Vì sao nội dung lậu vẫn phổ biến?

(Sóng trẻ) - Nội dung lậu xuất hiện tràn lan trên mạng với giá rẻ, thậm chí miễn phí. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về nhận thức người dùng và hiệu quả quản lý.

“Chợ đen” trên không gian mạng

Từ sách, phim cho đến âm nhạc, phần mềm, hiện nay nhiều nội dung sáng tạo đang bị sao chép, chia sẻ trái phép tràn lan trên môi trường số. Việt Nam hiện là quốc gia đứng thứ ba trong khu vực châu Á Thái Bình Dương về tỷ lệ vi phạm bản quyền, với khoảng 15.5 triệu lượt người thường xuyên truy cập các trang web chứa nội dung lậu. Theo thống kê, năm 2024, hơn 400 website có dấu hiệu vi phạm bản quyền. Vi phạm bản quyền không chỉ là câu chuyện pháp lý mà đang gióng lên hồi chuông báo động về ý thức văn hóa trong xã hội số.

Không cần kỹ năng công nghệ, cũng chẳng cần tìm kiếm sâu xa, chỉ vài giây tìm kiếm trên Google hoặc Facebook, người dùng đã có thể ngay lập tức bước vào một khu “chợ đen” hoạt động công khai.

Những từ khóa như “Netflix giá rẻ”, “Adobe full crack”, “cài phần mềm bản quyền giá sinh viên” nhanh chóng dẫn tới hàng loạt hội nhóm với hàng chục nghìn thành viên. Tại đây, các tài khoản xem phim, nghe nhạc, phần mềm thiết kế được rao bán liên tục, kèm theo cam kết “bảo hành”, “lỗi đổi mới” như một dịch vụ hợp pháp. Khi được hỏi về nguồn gốc, người bán chỉ trả lời ngắn gọn: “Tài khoản share, dùng chung, đảm bảo ổn định”.

Không chỉ dừng lại ở việc mua bán, nhiều người còn chia sẻ miễn phí các bản “crack” - phần mềm đã bị can thiệp để vượt qua cơ chế kiểm tra bản quyền. Những đường link tải về được đăng tải công khai, kèm hướng dẫn chi tiết, thu hút hàng nghìn lượt tương tác. Việc sử dụng nội dung “lậu” dường như đã trở thành một hành vi bình thường hóa trong môi trường số, nơi ranh giới giữa hợp pháp và vi phạm ngày càng mờ nhạt.

Không chỉ học sinh, sinh viên, ngay cả nhân viên văn phòng, chuyên về mảng thiết kế, đồ họa cũng đang tiêu thụ những phần mềm không bản quyền. Anh Trịnh Minh (25 tuổi, nhân viên chỉnh sửa video tại phường Giảng Võ, Hà Nội) chia sẻ: “Đa số mình thường chỉnh sửa các video trên phần mềm Capcut, thi thoảng thì có dùng Adobe Premiere. Buổi đầu tiên làm việc, nhân viên đã được hướng dẫn cách tải và sử dùng phần mềm crack. Trong quá trình dùng đôi khi bị Adobe quét bản quyền, chỉ cần tắt mạng đi và vào lại sẽ dùng được”.

Nguyên nhân

Với mức thu nhập trung bình, không phải ai cũng sẵn sàng chi trả cho nhiều nền tảng nội dung cùng lúc. Một người dùng muốn xem phim, nghe nhạc, sử dụng phần mềm thiết kế có thể phải trả tổng chi phí gần vài triệu đồng mỗi tháng - một con số không nhỏ đối với học sinh, sinh viên. Bạn Minh Anh (Sinh viên năm 2, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, Hà Nội) chia sẻ: “Em chỉ dùng phần mềm Adobe Photoshop cho mục đích học tập. Tần suất em dùng cũng không thường xuyên nên nếu để mua phần mềm bản quyền sẽ rất lãng phí”.

Không gian mạng mở ra cơ hội tiếp cận thông tin, nhưng cũng tạo điều kiện cho các hoạt động vi phạm phát triển tinh vi hơn. Các website “lậu” liên tục thay đổi tên miền, đặt máy chủ ở nước ngoài hoặc hoạt động dưới dạng cộng đồng kín. Khi một trang bị chặn, nhiều phiên bản khác nhanh chóng xuất hiện. Cuộc truy đuổi giữa cơ quan quản lý và các nền tảng vi phạm vì thế trở nên dai dẳng.

Bên cạnh đó, việc xử lý vi phạm còn gặp khó khăn do thiếu công cụ kỹ thuật và sự phối hợp đồng bộ. Trong khi đó, tốc độ lan truyền của nội dung số lại quá nhanh, khiến việc kiểm soát gần như luôn đi sau một bước.

Hậu quả trực tiếp

Theo báo cáo của Media Partner Asia, số lượng người dùng các nội dung vi phạm bản quyền năm 2022 là 15.5 triệu người, làm thất thoát 348 triệu USD. Nếu không kiểm soát được tình hình này, đến năm 2027, số người dùng vi phạm bản quyền có thể tăng tới 19.5 triệu, dẫn tới lượng doanh thu bị thất thoát ở mức 456 triệu USD. Việc truy cập và sử dụng các website lậu vi phạm bản quyền không chỉ là hành vi tiếp tay cho cái sai mà còn gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho chính người dùng.

Hệ lụy không chỉ dừng lại ở con số thiệt hại hàng trăm triệu USD mỗi năm. Đối với người dùng, việc sử dụng phần mềm crack tiềm ẩn nhiều rủi ro về bảo mật. Các chuyên gia cảnh báo rằng nhiều bản crack chứa mã độc, có thể đánh cắp dữ liệu cá nhân hoặc gây hư hỏng thiết bị.

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Tiến Dũng - Trưởng phòng Quản lý báo chí và Xuất bản (Sở VH-TT&DL) nhấn mạnh: "Về lâu dài, đây là một vòng xoáy rất nguy hiểm. Khi người dùng quen với việc tiếp cận nội dung không kiểm soát, họ trở thành mục tiêu dễ dàng cho các hình thức lừa đảo, chiếm quyền kiểm soát thiết bị điện tử, chiếm đoạt dữ liệu. Những hành vi này đang làm méo mó môi trường số, làm mai một động lực sáng tạo và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của cả cộng đồng số".