Văn hóa đọc trong kỷ nguyên số: Mai một hay chuyển mình?

(Sóng trẻ) - Văn hóa đọc Việt Nam đang thay đổi mạnh mẽ, chuyển từ hình ảnh tờ báo giấy sang việc sử dụng điện thoại thông minh. Thói quen đọc này đang chuyển mình theo một cách khác biệt giữa làn sóng công nghệ và mạng xã hội.

Từ sách giấy đến màn hình: sự dịch chuyển của thói quen đọc

Đã từng có một thời, báo in là “món hàng không thể thiếu” vào mỗi buổi sáng tại các quán cà phê. Hình ảnh các ông, các chú nhâm nhi tách cà phê vào mỗi buổi sáng sớm, trên tay cầm tờ báo giấy đã là hình ảnh thân thuộc. Giờ đây, hình ảnh ấy dần bị thay thế bởi những chiếc điện thoại thông minh, máy tính bảng và laptop. Mỗi người có thể cập nhật tin tức, đọc truyện, lướt mạng xã hội hay nghe podcast chỉ bằng vài cú chạm.

Theo khảo sát và báo cáo từ Bộ Thông tin & Truyền thông, lượng phát hành báo in có xu hướng giảm qua các năm gần đây, thể hiện sự chuyển dịch sang các nền tảng số. Cùng lúc đó, lượng truy cập báo mạng và các nền tảng tin tức số tăng trưởng mạnh mẽ. Mạng xã hội cũng trở thành “kênh đọc” phổ biến, khiến thói quen tiếp nhận thông tin ngày càng nhanh – nhưng đôi khi hời hợt, thiếu chọn lọc.

Giới trẻ vẫn "đọc" nhưng theo một cách thức khác

Không thể phủ nhận rằng giới trẻ ngày nay ít cầm sách giấy truyền thống hơn. Nhiều người thừa nhận “đọc mười trang sách khó hơn lướt mạng mười phút”. Tuy nhiên, họ không ngừng tiếp cận tri thức – chỉ là theo cách khác.

Họ đọc ebook, nghe sách nói (audiobook), xem book review trên TikTok hay YouTube, hoặc chia sẻ cảm nhận trên các cộng đồng mạng xã hội. Trào lưu #BookTok với hàng chục triệu lượt xem đã giúp nhiều tựa sách nổi tiếng toàn cầu và trong nước trở lại bảng xếp hạng sách bán chạy.

Nhà xuất bản số hóa: Con đường giữ lại tinh thần đọc

Để thích nghi, các nhà xuất bản hiện nay không còn chỉ phát hành sách giấy mà mở rộng sang ebook, audiobook và các nội dung số khác. Song song, nhiều không gian đọc hiện đại như cà phê sách, tủ sách cộng đồng, và hội chợ sách online đang góp phần giữ lại tinh thần đọc.

Nhiều bạn trẻ chọn cách kết hợp hai thế giới: đọc tin tức online, tài liệu học tập qua màn hình, nhưng buổi tối lại trở về với trang sách giấy để có trải nghiệm đọc sâu. “Cảm giác lật từng trang sách, đánh dấu và ngẫm nghĩ vẫn khiến mình thấy bình yên hơn,” Đình Luân (22 tuổi, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền) chia sẻ.

Giữ văn hóa đọc giữa thời đại vội vã

Văn hóa đọc không biến mất, mà đang chuyển mình thích nghi với thời đại số. Vấn đề không còn là “có đọc hay không”, mà là đọc gì và đọc như thế nào.

Trong thế giới ngập tràn thông tin, người biết chọn lọc nội dung và thực hiện đọc sâu (deep reading) mới là người giữ được chiều sâu tri thức – điều mà việc lướt nhanh trên công nghệ khó có thể thay thế hoàn toàn.

Từ những trang sách cũ đến màn hình cảm ứng, hành trình của văn hóa đọc vẫn tiếp tục. Dù thay đổi hình thức, mục tiêu của việc đọc vẫn không đổi: đọc để hiểu, để mở rộng kiến thức và để không bị bỏ lại phía sau.