Ngòi bút của những năm tháng hoa lửa

(Sóng trẻ) - Từ một người lính trinh sát pháo binh đến phóng viên mặt trận, nhà báo Phùng Huy Thịnh đã đi qua những năm tháng chiến tranh bằng cả ý chí của người chiến sĩ và trách nhiệm của người cầm bút. 

“Muốn thành một phím trong bao phím đàn”

Ngày 6/9/1971, khi đang là sinh viên năm thứ 2 Khoa Văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nhà báo Phùng Huy Thịnh đã quyết định “xếp bút nghiên lên đường chiến đấu”, tham gia bảo vệ thị xã Quảng Trị trong đó có Thành cổ. Giữa một vùng đất bị bom đạn cày xới, những tán cây gần như không còn nguyên vẹn. Nhớ lại ký ức những ngày đỏ lửa, ông cho biết: “Năm tháng ấy khốc liệt vô cùng. Có những lúc tôi phải ngồi trên một cây mít cụt ngọn giữa Thành cổ Quảng Trị để quan sát trận địa. Vừa phải tránh bom đạn dày đặc, vừa phải truyền thông tin về Sở chỉ huy”. 

Nhưng “lửa thử vàng, gian nan thử sức”, chính trong hoàn cảnh thiếu thốn và cận kề cái chết như vậy, tinh thần của người lính sinh viên lại càng được tôi luyện mạnh mẽ hơn. Để đến sau này, khi đã trở thành một nhà báo, tinh thần của người lính cụ Hồ năm nào đã trở thành “kim chỉ nam” cho sự nghiệp của ông. 

“Chiến tranh dạy cho tôi tinh thần tự trọng, tự cường và không lùi bước trước khó khăn. Với những người lính sinh viên ngày ấy, ai trong chúng tôi cũng ý thức trách nhiệm rất lớn. Đã nhận nhiệm vụ thì phải hoàn thành. Đến sau này tôi luôn coi trọng sự trung thực, trách nhiệm và khả năng khái quát vấn đề. Người làm báo không chỉ ghi chép sự việc mà còn phải hiểu bản chất, hiểu chiến thuật, hiểu con người để phản ánh đúng và sâu sắc”, ông khẳng định. 

Và cũng trong bao khoảnh khắc sinh tử, tình đồng chí đã trở thành “tấm khiên” bảo vệ ông. Nhớ về ký ức ngày ấy, nhà báo Huy Thịnh xúc động chia sẻ, khi đang ăn cơm thì bất ngờ ông và đồng đội trúng trận pháo bầy. Ba người hy sinh tại chỗ, một người bị thương nặng. Hai người còn lại tìm cách đưa đồng đội về căn cứ nhưng người bị thương cũng không qua khỏi. Lần đầu tiên tự tay chôn cất ba người bạn, ông không bao giờ quên cảm giác mất mát khi những người vừa ngồi bên nhau, trò chuyện cùng nhau thoáng chốc đã không còn. 

Từ biến cố ấy, ông luôn mang trong mình một suy nghĩ: “Những trận chiến đấu có bạn bè, đồng đội bên cạnh mình thì mình còn sống là nhờ đồng đội che đỡ. Cho nên trong tôi, tình cảm đồng đội trong chiến đấu cho mãi đến sau này là một trong những phạm trù tình cảm cực kỳ vĩ đại trong đời sống tinh thần của một con người”. 

Đến năm 1974, nhà báo được điều làm phóng viên mặt trận, chuyển sang ghi lại những trận đánh, tấm gương chiến đấu và đời sống tinh thần của bộ đội. Hành trang khi ấy chỉ có một khẩu K54, một chiếc máy ảnh cũ, vài cuốn sổ ghi chép và cây bút Hồng Hà. Nhưng dù là vậy, chưa một lần nhà báo ngại sống dấn thân. 

Không chỉ viết tin, bài về những trận đánh hay các điển hình chiến đấu, ông còn tham gia hoạt động văn hóa, văn nghệ để động viên tinh thần đồng đội. Những vần thơ, bài hát về đơn vị được sáng tác, phổ biến trong quân ngũ cũng góp phần nuôi dưỡng tinh thần lạc quan giữa hoàn cảnh chiến tranh khắc nghiệt. Nhắc lại một bài thơ lục bát từng đăng trên báo Quyết thắng của Sư đoàn 35, ông vẫn nhớ những câu thơ viết về đêm văn nghệ chi đoàn: 

“Đêm vui văn nghệ chi đoàn

Lòng hòa theo những tiếng đàn vút cao

Tiếng ca bát ngát trời sao

Muốn thành một phím trong bao phím đàn”.

Với ông, mong muốn trở thành một “nốt nhạc” nhỏ trong bản hùng ca dân tộc cũng chính là cách người lính trinh sát, nhà báo mặt trận năm xưa tìm thấy giá trị của mình. Vì sau những nhọc nhằn của bom đan, những trang báo, vần thơ khi ấy không chỉ ghi lại đời sống đơn vị mà còn góp phần cổ vũ tinh thần chiến đấu, giúp đồng đội thêm vững vàng trước gian khó.

Giữ sự chân thực và trách nhiệm trên từng trang báo

Trở thành phóng viên mặt trận, nhà báo Phùng Huy Thịnh được giao nhiệm vụ đến các đơn vị để phản ánh chiến công, thành tích hoặc những tấm gương chiến đấu tiêu biểu. Chia sẻ về quá trình làm báo giữa chiến trường, ông nhớ lại: “Chúng tôi trực tiếp xuống đơn vị, gặp người thật, việc thật. Tôi luôn cố gắng hiểu rõ bản chất của vấn đề trước khi viết. Muốn phản ánh một trận đánh thì phải hiểu chiến thuật, hiểu vai trò của từng đơn vị. Muốn viết về một cá nhân thì phải tìm hiểu đầy đủ hoàn cảnh, hành động và ý nghĩa của việc họ làm”. 

Tuy nhiên, công việc của phóng viên mặt trận không phải lúc nào cũng diễn ra theo kế hoạch. “Thần chết luôn ở rất gần tôi, không phải một vài lần mà là hàng chục lần”, nhà báo Phùng Huy Thịnh chia sẻ khi nhắc lại ký ức của một lần tác nghiệp. Nhà báo đã cùng đồng đội đến phản ánh một khu vực vừa được giải phóng nhưng không ngờ khu vực đó đã bị tái chiếm. Đi được đến lưng chừng núi, cả hai gặp địch. “Trinh sát cũng như phóng viên mặt trận không được phép chiến đấu, không được phép hy sinh. Thế là hai anh em phải ném lựu đạn rồi lăn xuống sườn dốc để thoát thân”, ông nói.

Chiến tranh ác liệt, điều kiện tác nghiệp khi ấy cũng vô cùng thiếu thốn. Nhà báo Phùng Huy Thịnh phải viết dưới ánh đèn dầu, trên những trang giấy in nhanh mài mòn ngòi bút. Vậy mà khó khăn chẳng làm tinh thần ai chùn bước, nghĩ về khoảng thời gian khi ấy nhà báo chỉ nói: “Nhưng làm báo thời ấy vui lắm!”.

Mỗi lần trở về từ đơn vị, ông thường dành thời gian nghiền ngẫm rồi hoàn thành bài viết trong khoảng hai đến ba tiếng, với độ dài chừng 700 chữ. Việc viết phải ngắn gọn, bởi báo có giới hạn về số trang, còn cần dành chỗ cho những người khác. 

Nhưng khó khăn về vật chất không làm giảm đi yêu cầu về tốc độ và trách nhiệm. Ông nhớ lại: “Mỗi lần từ đơn vị về, tôi viết rất nhanh. Chỉ độ đôi ba tiếng. Ngồi nghiền ngẫm xong rồi viết tay, không bao giờ đến 1000 chữ vì làm gì có trang dòng đâu. Giấy báo hạn chế còn phải để anh em khác viết”.

Nhìn về nền báo chí hiện nay, ông cho rằng sự phát triển của công nghệ đã mở ra nhiều điều kiện thuận lợi hơn cho người làm nghề. Điện thoại thông minh, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số giúp nhà báo tiếp cận, xử lý và truyền tải thông tin nhanh chóng. Tuy nhiên, tốc độ không phải yếu tố duy nhất quyết định giá trị của một tác phẩm. 

Theo ông, báo chí quan trọng nhất cần phải phản ánh hiện thực chân thực, nhìn nhận cả những mặt tích cực lẫn hạn chế. Từ đó tìm ra cách thể hiện hấp dẫn để thông tin đến gần hơn với công chúng. 

Gửi gắm đến thế hệ trẻ đang theo đuổi nghề báo, ông nhấn mạnh: “Điều quan trọng nhất vẫn là tri thức và trách nhiệm nghề nghiệp. Viết ngắn gọn, rõ ràng, đúng điều độc giả cần. Biết đặt ra những vấn đề xã hội có ý nghĩa và đưa ra đa chiều góc nhìn khác nhau”. Bởi những bài viết không chỉ dừng lại ở việc đưa tin mà còn cần gợi mở kinh nghiệm, giúp độc giả nhận diện và cùng tham gia giải quyết các vấn đề xã hội.