Thương mại điện tử bùng nổ và bài toán rác thải bao bì

(Sóng trẻ) - Mỗi đơn hàng trực tuyến thường đi kèm nhiều lớp bao bì như hộp carton, túi nilon, xốp chống sốc. Khi thương mại điện tử bùng nổ, sự tiện lợi của mua sắm online cũng đang đặt ra câu hỏi mới: liệu rác thải bao bì sẽ đi về đâu?

Những lớp bao bì sau mỗi cú click
Tại nhiều khu chung cư ở Hà Nội, không khó để bắt gặp những thùng rác chất đầy hộp carton, túi nilon và xốp chống sốc. Khi các đơn hàng trực tuyến được giao đến từng căn hộ, lượng bao bì bị bỏ đi cũng nhanh chóng tăng lên.

Sau mỗi cú click đặt hàng trên Shopee đã mở ra một hành trình vận chuyển được tối ưu đến từng chi tiết: từ kho người bán, qua các trạm phân loại, đến tay người nhận trong thời gian ngắn nhất. Nhưng đằng sau tốc độ ấy là một hệ thống chính sách giao hàng được thiết kế để giảm thiểu rủi ro rách, vỡ hàng nhưng đồng thời lại làm “phình to” lượng bao bì.

Trước hết, chính sách giao hàng của Shopee đặt ưu tiên cao vào an toàn hàng hóa và trải nghiệm người dùng. Tất cả các bưu kiện đều quy định phải được đóng gói sẵn sàng, được niêm phong bởi người bán trước khi vận chuyển. Vì vậy quy trình đóng gói luôn được kiểm duyệt theo tiêu chuẩn nhất định, buộc hàng hóa phải được đóng gói qua nhiều khâu: sản phẩm bọc nilon chống nước, thêm xốp hoặc túi khí chống sốc, bên ngoài là hộp carton, rồi cuối cùng là túi niêm phong của đơn vị vận chuyển. Đặc biệt, đối với các mặt hàng dễ vỡ hoặc giá trị cao, quy chuẩn này càng nghiêm ngặt hơn và yêu cầu phải có ghi chú bằng “tem hàng dễ vỡ” hoặc “tem hàng dễ vỡ, giá trị cao”.

Chính sách giao hàng của Shopee được thiết kế hợp lý về mặt thương mại: nhanh, tiện, an toàn và tối ưu trải nghiệm. Tuy nhiên, nếu xét về mặt chi phí môi trường lại đang bị “ẩn” đi phía sau sự tiện lợi ấy. Những lớp bao bì sau mỗi cú “click” không chỉ là lớp bảo vệ hàng hóa, mà còn là lớp “dư thừa” của một mô hình tiêu dùng đang phát triển quá nhanh.

Trên cơ sở đó, vấn đề đặt ra không phải là loại bỏ hoàn toàn bao bì mà cần một chính sách được tái thiết theo hướng bền vững hơn: tiêu chuẩn hóa bao bì tối giản, khuyến khích vật liệu tái chế, hoặc áp dụng cơ chế hoàn trả bao bì trong chuỗi logistics. Khi đó, mỗi cú “click” không chỉ nhanh và tiện, mà còn “nhẹ” hơn đối với môi trường hiện nay.
Theo kết quả Bộ Nông nghiệp và Môi trường nêu tại hội thảo Đổi mới sáng tạo giảm thiểu ô nhiễm rác thải nhựa đại dương do UNDP, Đại sứ quán Na Uy và Cục Biển và Hải đảo Việt Nam thực hiện: Tỷ lệ sử dụng nhựa dùng một lần trong thương mại điện tử tăng từ 44% lên 68%. Trong đó, phổ biến nhất là túi nilon, bao bì xốp chống sốc và chai nhựa. Khoảng 68% người tiêu dùng chấp nhận các gói hàng được đóng kỹ lưỡng với nhiều lớp nilon, chỉ có 24% chủ động yêu cầu đóng gói tối thiểu.

Về vấn đề này, theo ông Vũ Minh Lý - Phó giám đốc Trung tâm truyền thông, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có chia sẻ: “Lỗ hổng lớn về truyền thông khi chỉ 15% người dùng biết đến các chương trình "đóng gói xanh" do các nền tảng thương mại điện tử cung cấp. Tỷ lệ dùng nhựa một lần trên các sàn thương mại điện tử có thể tăng đến 75% vào 2030 nếu không có chính sách can thiệp kịp thời”.

Tìm hướng đi cho bao bì “xanh”

Một số doanh nghiệp thương mại điện tử đã bắt đầu thử nghiệm bao bì thân thiện  với môi trường, giảm lớp đóng gói không cần thiết hoặc sử dụng vật liệu có thể tái chế. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng khuyến khích người tiêu dùng thay đổi thói quen, ưu tiên lựa chọn sản phẩm và đơn vị bán hàng sử dụng bao bì xanh.

Công ty rượu vang Viajes de un Catador đã giới thiệu một thiết kế đột phá: toàn bộ bao bì sản phẩm được làm từ giấy với tay cầm tích hợp, cho phép khách hàng dễ dàng mang đi mà không cần túi đựng thêm. Thêm vào đó, phần thân bao bì còn được thiết kế với các vị trí thuận tiện để người dùng gắn vòi rót rượu, nâng cao sự tiện ích và trải nghiệm sử dụng.

Các công ty cung cấp hàng hóa tiêu dùng sử dụng nhiều nhựa hàng đầu trong ngành kinh tế như Unilever gần đây cũng đã công bố việc giảm thiểu sử dụng nhựa khó phân hủy trong bao bì để chuyển sang nhiều vật liệu bền vững hơn như các loại bình bằng thép có thể sử dụng lâu dài hay bao bì có thể tái chế, tái sử dụng hoặc xử lý dễ dàng.

Việc phân loại rác tại nguồn, tái sử dụng hộp carton hoặc hạn chế sử dụng túi nilon cũng được xem là những hành động nhỏ nhưng có thể góp phần giảm áp lực rác thải.

Tổ chức bảo vệ môi trường Green Life chọn cách tiếp cận thực tế hơn: “mã hoá” hành vi tiêu dùng bằng các hoạt động đổi rác lấy quà, phân loại tại nguồn và tái chế. Từ bao bì bỏ đi, họ tạo ra sản phẩm mới như tất, khăn giấy, móc treo… và bán lại ngay trên Shopee, thu hút hơn 17,5 nghìn người theo dõi.

Sau hơn 5 năm, dự án đã tổ chức hơn 450 sự kiện, thu gom trên 600 tấn rác, tiếp cận hơn 1 triệu người; fanpage đạt gần 300 nghìn lượt theo dõi. Các hoạt động cũng được tổ chức rộng khắp tại trường đại học, khu dân cư, trung tâm thương mại như Vincom hay thậm chí tại các không gian ngoại giao như Đại sứ quán Vietnam. Điều này cho thấy sức lan toả mạnh mẽ của tổ chức trong cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.

Đồng thời, Green Life còn liên kết với các doanh nghiệp tái chế chuyên nghiệp như Công ty TNHH JP Corelex Vietnam (tái chế giấy vụn thành giấy tiêu dùng) hay Re.socks (sản xuất tất từ nhựa PET đạt chuẩn GRS), góp phần nâng cao giá trị của rác thải sau phân loại. Song song đó, hơn 200 tủ sách thiện nguyện được hình thành từ sách báo quyên góp cũng chính là minh chứng cho cách tổ chức này mở rộng khái niệm “tái chế” sang cả giá trị tri thức và cộng đồng.