Xu hướng làm báo đa nền tảng cho Gen Z

(Sóng trẻ) - Cuộc cách mạng số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tái định hình toàn diện quy trình làm báo. Đứng trước làn sóng đa nền tảng, thế hệ nhà báo trẻ buộc phải linh hoạt làm chủ công nghệ, kéo theo bài toán cấp thiết về đổi mới tư duy đào tạo tại các cơ sở giáo dục báo chí hiện nay. 

Làn sóng dịch chuyển phương thức sản xuất

Xu hướng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức sản xuất và tác nghiệp báo chí. Thay vì chỉ tập trung vào một loại hình báo chí truyền thống, nhà báo ngày nay cần thích ứng với xu hướng sản xuất nội dung đa phương tiện nhằm đáp ứng nhu cầu đọc báo của công chúng trên nhiều nền tảng khác nhau. 

Phương thức sản xuất và tiếp nhận thông tin báo chí đang có những chuyển biến rõ nét trước sự phát triển của công nghệ số. Xu hướng Mobile First (ưu tiên thiết bị di động) ngày càng được chú trọng khi công chúng dần hình thành thói quen tiếp nhận thông tin qua những nội dung ngắn gọn, trực quan như video Short, Reels, TikTok, infographic hay podcast. 

Trước làn sóng chuyển dịch này, thế hệ Gen Z bước vào nghề báo đối mặt với những chuẩn mực tác nghiệp hoàn toàn mới. Nền tảng tư duy báo chí truyền thống giờ đây chưa đủ; người làm báo trẻ bắt buộc phải làm chủ năng lực tác nghiệp đa phương tiện. Mô hình “nhà báo đa năng” đòi hỏi người trẻ cần phải thành thạo các kỹ năng từ phỏng vấn, quay dựng video, thiết kế đồ họa và quản trị nội dung trên nhiều nền tảng. Bên cạnh đó, việc ứng dụng AI cũng đang dần trở thành một kỹ năng cần thiết trong quá trình học tập và thực hành nghề nghiệp của sinh viên báo chí.

AI góp phần tối ưu hóa nhiều công đoạn trong quy trình sản xuất tin tức. Các công cụ như Memobot, TurboScript… hỗ trợ chuyển đổi âm thanh thành văn bản, bóc băng phỏng vấn, tóm tắt tài liệu và xử lý dữ liệu nhanh chóng. Trong sản xuất đa phương tiện, AI còn có thể giúp người dùng lên ý tưởng, xây dựng kịch bản sơ bộ, thiết kế infographic và tạo animation cho video. Từ đây, người làm báo có thể tiết kiệm thời gian ở những công đoạn kỹ thuật, tập trung hơn vào khai thác thông tin và phát triển nội dung.

Đối với sinh viên báo chí, việc chủ động tiếp cận và sử dụng AI đang mở ra những cách thức học tập, tác nghiệp mới. Chia sẻ về bài toán hành trang nghề nghiệp cho thế hệ nhà báo tương lai, TS. Lương Đông Sơn - giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền khẳng định sự chuyển dịch của thời đại đòi hỏi người học báo phải nhanh chóng thích ứng và liên tục làm mới bản thân.

“Trong thời đại này, tất cả mọi ngành nghề đều phải thay đổi. Sinh viên báo chí không chỉ dừng lại ở kỹ năng viết mà phải sáng tạo đa phương tiện và hiểu rõ thuật toán của từng mạng xã hội. Trước sự bùng nổ của các công nghệ mới thay thế quy trình truyền thống, chúng ta phải quan sát để nhận biết rõ đâu là việc con người làm tốt, đâu là việc máy móc làm tốt”, TS. Lương Đông Sơn nhấn mạnh.

Góc nhìn về sự thay đổi tư duy tác nghiệp

Sự phát triển của AI đang đặt ra yêu cầu đổi mới trong chương trình đào tạo tại các cơ sở giáo dục báo chí. Bên cạnh việc trang bị tư duy trong báo chí và kỹ năng nghiệp vụ chuyên môn, sinh viên cần biết khai thác và làm chủ các công cụ AI trong quá trình sản xuất nội dung. Thay vì xem AI là yếu tố thay thế con người, việc định hướng sinh viên sử dụng công nghệ như một trợ lý tác nghiệp sẽ giúp người học chủ động thích ứng với môi trường báo chí hiện đại.

Tuy nhiên, TS. Lương Đông Sơn cũng khuyến cáo sinh viên không nên phụ thuộc vào AI khi chưa thành thạo kỹ năng nền tảng. Việc lạm dụng các công cụ tạo sinh dễ khiến người học thụ động do chưa đủ bản lĩnh và tri thức để kiểm chứng thông tin. Chỉ khi đã vững nghiệp vụ, sinh viên mới nên ứng dụng AI như một công cụ hỗ trợ thúc đẩy tư duy và tối ưu hiệu suất làm việc.

Bên cạnh việc duy trì khả năng tư duy độc lập, trách nhiệm của người làm báo trong quá trình ứng dụng AI cũng là vấn đề cần được chú trọng. Bởi thông tin báo chí không chỉ cần được sản xuất nhanh chóng mà còn phải bảo đảm tính chính xác, khách quan và có trách nhiệm với công chúng. 

“Khi chuẩn mực được nâng lên, chúng ta mới có thể đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn để AI tạo ra sản phẩm ở cấp độ tương ứng. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở việc giao dữ liệu, nhập câu lệnh cơ bản rồi chấp nhận mọi kết quả đầu ra, nhà báo sẽ không bao giờ tạo ra được những nội dung có giá trị,” TS. Lương Đông Sơn nhấn mạnh.

Sự phát triển của công nghệ số và AI đòi hỏi nhà báo trẻ không ngừng cập nhật kiến thức, rèn luyện kỹ năng đa phương tiện và làm chủ công nghệ. Tuy nhiên, AI dù hỗ trợ nâng cao hiệu quả công việc vẫn không thể thay thế tư duy độc lập, trách nhiệm kiểm chứng thông tin và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo.