Sự giao thoa giữa nghệ thuật đương đại và công nghệ trong thời đại số

(Sóng trẻ) - 14h ngày 17/12, Trang tin điện tử Sóng trẻ tổ chức Tọa đàm trực tuyến “Sự giao thoa giữa nghệ thuật đương đại và công nghệ trong thời đại số”. Chương trình được tổ chức nhằm tạo không gian thảo luận giữa các nghệ sĩ truyền thông mới, nhà làm phim trẻ về công nghệ ứng dụng trong sáng tạo nghệ thuật.

Trong thời đại số, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ đang tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với nghệ thuật đương đại, từ phương thức sáng tạo, sản xuất đến cách thức tiếp cận và thưởng thức tác phẩm. Nghệ thuật ngày nay không còn giới hạn trong các chất liệu hay không gian truyền thống, mà ngày càng mở rộng sang những hình thức mới như nghệ thuật số, nghệ thuật tương tác, trí tuệ nhân tạo. 

Trước bối cảnh đó, Trang tin điện tử Sóng trẻ tổ chức Tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Sự giao thoa giữa nghệ thuật đương đại và công nghệ trong thời đại số”. Tại tọa đàm, các khách mời cùng thảo luận, trao đổi về: Những thay đổi của nghệ thuật đương đại trong thời đại số, sự hỗ trợ của công nghệ đối với thực hành nghệ thuật mới, đồng thời cùng bàn luận về sự tiếp nhận, tương tác của công chúng. 

Chương trình có sự góp mặt của 3 khách mời: Nghệ sĩ Minh Trần - Nhà làm phim trẻ/sáng tạo hình ảnh độc lập; Nghệ sĩ Hải Doãn - Đạo diễn phim & Nghệ sĩ truyền thông mới, Nghệ sĩ Nam Lê - Nghệ sĩ truyền thông mới. Ngoài ra, Hải Doãn và Nam Lê còn được biết đến là người sáng lập Fustic. Studio - Studio sáng tạo liên ngành tại Hà Nội đã từng ghi dấu với nhiều dự án, thành tích nổi bật trong nước và quốc tế.

Nghệ thuật đương đại trong thời đại số

Thưa các nghệ sĩ, theo quan sát và trải nghiệm của mình, các nghệ sĩ đánh giá như nào về tác động của công nghệ đối với thực hành nghệ thuật trong thời gian gần đây?

Nghệ sĩ Hải Doãn: Theo tôi, công nghệ từ xa xưa đã là một phần thiết yếu trong đời sống con người. Từ những hành động đơn giản như cắm hoa, cắt dán bằng kéo cho tới các thiết bị phức tạp. Ngày nay, khi công nghệ số phát triển mạnh mẽ, nó không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng các nhu cầu thiết yếu, mà còn mở rộng khả năng biểu đạt, sáng tạo và giúp con người hiểu rõ hơn về chính mình. Tuy nhiên, để làm được điều đó, chúng ta cần tiếp cận công nghệ một cách nghiêm túc, hiểu đúng bản chất của nó, thay vì chỉ xem công nghệ như một xu hướng hay công cụ thuần túy.

Nghệ sĩ Minh Trần: Công nghệ và nghệ thuật luôn song hành với nhau, đặc biệt trong lĩnh vực làm phim. Sự phát triển của thiết bị ghi hình, từ ống kính phải lấy nét thủ công đến máy quay nhỏ gọn tích hợp tự động lấy nét và độ phân giải cao như 4K, 6K, 8K, đã thổi một làn gió mới vào khả năng sáng tạo của nghệ sĩ. Công nghệ không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà còn khơi nguồn cảm hứng mới. Bên cạnh đó, các công nghệ như 3D giúp phá bỏ giới hạn về bối cảnh, cho phép nghệ sĩ tự do xây dựng không gian sáng tạo. Đồng thời, mạng xã hội cũngg mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, giúp tác phẩm nghệ thuật lan tỏa nhanh chóng và trực tiếp hơn.

Nghệ sĩ Nam Lê: Tôi khá đồng tình với ý kiến của nghệ sĩ Hải Doãn và Minh Trần. Nhìn chung, những tác động của công nghệ đến nghệ thuật là tất yếu, bởi nó luôn song hành với chính sự thay đổi của thời đại, những nhu cầu của con người. 

Nhiều khái niệm như nghệ thuật đương đại, nghệ thuật truyền thông mới hay nghệ thuật đa phương tiện hiện đang được sử dụng khá phổ biến, nhưng đôi khi vẫn bị hiểu lẫn với nhau. Theo các nghệ sĩ, đâu là đặc trưng cốt lõi giúp nhận diện nghệ thuật đương đại trong bối cảnh công nghệ số hiện nay?

Nghệ sĩ Hải Doãn: Chúng ta nên quay về bản chất của những cụm từ đó. Thứ nhất, bản chất về thời gian, nghệ thuật đương đại xuất hiện từ nửa sau thế kỷ 20. Ngoài ra, nghệ thuật này có những ý niệm. Ý niệm sẽ luôn luôn là điều rất quan trọng ở trong nghệ thuật đương đại, tiếp theo là những cách thức chúng ta truyền tải nó. Cách hiểu về nghệ thuật đương đại này sẽ bao quát hết những khái niệm về nghệ thuật truyền thông mới hay nghệ thuật đa phương tiện. 

Theo tôi hiểu, nghệ thuật đa phương tiện chỉ đơn giản là một cách thức chúng ta sử dụng để sản xuất tác phẩm. Đa phương tiện là mình sử dụng những thể loại truyền thông nhiều phương tiện. Nghệ thuật truyền thông mới đánh trực tiếp vào việc thứ nhất là có ý tưởng chủ đạo, thứ hai là kỹ thuật chúng ta sử dụng.

Nghệ sĩ Minh Trần: Trong thể hiện công nghệ, nghệ sĩ thay vì tập trung quá nhiều vào những công cụ kỹ thuật thì cần tập trung vào giá trị cốt lõi trước, sau đó sẽ áp dụng công nghệ lại để phục vụ mục đích truyền tải cho người xem

Nghệ sĩ Nam Lê: Tôi đồng tình với quan điểm trên của Minh Trần và Hải Doãn. 

Thưa nghệ sĩ Minh Trần, với lĩnh vực nghệ sĩ đang theo đuổi là visual storytelling/kể chuyện bằng hình ảnh, công nghệ hỗ trợ anh như thế nào?

Nghệ sĩ Minh Trần: Trong lĩnh vực tôi đang theo đuổi là dựng phim, công nghệ giúp ích rất nhiều. Thời kỳ mới xuất hiện công cụ ghi hình, những ống kính đều cần có người vận hành, nhưng bây giờ các công ty công nghệ đã phát triển ống kính này bằng cách sử dụng sử dụng tia hồng ngoại để lấy những dữ liệu truyền lại về ống kính. Ống kính MF (ống kính máy ảnh chỉ cho phép người dùng tự xoay vòng lấy nét bằng tay) trở thành AF (Auto Focus - Lấy nét tự động). Đó là những công nghệ đã giúp ích cho tôi trong quá trình quay phim. 

Về kể chuyện, tôi không phủ nhận việc sử dụng AI để lên ý tưởng. Tuy nhiên, chúng ta cần sử dụng AI một cách thông minh, chỉ dùng nó ở một khối lượng nhất định chứ không phải toàn bộ.

Nghệ sĩ Hải Doãn có nền tảng là một đạo diễn hình ảnh. Tuy nhiên, hiện anh đang chú trọng vào các sản phẩm nghệ thuật truyền thông mới - kết hợp giữa nghệ thuật với công nghệ. Còn nghệ sĩ Nam Lê theo đuổi nghệ thuật ý niệm kết hợp với sắp đặt quy mô lớn. Theo 2 anh, nghệ thuật truyền thông mới trong bối cảnh công nghệ phát triển vượt trội đã có thêm những màu sắc gì?

Nghệ sĩ Nam Lê: Theo tôi, thay đổi lớn nhất chính là cách khán giả tương tác với một tác phẩm. Trong thời đại công nghệ phát triển, khán giả không còn đứng nhìn tác phẩm và chiêm ngưỡng mà họ tham gia chiêm nghiệm nó. Cùng một tác phẩm, tôi ưu tiên để cho khán giả hòa mình vào thế giới của tác phẩm ấy. Nghệ thuật truyền thông mới sinh ra để phục vụ mục đích như vậy.

Nghệ sĩ Hải Doãn Những hệ thống công nghệ tạo nên tác phẩm được coi là sinh vật sống. Ngoài việc chúng thể hiện những ý niệm, thông điệp thì công nghệ này còn lấy những thông tin từ môi trường xung quanh để đối thoại với người xem. 

Theo các nghệ sĩ, điểm giao nhau rõ nét nhất giữa các loại hình nghệ thuật đương đại trong thời đại số hiện nay là gì?

Nghệ sĩ Hải Doãn: Điểm giao nhau giữa các loại hình nghệ thuật đương đại chính là ở ý niệm. Hiện nay, tất cả các loại hình nghệ thuật đều có thể coi là nghệ thuật đương đại, chúng ta cần đưa ra một ý niệm, một quan điểm. Mọi loại hình nghệ thuật đều có những cách thức khiến khán giả tương tác với tác phẩm theo nhiều cách khác nhau. Càng về sau, sự tương tác đó càng đa dạng. Cách làm nghệ thuật của chúng tôi là đưa ra những ý niệm tượng trưng để thay đổi góc nhìn của một sự vật sự việc, từ đó gợi ý cho khán giả những tư duy rộng hơn, một ví dụ để họ có thể tự có một ý niệm riêng. 

Đó là cách thức tương tác mới, giúp cho bản thân khán giả có thể hiểu được được chính bản thân họ. Đồng thời, họ có thể thực hành, chiêm ngưỡng, tư duy. Ngoài việc áp dụng công nghệ số trong kỹ thuật, chúng ta cần tìm hiểu nhiều điều mới mẻ về thế giới quan xung quanh, cũngg như cơ hội để hiểu bản thân mình nhiều hơn. Vì vậy, điểm giao nhau rõ nét nhất, chính ở việc mình hiểu được chính mình thông qua các ý niệm. 

Nghệ sĩ Minh Trần: Tôi đồng ý với nghệ sĩ Hải Doãn và xin bổ sung thêm. Với tôi, sự giao thoa giữa nghệ thuật và công nghệ thể hiện rõ ở vài khía cạnh. Như trong chất liệu, nhiều nghệ sĩ trẻ ứng dụng công nghệ vào quá trình sáng tạo tác phẩm. Thứ hai, công nghệ không chỉ là công cụ mà còn trở thành chất liệu giúp tôi hình thành ý tưởng cho tác phẩm. Bản thân tôi hiện đang thực hiện một dự án phim ngắn sử dụng công nghệ, kết hợp với yếu tố trang phục truyền thống Việt Nam. Ngoài ra, sự giao thoa này diễn ra mạnh mẽ trong môi trường công nghệ số, khi nhiều loại hình như performance art, video art hay các thực hành nghệ thuật khác đang dần chuyển dịch và tồn tại trên nền tảng số, đặc biệt là mạng xã hội.

Nghệ sĩ Nam Lê: Tôi hoàn toàn đồng tình với quan điểm trên. 

Trong thời đại số, khi tác phẩm nghệ thuật được tiếp cận nhanh hơn, rộng hơn và trong nhiều bối cảnh khác nhau. Theo các nghệ sĩ, những tiêu chí nào giúp một tác phẩm nghệ thuật đương đại được nhìn nhận là có chiều sâu và giá trị lâu dài?

Nghệ sĩ Minh Trần: Một tác phẩm có giá trị sâu, cốt lõi và cảm xúc nằm ở câu chuyện và ý niệm tác giả muốn truyền đạt cho khán giả. Vì thế, những câu chuyện trong đó không thể lỗi thời. Trong các dự án cá nhân, tôi bỏ nhiều công sức nhưng sau khi đăng tải, tính theo lượt tương tác lại không nhận được nhiều. Nhưng với riêng bản thân tôi, quá trình tạo ra tác phẩm đó đã mang lại giá trị to lớn. Chúng ta không nên dựa vào lượt thích, bình luận trên mạng xã hội để đánh giá sản phẩm đó sâu sắc hay không mà cần dựa vào quá trình. Quá trình đó mình được học hỏi, thử nghiệm những thứ mới, đó chính là ý nghĩa thực sự của sáng tạo nghệ thuật. 

Nghệ sĩ Nam Lê: Theo tôi, trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ cùng với truyền thông mạng xã hội, nếu chỉ đánh giá giá trị tác phẩm thông qua lượt tương tác mà bỏ qua quá trình lao động phía sau thì khá phiến diện. Mạng xã hội thường chỉ phô bày những hình ảnh đẹp mắt, trong khi những nỗ lực tìm tòi, chiêm nghiệm, ý niệm và quá trình sản xuất công phu của người nghệ sĩ lại ít được nhìn thấy. Chính việc trân trọng hành trình sáng tạo, gìn giữ những giá trị thủ công truyền thống trong thời đại hiện nay mới là chiều sâu thực sự của nghệ thuật.

Nghệ sĩ Hải Doãn: Tôi đồng tình với nghệ sĩ Nam Lê, tuy nhiên có góc độ cá nhân hơi khác. Đối với tôi, sản phẩm có chiều sâu đơn giản chỉ là tôi đồng bộ hóa được mục tiêu của bản thân với ý nghĩa của sản phẩm mà khán giả nhận được. Vì vậy, chúng ta cần tìm mọi cách để kể câu chuyện, mục tiêu đấy ra ngoài, và khi tiếp nhận với tác phẩm, mỗi khán giả sẽ có điểm chạm riêng để đánh giá.

Các nghệ sĩ đã tìm kiếm và lựa chọn, thử nghiệm chất liệu mới trong những sáng tạo nghệ thuật của mình như thế nào trong suốt thời gian qua?

Nghệ sĩ Nam Lê: Giống như tôn chỉ tôi đặt ra cho chính bản thân và các cộng sự, chúng tôi luôn luôn đặt tinh thần thử nghiệm những điều mới. Một người nghệ sĩ tìm hiểu các công nghệ mới, phần mềm mới có thể tìm kiếm chất liệu từ đó. Bên cạnh đó, tôi luôn dành khoảng lặng để tìm lại chính mình, vì con người thường chạy theo xu hướng, mà quên mất các giá trị thực tế.

Nghệ sĩ Hải Doãn: Cách làm nghệ thuật, cách tạo ra sản phẩm của tôi khá máy móc, thế nhưng, tôi cũng khá bay bổng và tin rằng đằng sau sự bay bổng, cảm hứng đấy có sự hệ thống. Quy tắc hệ thống của tôi trong quy trình sáng tạo đơn giản là ưu tiên việc tôi kể câu chuyện gì trước và tìm cách kể câu chuyện hiệu quả chứ không phải quyết định sử dụng kĩ thuật nào từ đầu. Chúng ta nên đặt hiệu quả câu chuyện được kể lên hàng đầu sau đó là đến sự tính toán để tạo ra sản phẩm tốt nhất.  

Nghệ sĩ Minh Trần: Về quá trình sáng tạo của tôi cũng vậy, điều đầu tiên tập trung là câu chuyện, cốt lõi. Khi có ý tưởng, câu chuyện đủ mạnh, chất liệu chỉ là công cụ phục vụ. Nhiệm vụ của tôi phải dựa theo ý tưởng để tìm công cụ giúp miêu tả được ý tưởng đó. Mạng xã hội vừa là một công cụ vừa là một nơi để thể nghiệm những sản phẩm thông qua phản ứng của khán giả. 

Sự giao thoa giữa công nghệ và nghệ thuật đương đại, tiếp nhận của công chúng

Được biết nhà làm phim trẻ/sáng tạo hình ảnh độc lập Minh Trần đang theo đuổi con đường dựng phim chuyên nghiệp. Trong quá trình sáng tạo, anh tư duy như thế nào để dung hòa những công nghệ này vào thước phim thực tế? 

Nghệ sĩ Minh Trần: Tôi luôn hạn chế dùng hiệu ứng có sẵn, mà sẽ chủ động tạo ra chúng. Vì nếu như chúng ta lạm dụng các chức năng có sẵn quá nhiều, người xem sẽ bị phân tâm và nghi ngờ. Làm phim có AI hỗ trợ nhưng không thể thay thế. Ví dụ trong dự án 'SAMSUNG GALAXY Z FOLD' của tôi cần xoá nền phức tạp. Nếu như trước đây, quá trình hậu kỳ phải trải qua nhiều công đoạn phức tạp, thì hiện nay, nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, nhiều công việc chỉ còn gói gọn trong một đến hai bước. Tuy nhiên, sau cùng, con người phải tiếp tục tinh chỉnh và hoàn thiện tác phẩm.

Bên cạnh tư duy sáng tạo, các công cụ công nghệ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hiện thực hóa ý tưởng nghệ thuật. Nghệ sĩ Minh Trần làm rõ sự hỗ trợ của những phần mềm này trong quá trình sáng tạo tác phẩm của nghệ sĩ như thế nào?

Nghệ sĩ Minh Trần: Các phần mềm này hỗ trợ tôi rất nhiều trong quá trình sáng tạo cũng như khi làm việc với khách hàng. Ví dụ tôi có thể dùng chúng để chuyển ý tưởng thành hình ảnh để gửi lại cho khách hàng, giúp họ hình dung một cách trực quan ý tưởng của tôi. 

Công nghệ tạo sinh đang là một từ khóa rất 'nóng' nhưng vẫn còn khá mơ hồ với đại chúng. Là người kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy nghệ thuật và sức mạnh của công nghệ tạo sinh, nghệ sĩ truyền thông mới Hải Doãn sẽ mô tả như thế nào để giải thích khái niệm này cho người ngoại đạo?

Nghệ sĩ Hải Doãn: Chúng tôi thường sử dụng các hệ thống tương tác thời gian thực, nơi hành động của người xem có thể tạo ra phản hồi ngay lập tức theo những quy luật nhất định, tương tự như trong một trò chơi. Từ các quy luật đó, tác phẩm có thể liên tục biến đổi và phát triển theo nhiều hướng khác nhau. Cách tiếp cận này giúp chúng tôi tạo nên những tác phẩm nghệ thuật tạo sinh, mở ra trải nghiệm mới, nơi khán giả có thể nhìn thấy chính mình trong quá trình phát triển của tác phẩm, thay vì chỉ tiếp nhận một sản phẩm đã hoàn thiện và đóng khung.

Trong dự án Re.imagine, nghệ sĩ Nam Lê, Hải Doãn cùng các cộng sự đã tạo nên hệ thống tạo sinh đưa khán giả trải nghiệm những giai điệu âm nhạc cổ điển mới với đa giác quan. Sự tương tác thông qua tác phẩm này được thể hiện như thế nào, thưa anh Nam Lê? 

Nghệ sĩ Nam Lê: Nói riêng về phần hình ảnh, mục đích ban đầu tôi muốn tạo ra không gian để các nghệ sĩ chơi trên sân khấu theo phong cách sơn dầu. Quy trình này gồm ba giai đoạn: sử dụng phần dữ liệu môi trường xung quanh, tiếng đàn violin, cello đưa vào hệ thống; hệ thống công nghệ sẽ xử lý dữ liệu và ở phần đầu ra hình ảnh, và hệ thống vẽ nên nét bút tạo nên bức tranh. 

Theo các nghệ sĩ, liệu sự lệ thuộc vào những công cụ kỹ thuật số có làm công chúng bị choáng ngợp và mất đi "tính thủ công" và cảm xúc nguyên bản - vốn là đặc trưng khi tiếp cận sản phẩm nghệ thuật truyền thống?

Nghệ sĩ Nam Lê: Theo tôi, trong quãng thời gian chuyển giao các công nghệ mới như truyền thông nghệ thuật mới, khán giả tiếp cận với tâm thế tò mò và hứng thú. Ban đầu họ hứng thú về công nghệ, loại hình, cách tiếp cận ra sao, tuy nhiên dần dần theo thời gian các công nghệ đó trở nên bình thường hoá. Bởi hiện nay, khả năng của AI đã vượt xa con người. Lúc này nghệ sĩ sẽ phải đặt ra câu hỏi là ý niệm đằng sau mỗi tác phẩm đấy là gì, điểm khác biệt giữa con người và AI là gì. 

Nghệ sĩ Minh Trần: Đồng tình với quan điểm của Nam Lê, tôi cho rằng trí tuệ nhân tạo đang phát triển vượt xa những gì chúng ta từng hình dung. Chỉ vài năm trước, việc tạo ra các sản phẩm quảng cáo bằng AI còn là điều khó tưởng tượng, nhưng hiện nay, chỉ với hệ thống AI, người ta có thể sản xuất trọn vẹn một sản phẩm truyền thông. Tuy nhiên, như Nam Lê đã chia sẻ, khi công nghệ trở nên phổ biến, người sáng tạo càng cần sử dụng AI một cách thông minh và đúng mục đích. Dù AI có thể làm giảm bớt yếu tố thủ công, nhưng đồng thời cũng giúp rút ngắn thời gian làm việc, mở ra thêm không gian cho tư duy và sáng tạo.

Nghệ sĩ Hải Doãn: Thời đại hiện nay, có rất nhiều ý kiến đồng tình hoặc trái chiều xoay quanh công nghệ AI, tôi luôn muốn tìm câu trả lời thích đáng nhất. Để bớt choáng nghợp, công chúng phải hiểu được bản chất. Trong đó, khán giả phải hiểu được sản phẩm đó thuộc lĩnh vực nghệ thuật nào, đặc trưng của loại hình nghệ thuật đó và mong muốn cao hơn là họ có thể hiểu được ý niệm của nghệ sĩ. Kể từ đó chúng ta không đánh giá trái chiều tác phẩm liên quan đến AI. Mọi người thường nghĩ đến AI làm ra sản phẩm quá dễ dàng, mất đi tính kĩ thuật, tỉ mỉ của một con người, tuy nhiên phải đặt câu hỏi, người nghệ sĩ có chú tâm đến sự tỉ mỉ hay không. 

Trong môi trường số, sự tương tác của khán giả đóng vai trò như thế nào trong việc hoàn thiện tác phẩm? 

Nghệ sĩ Nam Lê: Yếu tố khán giả rất quan trọng trong phần tác phẩm. Chính khán giả là người cung cấp thông tin, để chúng tôi có thể sử dụng các dữ liệu cho các tác phẩm. Dần dần ranh giới giữa tác phẩm và khán giả được xoá nhoà đi. Ví như trong tương lai, khi chơi game chúng ta không cần dùng bàn phím, nhìn vào màn hình mà mình trực tiếp được nhập vai. 

Nghệ sĩ Minh Trần: Trong ngành điện ảnh, các hình thức phim tương tác đã bắt đầu xuất hiện, cho phép khán giả lựa chọn hành động tiếp theo của nhân vật, tương tác với lời thoại và dẫn đến những kết cục khác nhau. Từ đó, mỗi lựa chọn tạo ra một kịch bản riêng, biến người xem từ vị trí thụ động thành người đồng sáng tạo. Ngoài ra, khán giả còn có thể khám phá, mở ra những tầng ý nghĩa mà người nghệ sĩ chưa từng nghĩ đến.

Nghệ sĩ Hải Doãn: Nếu đã thực hành nghệ thuật và tạo ra một tác phẩm, thì người tiếp nhận luôn giữ vai trò vô cùng quan trọng. Tôi từng nhận được một câu hỏi rất hay: “Nếu trên thế giới này chỉ có một mình bạn, liệu bạn có lựa chọn làm nghệ thuật không?”. Câu hỏi đó khiến tôi nhìn nhận lại và hỏi bản thân lý do làm nghệ thuật là gì và làm cho ai xem. Với tôi, sáng tạo là để truyền đạt thông tin, cảm xúc và nhận lại ý niệm từ những sinh thể sống khác. Vì vậy, mục tiêu cốt lõi của mỗi tác phẩm là đối thoại, và khán giả chính là yếu tố tiên quyết, không thể thiếu trong quá trình sáng tạo.

Nghệ thuật đa phương tiện đã bùng nổ trên thế giới từ những năm 90 cùng với Internet. Tuy nhiên, tại Việt Nam, loại hình này đang chuyển mình từ việc "phản chiếu sự phát triển công nghệ" sang "bày tỏ cá tính cá nhân". Theo quan sát của các nghệ sĩ đương đại, sự đón nhận của công chúng Việt Nam đối với chuyển dịch này đã thay đổi như thế nào? 

Nghệ sĩ Minh Trần: Về sự đón nhận của công chúng nói chung rất khó đoán định. Vì để một tác phẩm nghệ thuật còn dựa vào rất nhiều yếu tố: sản phẩm phẩm đấy thể hiện tính cá nhân của mình hay ưu tiên đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Nếu làm dự án cá nhân thì mình sẽ đưa được những dấu ấn cá nhân nhiều hơn.

Nghệ sĩ Hải Doãn: Công chúng, đặc biệt là công chúng ở Việt Nam thường tập trung vào sự bày tỏ của công nghệ. Họ muốn xem có gì mới có gì hay ho về mặt cảm xúc trực tiếp, một kĩ xảo, âm thanh trông như thế nào, thay vì mong muốn tìm hiểu ý nghĩa thực sự của nó. Tuy nhiên quan điểm của tôi, sử dụng công nghệ trong nghệ thuật truyền thông mới là yếu tố tiên quyết, khác với nghệ thuật đương đại, cách thức chỉ là phần phụ. Ngoài nghệ sĩ thì công chúng cần nhận thức được người nghệ sĩ đang thể nghiệm loại hình nào, đặc trưng của loại hình đó, kể câu chuyện gì.

Nghệ sĩ Nam Lê: Tôi đồng tình với ý kiến của Minh Trần và Hải Doãn. Công chúng ngày nay đã chủ động trong cách tiếp cận tác phẩm nghệ thuật, và ngược lại tác phẩm nghệ thuật ngày càng đa dạng, phục vụ nhu cầu của nhiều tệp công chúng khác nhau. Vì vậy, cá tính của nghệ sĩ phải được thể hiện rõ nét để khán giả nhìn nhận, đánh giá, đây cũn là cách để họ xây dựng tệp người đón nhận của riêng mình. 

Theo các diễn giả, liệu có ranh giới nào giữa việc dùng công nghệ để tôn vinh giá trị nghệ thuật và việc dùng nó như một 'chiêu trò' hút khách? Làm sao để trải nghiệm công nghệ không lấn át thông điệp cốt lõi mà nghệ sĩ muốn gửi gắm?

Nghệ sĩ Nam Lê: Mục đích sử dụng công nghệ và sử dụng nghệ thuật rất khác nhau. Khi có các công nghệ, phần mềm mới người ta rất tò mò, có những đơn vị muốn sử các công nghệ đó vào trong tác phẩm. Tôi chỉ nhìn nhận đó là hai chiều hướng sử dụng công nghệ rất khác nhau. Quan trọng là mục đích sử dụng của công nghệ và chính người nghệ sĩ ấy, người nghệ sĩ ấy có muốn sử dụng công nghệ một cách thông minh hay không.

Nghệ sĩ Minh Trần: Đối với tôi, tôi đón nhận theo hướng cởi mở, không phán xét, chỉ đánh giá khách quan. Trong lĩnh vực làm phim, công nghệ luôn cần song hành cùng sáng tạo. Điều quan trọng không phải là có sử dụng công nghệ hay không, mà là cần sử dụng nó một cách hiệu quả. Trong quá trình làm việc, tôi luôn ưu tiên những phương pháp thực hành trực tiếp; chỉ khi gặp những giới hạn không thể giải quyết bằng cách thủ công, tôi mới lựa chọn đến công nghệ như một công cụ hỗ trợ.

Nghệ sĩ Hải Doãn: Một tác phẩm được sinh ra bắt nguồn từ người nghệ sĩ, vì thế trách nhiệm đầu tiên thuộc về người nghệ sĩ. Họ phải làm thế nào để công chúng hiểu được nội dung của tác phẩm thay vì chỉ hiểu bề mặt. Hãy tôn trọng khán giả! Tôi nghĩ chiêu trò thì không toàn diện, nên dùng là mục đích tiêu cực thì rõ hơn. Nếu mục đích bạn sử dụng công nghệ là tiêu cực thì đương nhiên tôi không ủng hộ, nhưng nếu nó tích cực, tôi nghĩ cũng xứng đáng thử. Ngược lại, khán giả cũng có một phần trách nhiệm trong việc hiểu rõ loại hình nghệ thuật, bởi khi hiểu, họ sẽ không nhìn vào hào nhoáng của công nghệ mà quên mất giá trị thực tại của tác phẩm. Vì thế, phải có trách nhiệm từ hai phía. 

Có ý kiến cho rằng "Dù công nghệ phát triển đến đâu, bản sắc và tiếng nói cá nhân vẫn là yếu tố then chốt". Theo các diễn giả, trong dòng chảy công nghệ vũ bão, các nghệ sĩ trẻ cần chuẩn bị tâm thế gì để làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ dẫn dắt tư duy sáng tạo?

Nghệ sĩ Minh Trần: Đối với tôi AI rất hữu dụng. Tuy nhiên, tôi sử dụng nó chứ không để nó sử dụng mình. Việc học hỏi là tất yếu, nhưng không được lạm dụng.

Nghệ sĩ Hải Doãn: Trong thời đại công nghệ số, các bạn trẻ cần chủ động trang bị kiến thức và kỹ năng về công nghệ. AI là một công cụ có hai mặt, vì vậy cần tiếp cận với tâm thế cởi mở và tỉnh táo. Không thể phủ nhận những tiện ích mà công nghệ mang lại, nhưng cũng cần thừa nhận những mặt hạn chế của nó. Điều quan trọng là nhìn vào mặt tích cực nhiều hơn, đồng thời hiểu rõ bản chất cốt lõi để công nghệ thực sự trở thành công cụ phục vụ cho sáng tạo.

Nghệ sĩ Nam Lê: Dù công nghệ phát triển đến đâu, nghệ thuật vẫn luôn xoay quanh con người và những câu hỏi về con người. Nếu quá phụ thuộc vào AI, con người rất dễ đánh mất vai trò trung tâm của mình trong sáng tạo. Vì vậy, với các bạn trẻ, điều quan trọng không nằm ở việc dùng AI để làm gì, mà là hiểu rõ bản chất và mục tiêu sáng tạo trước khi sử dụng công nghệ như một công cụ bổ trợ.

Trong 3 - 5 năm tới, các nghệ sĩ có những dự báo như thế nào về sự phát triển/thay đổi của nghệ thuật đương đại trong dòng chảy mạnh mẽ của công nghệ và truyền thông? 

Nghệ sĩ Minh Trần: Tôi không quá chú trọng đến việc dự đoán tương lai. Trên thực tế, công nghệ trong lĩnh vực phim ảnh và nghệ thuật đã phát triển rất mạnh mẽ, bản thân tôi cũng chưa thể trải nghiệm hết tất cả những công nghệ mới. Thay vì quá quan tâm đến tương lai, tôi tập trung vào việc hiểu rõ những gì đang có ở hiện tại, nắm bắt bản chất cốt lõi của công nghệ và tìm ra cách sử dụng chúng một cách thông minh nhất.

Nghệ sĩ Nam Lê: Nghệ thuật và công nghệ luôn song hành cùng nhau. Việc dự đoán trước sự phát triển của công nghệ giúp người làm nghệ thuật giữ được tâm thế cởi mở, sẵn sàng đón nhận những điều hiện tại có thể còn chưa khả thi. Tuy nhiên, khi công nghệ ngày càng phát triển, nghệ thuật sẽ quay trở lại với những giá trị cốt lõi, đặt ra câu hỏi về bản chất và giá trị của con người. Bên cạnh sự bùng nổ của công nghệ, các loại hình nghệ thuật truyền thống, mang tính thủ công, nhiều khả năng sẽ được nhìn nhận và trân trọng hơn.

Nghệ sĩ Hải Doãn: Nghệ thuật đương đại là một lĩnh vực rất khó để dự đoán, hay thay đổi nhanh chóng, bản thân tôi cũng chưa đủ cơ sở để đưa ra những nhận định xa hơn. Điều duy nhất tôi luôn chắc chắn là hiểu rõ bản thân có thể làm gì và nên tập trung vào những giá trị tôi kiểm soát được. Với những điều còn chưa rõ, tôi giữ tâm thế cởi mở để đón nhận. Nếu nhìn công nghệ theo hướng tích cực, sự phát triển của nó sẽ ngày càng mạnh mẽ và tạo thêm nhiều cơ hội cho sáng tạo.

Câu hỏi của độc giả gửi về cho chương trình và trên sóng livestream trực tiếp

Chức năng nào trong After Effect là hữu ích nhất đối với quá trình sáng tạo hình ảnh của nghệ sĩ Minh Trần? (Độc giả Bùi Nhật Anh, Hà Nội)

Nghệ sĩ Minh Trần: Chúng ta không thể biết hết trong After Effect có những gì, quan trọng là có ý tưởng, từ ý tưởng mới cho ra hiệu ứng nhất định. 

Thưa nghệ sĩ Hải Doãn, khi công nghệ ngày càng phổ biến, người nghệ sĩ đang thực hành nghệ thuật hay chỉ đang học cách sử dụng công nghệ? (Độc giả Ngọc Vi, Hà Nội)

Nghệ sĩ Hải Doãn: Tùy thuộc vào nhận thức, cách nhìn cả hai chiều. Nếu nghệ sĩ giải quyết được mục tiêu của họ với ý niệm tích cực và khán giả nâng cao được nhận thức trong quá trình tiếp nhận thì quá trình đối thoại diễn ra dễ dàng hơn, khán giả sẽ có cái nhìn đúng đắn hơn đối với nghệ sĩ. 

Trong quá trình sáng tạo tác phẩm, đối với nghệ sĩ Hải Doãn ý tưởng hay kỹ thuật là phần khó nhất? (Độc giả Minh Phương, Hà Nội)

Nghệ sĩ Hải Doãn: Tôi không gặp khó khăn ở ý tưởng, nếu khó khăn ở kĩ thuật thì tôi rất đón nhận, xem nó là thách thức để khám phá ra những điều mới. Khó khăn lớn nhất là ở con người, làm việc tập thể nhưng dù gì nó là điều tất yếu nên chúng tôi luôn tiếp thu và tìm cách giải quyết. 

Trung bình, một sản phẩm nghệ thuật tương tác mất thời gian bao lâu để thực hiện, thưa nghệ sĩ Nam Lê. (Độc giả Nguyễn Khoa Đăng, Hà Nội)

Nghệ sĩ Nam Lê: Điều này phụ thuộc nhiều vào ý tưởng, cách mình muốn thể hiện ý tưởng. Không có khoảng thời gian cụ thể để hoàn thiện từng tác phẩm, chúng tôi có thể lên ý tưởng, 3D, xuất file trong vài ngày, nhưng để biến ảnh tĩnh sang chuyển động thì phải mất 1-3 tuần. Có những dự án từ bước lên ý tưởng, vẽ ra, lên mẫu 3D kéo dài từ 3 - 4 tháng hoặc nửa năm. 

Trong quá trình thực hành nghệ thuật của nghệ sĩ Nam Lê, giữa ý tưởng và kỹ thuật yếu tố nào thường phát sinh nhiều hơn? (Độc giả Vũ Phương Anh, Hải Phòng)

Nghệ sĩ Nam Lê: Việc biết cách sử dụng công nghệ là điều cần thiết, bởi công nghệ đã trở thành một phần tất yếu của đời sống. Cũng như người nghệ sĩ phải cầm bút mới có thể vẽ tranh, họ cần không ngừng trau dồi cả kỹ năng lẫn kiến thức để công nghệ thực sự phục vụ cho sáng tạo.

Được biết, nghệ sĩ Minh Trần có lượng người theo dõi khá lớn trên MXH, vậy theo anh, khán giả hiện nay tiếp cận tác phẩm nghệ thuật thông qua nội dung hay thông qua thuật toán? (Độc giả Vũ Tú, Bắc Giang)

Nghệ sĩ Minh Trần: Phần lớn sự tiếp cận hiện nay đến từ thuật toán, trong khi vai trò chủ động của người dùng chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ. Theo anh, không nên đánh giá một tác phẩm tốt hay không chỉ dựa trên lượng tương tác, bởi thuật toán luôn thay đổi theo thời gian và nghệ sĩ khó có thể chạy theo kịp. Điều quan trọng nhất vẫn là giữ vững giá trị cốt lõi và tạo ra một tác phẩm có chiều sâu trước đã.

Khi các nghệ sĩ làm việc cùng kỹ thuật viên công nghệ, làm thế nào để giữ vững tinh thần cốt lõi của dự án, thưa nghệ sĩ Hải Doãn? (Độc giả Châu Hân, Cần Thơ)

Nghệ sĩ Hải Doãn: Ở Fustic. khi làm việc với những anh em kĩ thuật, họ chỉ đào sâu về mặt kĩ thuật, không có chiều sâu về mặt nghệ thuật. Điều này buộc chúng tôi phải đối thoại để phối hợp ăn ý. Tuy nhiên, nếu sự đối thoại không thống nhất được như ý muốn ban đầu, thì với tôi đó là một ý tốt. Những tai nạn đôi khi giúp chúng tôi nhìn ra được những ý tưởng mới, câu chuyện hay. Cho đến cuối cùng, một tác phẩm ra đời không phải chỉ là tác phẩm mà là quá trình sáng tạo.