện.

"Khu vực trung tâm Thủ đô hiện gần như chỉ còn Cung Thiếu nhi là thiết chế văn hóa hiếm hoi dành trọn vẹn cho trẻ em từ 4 đến 17 tuổi. Ở đây, các con được hòa mình vào không khí của Tết Trung thu, Quốc tế Thiếu nhi 1/6 hay Giáng sinh... Có những không gian như thế này con trẻ mới thực sự có tuổi thơ trọn vẹn, thay vì chìm vào màn hình iPad, điện thoại thông minh. Nhiều bạn nhỏ chỉ gặp nhau vỏn vẹn vào hai ngày cuối tuần mà gắn bó, quý mến nhau vô cùng”, chị Kim bày tỏ

Cùng với đó, chị Kim mong rằng Cung Thiếu nhi cơ sở gốc sẽ tiếp tục được giữ gìn, đồng thời nâng cấp cơ sở vật chất khang trang, hiện đại hơn để các con có điều kiện học tập tốt nhất, tiếp tục là nơi phụ huynh gửi gắm trọn vẹn niềm tin.

Hơn 40 năm hiện diện, Cung Thiếu nhi Hà Nội đã vượt ra khỏi vai trò của một địa điểm đào tạo năng khiếu đơn thuần để trở thành một phần trong đời sống văn hóa của thành phố. 

Qua từng thế hệ, nơi đây đã chắp cánh cho những sở thích, tài năng được tỏa sáng, góp phần tạo nên môi trường sinh hoạt, vui chơi và giáo dục văn hóa cho thiếu nhi. Từ những lớp học, sân khấu đến các hoạt động tập thể, Cung Thiếu nhi tiếp tục ghi dấu trong ký ức người Hà Nội, như một địa chỉ văn hóa gắn bó với tuổi thơ nhiều thế hệ.