Sinh viên Tâm lý học và hành trình chạm nghề bằng trải nghiệm

(Sóng trẻ) - Không chỉ tiếp cận những lý thuyết, sinh viên theo đuổi các ngành Tâm lý học còn có cơ hội bước vào môi trường thực tế, để lắng nghe và đồng hành cùng những người cần hỗ trợ. Qua mỗi trải nghiệm, hành trình ấy lại giúp các bạn trưởng thành hơn trong việc nhìn nhận và thấu hiểu những điều đôi khi không được chia sẻ thành lời. 

Lựa chọn thấu hiểu con người

Những áp lực trong học tập cùng mong muốn hiểu rõ cảm xúc của bản thân là một trong những lý do đưa Nguyễn Đức Hoàng (2005) - sinh viên ngành Tâm lý học, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam đến với ngành học này. Từng trải qua không ít căng thẳng và băn khoăn về vấn đề cá nhân, Đức Hoàng mong muốn tìm hiểu nguyên nhân đằng sau những cảm xúc của chính mình thông qua việc học tập, nghiên cứu tâm lý. 

Nếu Đức Hoàng đến với tâm lý học từ những băn khoăn về bản thân thì Phạm Thị Tuyết Nga (2006) - sinh viên ngành Tâm lý học trường học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội lại bén duyên với ngành từ sự tò mò về cách con người suy nghĩ và hành động. 

“Mình luôn suy nghĩ tại sao cùng một sự việc nhưng với mỗi người, họ lại có hành vi, cử chỉ rất khác nhau. Hay là cùng một người, cùng một sự việc nhưng gặp những trường hợp, thời điểm khác, họ lại thể hiện những cảm xúc khác”, Tuyết Nga chia sẻ.

Bên cạnh mong muốn tìm hiểu về con người, tình yêu dành cho trẻ em cũng góp phần thắp thêm “ngọn lửa” theo đuổi nghề trong bạn. Tuyết Nga đặc biệt quan tâm đến việc lắng nghe, đồng hành cùng những học sinh cần được hỗ trợ trong các môi trường giáo dục.

Khác Đức Hoàng và Tuyết Nga, Đỗ Thị Liên (2006) - sinh viên ngành Tâm lý giáo dục, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội lại có một khởi đầu hoàn toàn khác. Tâm lý giáo dục là quyết định chuyển hướng sau nhiều cân nhắc. 

Lựa chọn này từng khiến gia đình Liên không khỏi lo lắng. Theo những hình dung ban đầu của gia đình, ngành Tâm lý học chủ yếu gắn với hoạt động giảng dạy, hỗ trợ những người gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần. Trước những băn khoăn ấy, Liên đã giải thích rằng lĩnh vực này có nhiều hướng tiếp cận khác nhau và đối tượng hỗ trợ khác nhau. Không chỉ những người có khó khăn về sức khỏe tâm thần mà bất kỳ ai cũng có thể có nhu cầu được lắng nghe, tham vấn hoặc hỗ trợ về mặt tâm lý.

Dù có những lý do khác nhau khi lựa chọn ngành học, cả ba sinh viên đều dần nhận ra ngành Tâm lý học không phải là đọc hiểu suy nghĩ hay đưa ra lời khuyên cho người khác. Đằng sau mỗi hoạt động hỗ trợ là quá trình vận dụng kiến thức chuyên môn, khả năng quan sát, lắng nghe và cả sự kiên nhẫn để tìm hiểu từng câu chuyện cụ thể. Những điều ấy cũng chỉ thực sự trở nên rõ nét khi các bạn có cơ hội tiếp xúc với thực tế bên ngoài.

“Chạm” những câu chuyện đời thực

Với Đức Hoàng, trải nghiệm thực tế mở ra cơ hội vận dụng kiến thức đã học vào nhiều môi trường khác nhau từ trường học, bệnh viện đến trung tâm giáo dục đặc biệt. Công việc của Hoàng chủ yếu liên quan đến hỗ trợ tâm lý cho học sinh gặp khó khăn, đồng hành cùng bệnh nhân và trợ giúp, can thiệp đối với trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt.

Trong những ngày đầu thực hành tại trường trung học cơ sở, Đức Hoàng từng gặp không ít học sinh có biểu hiện nghịch ngợm, khó bảo. Tuy nhiên, qua những lần trò chuyện và tìm hiểu, Hoàng nhận ra đằng sau vẻ ngoài hiếu động ấy có thể là những áp lực đang bị kìm nén. Sự nghịch ngợm trở thành điều người lớn cần kiên nhẫn tìm hiểu để thấu hiểu cho nhu cầu và khó khăn phía sau.

Từ trải nghiệm đó, Hoàng dần học cách nhìn nhận hành vi của người khác dưới nhiều góc độ thay vì đưa đánh giá dựa trên những biểu hiện bên ngoài. Quá trình tiếp xúc với học sinh cũng giúp bạn rèn luyện sự kiên nhẫn, khả năng lắng nghe và thấu cảm trong từng tình huống.

Cũng từ những trải nghiệm thực tế, Đỗ Thị Liên nhận ra khoảng cách giữa những gì bản thân hình dung và những khó khăn thực sự của người được hỗ trợ. Trong những ngày đầu tiên đồng hành cùng một em nhỏ tự kỷ, Liên từng nghĩ mình có thể áp dụng những phương pháp quen thuộc để hướng dẫn em tiếp thu kiến thức học tập và rèn luyện kỹ năng sống. Tuy nhiên, khi nội dung học được nâng cao, em học trò bắt đầu gặp khó khăn.

Sau nhiều lần thử điều chỉnh phương pháp, Liên nhận ra mỗi học sinh đều có khả năng và nhịp độ phát triển. Bạn chia sẻ: “Mình chỉ có thể dạy em và làm cho em thấy hứng thú với những vấn đề này thôi, chứ không thể bắt em quá sức hay phát triển theo mong muốn, kỳ vọng của mình”.

Trải nghiệm ấy giúp Liên hiểu rằng việc vận dụng kiến thức tâm lý không thể chỉ dựa vào những phương pháp có sẵn. Người hỗ trợ cần quan sát khả năng tiếp nhận, đặc điểm và nhu cầu của từng trường hợp để điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp.

Không chỉ học qua thực tế, những kiến thức trên giảng đường cũng góp phần thay đổi cách Liên nhìn nhận con người. Trong đó, môn “Tâm lý học nhân cách” là một trong những học phần để lại nhiều ấn tượng với bạn. Việc tiếp cận các học thuyết khác nhau giúp Liên nhận ra một hành vi có thể lý giải từ nhiều góc độ. Thay vì vội vàng cho rằng một người ích kỷ hay khó gần, bạn học được cách tìm hiểu hoàn cảnh và những nguyên nhân có thể đứng sau cách họ phản ứng.

Với Tuyết Nga, trải nghiệm đáng nhớ lại gắn liền với kỳ thực tập tại một trường học cấp 2. Tại đây, bạn được phân công quan sát, hỗ trợ những học sinh gặp khó khăn trong giao tiếp với bạn bè. Tuy nhiên, hành trình thực tế không phải lúc nào cũng thuận lợi. Tuyết Nga lúng túng khi trò chuyện với những học sinh khép kín, chưa sẵn sàng chia sẻ. 

Để hiểu rõ hơn về các em, bạn dành thời gian quan sát, ghi chép và theo dõi biểu hiện của học sinh trong nhiều bối cảnh, từ giờ học đến giờ ra chơi. Tuyết Nga kiên nhẫn xây dựng sự kết nối qua từng lần tiếp xúc. Theo thời gian, học sinh bắt đầu cởi mở hơn, chủ động kể cho bạn nghe nhiều câu chuyện khác nhau. 

Từ quá trình thực tập, Tuyết Nga chia sẻ người học cần linh hoạt điều chỉnh phương pháp theo từng trường hợp thay vì máy móc áp dụng những gì đã được trang bị. Bên cạnh đó, sự hướng dẫn của giảng viên và người có kinh nghiệm tại cơ sở thực hành cũng đóng vai trò quan trọng, giúp sinh viên nhận ra những thiếu sót của bản thân và từng bước hoàn thiện các kỹ năng.

Không chỉ học cách tiếp cận người khác, sinh viên theo đuổi ngành Tâm lý học còn phải rèn luyện khả năng giữ cân bằng cảm xúc khi tiếp xúc với những câu chuyện khó khăn. Bởi trong quá trình hỗ trợ, người hỗ trợ cần duy trì những ranh giới phù hợp để không bị cuốn theo cảm xúc. 

Với Đức Hoàng, việc tách biệt cảm xúc giữa công việc và cuộc sống cá nhân là một cách để giữ sự ổn định trong quá trình học tập, thực hành. Hoàng cho biết: “Mình không bao giờ đem những cảm xúc tại nơi làm việc về nhà. Mình luyện tập để chỉ cần bước ra khỏi cửa là không phải nghĩ gì nữa”. 

Ở góc nhìn của Tuyết Nga, người hỗ trợ cũng cần giữ được sự khách quan, không để cảm xúc hay định kiến cá nhân chi phối quá trình lắng nghe câu chuyện của học sinh. Theo bạn, việc tạo ra một không gian an toàn để các em chia sẻ cảm xúc, câu chuyện cũng chính là cách giúp người làm tâm lý duy trì khoảng cách cần thiết, tránh bị cuốn quá sâu vào những vấn đề của người đối diện.

Sau những trải nghiệm thực tế, cách nhìn nhận về con người, sự việc của cả ba sinh viên đều có những thay đổi. Đức Hoàng học cách quan tâm hơn đến sức khỏe tinh thần của bản thân, đồng thời thấu hiểu được những áp lực ẩn sau hành vi của người khác. Liên cũng dần trau dồi tư duy đa chiều, hạn chế đánh giá mọi việc theo cảm nhận chủ quan. Còn với Tuyết Nga, những lần tiếp xúc và đồng hành cùng học sinh giúp bạn nhận ra mỗi hành vi đều có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ đó học cách lắng nghe và bao dung hơn.

Dù có xuất phát điểm và định hướng riêng, hành trình của ba bạn đều cho thấy việc theo đuổi tâm lý học đòi hỏi nhiều hơn sự yêu thích và tò mò ban đầu. Đó còn là quá trình tích lũy kiến thức, trải nghiệm thực tế, rèn luyện sự kiên nhẫn và học cách tôn trọng những khác biệt trong suy nghĩ, cảm xúc của mỗi người. Bởi sau cùng, quá trình thay đổi của một người không phải là một sớm một chiều.