‘Để nhạc cụ dân tộc không còn là di sản nằm trong tủ kính’

(Sóng trẻ) - Từ một câu lạc bộ học sinh tại Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, Cầm Ca đang từng bước trở thành điểm kết nối những người trẻ yêu âm nhạc dân tộc, đồng thời đưa nhạc cụ truyền thống đến gần hơn với đời sống hiện đại.

Khát vọng định nghĩa lại âm nhạc truyền thống
Ít ai nghĩ rằng, giữa môi trường học đường nơi âm nhạc hiện đại chiếm ưu thế, lại có một câu lạc bộ lựa chọn gắn bó với nhạc cụ truyền thống. Đáng chú ý, đây là câu lạc bộ (CLB) duy nhất trong khoảng 40 CLB của Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam sử dụng tên tiếng Việt, như một cách “vọng về nguồn cội” giữa môi trường học đường giàu tính hội nhập.

Người sáng lập CLB, Lê Hà Thu (24 tuổi), bén duyên với âm nhạc truyền thống từ khi còn rất nhỏ qua những buổi học đàn bầu, đàn tranh tại Cung Thiếu nhi. Năm 2019, khi còn là học sinh trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, nhận thấy âm nhạc truyền thống vẫn bị gắn với định kiến “khó nghe”, “xa lạ”, Hà Thu quyết định thành lập Cầm Ca với mong muốn thay đổi cách nhìn ấy. “Tôi muốn chứng minh rằng nhạc cụ dân tộc hoàn toàn có thể ‘nói’ ngôn ngữ của người trẻ”, Thu chia sẻ.

Ngay từ những ngày đầu thành lập, CLB được định hình như một không gian mở, nơi các thành viên không chỉ biểu diễn mà còn tìm cách kể câu chuyện của âm nhạc truyền thống theo cách mới. Việc kết hợp đàn bầu, đàn tranh, sáo trúc với các ca khúc hiện đại hay hòa tấu cùng nhạc cụ phương Tây trở thành hướng đi chủ đạo, giúp người trẻ dễ tiếp cận hơn với những âm thanh vốn được coi là kén người nghe.

Tuy nhiên, việc duy trì một CLB theo hướng bảo tồn văn hóa trong môi trường học đường không hề đơn giản. Áp lực về thời gian, khi các thành viên phải cân bằng giữa học tập và hoạt động; khó khăn về nhân sự do sự thay đổi liên tục qua các thế hệ; hay hạn chế về tài chính đều là những bài toán không dễ giải. “Việc tìm kiếm những người kế cận có cùng đam mê và chuyên môn luôn là một thách thức lớn”, Hà Thu thừa nhận.

Lan tỏa tiếng đàn dân tộc đến người trẻ
Không chỉ dừng lại ở biểu diễn, Cầm Ca từng bước mở rộng hoạt động để đưa âm nhạc truyền thống đến gần hơn với cộng đồng. Một trong những dự án tiêu biểu là lớp “Bình dân học nhạc” - mô hình được lấy cảm hứng từ phong trào Bình dân học vụ năm 1945, với mục tiêu xóa bỏ rào cản tiếp cận âm nhạc truyền thống trong cộng đồng.

Ý tưởng của dự án xuất phát từ mong muốn để âm nhạc không chỉ dừng lại ở việc thưởng thức, mà trở thành trải nghiệm cá nhân của mỗi người, khi người tham gia có thể trực tiếp cầm đàn, tạo ra âm thanh và cảm nhận rõ hơn giá trị của nhạc cụ dân tộc. 

Theo đó, CLB tổ chức các khóa học miễn phí về nhạc lý và nhạc cụ dân tộc dành cho người mới bắt đầu. Đội ngũ giảng dạy là chính các thành viên trong CLB - những học sinh, sinh viên đang theo học tại các cơ sở đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp như Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội… Các lớp học được triển khai theo mô hình “người biết nhiều dạy người chưa biết”, tạo môi trường học tập gần gũi, dễ tiếp cận.

Tuy nhiên, việc dạy nhạc cụ truyền thống cho những người chưa có nền tảng vẫn gặp không ít khó khăn. Nhiều học viên ban đầu hào hứng nhưng dễ nản khi gặp các kỹ thuật khó hoặc thiếu kiên trì. Để duy trì hứng thú, CLB lồng ghép các bài hát quen thuộc, đơn giản, vào giáo trình, cho phép người học lựa chọn ca khúc yêu thích và tạo không khí lớp học linh hoạt hơn.

Sau 6 mùa triển khai, dự án ghi nhận những chuyển biến tích cực. Từ sự tò mò ban đầu, nhiều người tham gia đã trở nên gắn bó hơn với nhạc cụ dân tộc. Số lượng đăng ký tham gia CLB và các workshop tăng qua từng năm, cho thấy sức hút ngày càng rõ nét.

Dù nhận được nhiều phản hồi tích cực, Cầm Ca vẫn phải đối mặt với một bài toán không dễ: làm sao để quá trình “hiện đại hóa” không làm mất đi giá trị cốt lõi của âm nhạc truyền thống. “Đưa nhạc cụ dân tộc đến gần người trẻ là một hành trình dài, cần sự khéo léo để không trở nên hời hợt”, Hà Thu chia sẻ.

Để truyền thống là “ngọn lửa” được tiếp nối
Từ một CLB học sinh, Cầm Ca đang hướng tới trở thành cộng đồng kết nối người trẻ yêu văn hóa truyền thống. Hiện CLB có hơn 40 thành viên và cộng tác viên, hoạt động như một cầu nối giữa những người có chung đam mê nghệ thuật tại Hà Nội.

Trong thời gian tới, Cầm Ca dự kiến đẩy mạnh các hoạt động trên nền tảng số, sản xuất các video chất lượng cao trên TikTok và YouTube, nội dung kể chuyện về lịch sử nhạc cụ, cách làm đàn hay những nét đẹp của trang phục cổ truyền qua lăng kính hiện đại. Bên cạnh đó, các mô hình workshop kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật như âm nhạc, hội họa, thời trang cũng được triển khai, nhằm tạo ra những trải nghiệm đa dạng hơn cho người tham gia.

Mục tiêu lâu dài không chỉ là đào tạo người chơi nhạc, mà còn xây dựng một cộng đồng biết thưởng thức và tự hào về âm nhạc dân tộc. “Tất cả những dự định này đều xoay quanh một kim chỉ nam duy nhất là đưa nhạc cụ truyền thống trở thành một phần hơi thở của cuộc sống hiện đại, chứ không phải là di sản nằm trong tủ kính”, Hà Thu nhấn mạnh.