Hệ lụy từ những thông tin nhanh, trào lưu vô nghĩa trên Internet

(Sóng trẻ) - Chỉ với vài thao tác lướt màn hình, người dùng có thể tiếp cận vô số thước phim ngắn, trào lưu giật gân và nội dung gây sốc. Từ đó, dần hình thành thói quen tiếp nhận thông tin nhanh, thiếu chọn lọc, để lại những hệ lụy đáng lo ngại.

“Cái bẫy” từ thông tin giải trí nhanh 

Sự bùng nổ của các nền tảng số đã tạo ra một “thực đơn” giải trí đa dạng nhưng cũng đầy hệ lụy. Chỉ với vài thao tác lướt tay, người dùng có thể tiếp cận hàng loạt video ngắn từ những trào lưu nhảy vô nghĩa, video do trí tuệ nhân tạo làm ra với những nhân vật hư cấu, có hành vi bất thường nhằm mục đích thu hút người xem. Điểm chung của các nội dung này là thời lượng ngắn, tiết tấu nhanh, kích thích mạnh vào thị giác và thính giác. Thế nhưng chúng lại không đòi hỏi tư duy sâu hay giá trị thông tin bền vững. 

Một trong những trào lưu gây nhiều tranh cãi nhất hiện nay là “Vũ trụ brainrot”. Nội dung này đề cập đến những nhân vật có tên gọi kỳ lạ, hành vi thiếu logic và có cách sử dụng ngôn ngữ bị biến đổi bất thường, nhưng lại kích thích sự hứng thú của trẻ em.

Chị Minh Thương (32 tuổi) có con gái 6 tuổi, chia sẻ rằng ban đầu chị chỉ cho con xem điện thoại để ngoan hơn khi mình làm việc nhà. Dần dần, con chị bị lệ thuộc vào các video ngắn được xem. “Nhiều lúc tôi gọi mà con không phản ứng hoặc chỉ học được vài phút là lại chán, đòi xem điện thoại. Điều khiến tôi lo lắng hơn là con thường xuyên bắt chước từ các clip trên mạng như nói những ngôn ngữ kì lạ, hành động khác thường”, chị Thương chia sẻ.

Không ít người trẻ cũng đang bị cuốn vào thói quen tiếp nhận nhanh trên mạng xã hội mà thiếu đi sự kiểm chứng. Bạn Lê Thủy (22 tuổi, Hà Nội) thẳng thắn chia sẻ: “Mình thường xem những nội dung có tiêu đề thu hút và hiếm khi xác minh độ uy tín. Có lần sau khi đọc và chia sẻ cho bạn bè, mình mới phát hiện thông tin đó chưa được kiểm chứng và không chính xác”.

Không chỉ vậy, một bộ phận người nội trợ và người cao tuổi cũng là nạn nhân của các trào lưu chữa bệnh phản khoa học hay tin đồn thất thiệt do thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin. Thực tế này đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm: Khi giải trí trở thành dạng “tiêu dùng nhanh” thì cái giá phải trả là gì?

Dường như mọi lứa tuổi đều đang dần quen với việc tiêu thụ nội dung nhanh trên mạng xã hội như một thói quen khó bỏ. Không ít người thừa nhận dành 2-3 tiếng mỗi tối chỉ để lướt các video ngắn dù sau đó cảm thấy mệt mỏi và không đọng lại được thông tin hữu ích nào. 

Tiếp nhận vội vàng, hệ lụy lâu dài

Theo một cuộc điều tra của tờ The Guardian (Anh), trong 100 video thịnh hành trên TikTok về “lời khuyên sức khỏe tâm thần”, có tới 52 video chứa thông tin sai lệch hoặc gây hiểu lầm. Điều này không chỉ làm nhiễu loạn môi trường thông tin mà còn ảnh hưởng đến nhận thức cộng đồng, đặc biệt với những nhóm dễ tổn thương như trẻ em và người cao tuổi.

Việc lạm dụng các nội dung giải trí nhanh đang âm thầm để lại những hệ lụy sâu sắc đối với tư duy và lối sống của cộng đồng. Sự tiếp xúc liên tục với các video ngắn, tiết tấu dồn dập khiến não bộ quen với nhịp kích thích cao, từ đó suy giảm khả năng tư duy sâu, khó duy trì sự tập trung cho các hoạt động như đọc sách, học tập hay làm việc. 

Chia sẻ về vấn đề này, PGS, TS. Phạm Mạnh Hà phân tích: “Khi não bộ quen với nhịp độ kích thích cao, nó thiếu những khoảng dừng cần thiết để ghi nhớ và xử lý thông tin. Vì vậy, người dùng có thể xem rất nhiều nhưng lại nhớ được rất ít”. 

Dưới góc độ tâm lý học, việc tiêu thụ nội dung nhanh và liên tục có thể tạo ra vòng lặp tìm kiếm sự thỏa mãn tức thì. Những nội dung liên tiếp tạo cảm giác mới lạ trong chốc lát, nhưng khi dừng lại, người dùng thường cảm thấy trống trải và mệt mỏi. Lâu dần, người dùng dễ rơi vào trạng thái phụ thuộc vào kích thích số, giảm hứng thú với các hoạt động ngoài đời thực vốn cần sự kiên trì và tương tác trực tiếp. 

Khi thông tin được tiếp nhận một cách vội vàng, thiếu kiểm chứng, nguy cơ lan truyền tin giả, tin sai sự thật sẽ càng gia tăng. Nhiều trào lưu phản khoa học, quan điểm lệch lạc hoặc nội dung giật gân có thể nhanh chóng thu hút hàng nghìn lượt chia sẻ chỉ trong thời gian ngắn. 

Đã đến lúc mỗi người dùng cần chủ động kiểm chứng và chọn lọc trước khi tiếp nhận hay chia sẻ bất kỳ nội dung nào. Song song với đó, các nền tảng số cũng phải nâng cao trách nhiệm kiểm duyệt, hạn chế lan truyền thông tin sai lệch và trào lưu độc hại. Chỉ khi cả người dùng và nhà cung cấp cùng hành động, môi trường mạng mới thực sự an toàn và lành mạnh.