Nhạc kịch Việt Nam: Từ “mới mẻ” đến kỳ vọng một tương lai bứt phá

(Sóng trẻ) - Gần sáu thập niên sau khi “Cô Sao” ra đời, nhạc kịch Việt Nam vẫn còn xa lạ với nhiều khán giả. Tuy nhiên, sự xuất hiện của những vở diễn thuần Việt cùng nỗ lực của các nghệ sĩ trẻ đang mang đến sức sống mới và mở ra triển vọng phát triển cho loại hình nghệ thuật này.

Từ những dấu mốc đầu tiên đến sức bật của nhạc kịch Việt

Năm 1965, “Cô Sao” của nhạc sĩ Đỗ Nhuận ra đời, đánh dấu một trong những cột mốc quan trọng của nhạc kịch Việt Nam. Sau nhiều thập niên ít xuất hiện những tác phẩm quy mô lớn, năm 2016, “Lá đỏ” của nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân được công diễn tại Nhà hát Lớn Hà Nội, tiếp tục ghi dấu nỗ lực sáng tác và dàn dựng nhạc kịch mang chất liệu Việt. Những năm gần đây, sân khấu nhạc kịch trong nước có thêm nhiều chuyển động với các tác phẩm khai thác văn học, lịch sử và đời sống đương đại bằng ngôn ngữ biểu diễn mới mẻ.

Tại Hà Nội, “Sóng” (Nhà hát Tuổi trẻ, 2022) dùng âm nhạc để tái hiện đời sống nội tâm của nữ sĩ Xuân Quỳnh. “Giấc mơ Chí Phèo” (Nhà hát Ca Múa Nhạc Thăng Long, 2024) khai thác khát vọng được yêu thương, được sống lương thiện của nhân vật Nam Cao; tác phẩm giành giải Xuất sắc tại Liên hoan Ca múa nhạc toàn quốc năm 2024. “Lửa từ Đất” (2025) đưa câu chuyện về nhà cách mạng Nguyễn Ngọc Vũ lên sân khấu, cho thấy sức gợi của những chất liệu lịch sử gần gũi với đời sống dân tộc.

Cũng từ đề tài lịch sử, “Người cầm lái” của Nhà hát Công an nhân dân ra mắt năm 2022, tiếp tục được giới thiệu tại Nhà hát Hồ Gươm năm 2024. Tác phẩm kể hành trình hình thành tư tưởng và con đường tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh, phối hợp âm nhạc giao hưởng, hợp xướng với thủ pháp sân khấu truyền thống. Trong khi đó, “Khát vọng đỏ” (2024), do Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội phối hợp Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam thực hiện, hướng tới hình tượng người lính thời bình bằng âm nhạc mang hơi thở Broadway, từ ballad, pop đến rock.

Ở phía Nam, nhạc kịch không chỉ hiện diện tại những nhà hát lớn mà còn được thử nghiệm trong hệ thống sân khấu xã hội hóa. “Tiên Nga” của Sân khấu Idecaf kết hợp thoại, ca và múa từ cảm hứng truyện thơ “Lục Vân Tiên”; “Dế Mèn phiêu lưu ký” của Nhà hát Giao hưởng Nhạc Vũ kịch TP.HCM ra mắt bản sân khấu hoàn chỉnh năm 2023, đưa tác phẩm Tô Hoài vào không gian âm nhạc và hình thể giàu màu sắc. Sân khấu Hồng Vân có “Bông cánh cò”, còn nhóm kịch Buffalo từng thực hiện “Tấm Cám”, “Thủy Tinh - Đứa con thứ 101”. Việc khai thác những câu chuyện dân gian và tác phẩm văn học quen thuộc cho thấy nỗ lực đưa nhạc kịch đến gần hơn với nhóm khán giả gia đình và trẻ em.

Đến tháng 10/2026, “Sự tích quả dưa hấu” tại Nhà hát TP.HCM tiếp tục cho thấy khả năng làm mới truyền thuyết Việt bằng phong cách Broadway và sự hợp tác giữa nghệ sĩ trong nước với ê-kíp quốc tế. Theo Báo Sài Gòn Giải Phóng ngày 7/10/2026, cả hai suất đầu đều kín chỗ. Không chỉ khai thác chất liệu dân gian, nhạc kịch còn hướng đến những vấn đề của đời sống đương đại. Với “Vết xước”, Nhà hát Kịch TP.HCM đã chọn bạo lực học đường và tổn thương tâm lý làm chủ đề, cho thấy khả năng tiếp cận những câu chuyện xã hội của loại hình nghệ thuật này.

Từ những sân khấu phía Bắc đến phía Nam, các vở diễn đang mở rộng đề tài và cách thể hiện. Song sự phong phú ấy chưa đồng nghĩa với một thị trường biểu diễn ổn định: không ít tác phẩm vẫn gắn với sự kiện, liên hoan hoặc những đợt công diễn ngắn.

Những nút thắt sau ánh đèn

Đằng sau một vở nhạc kịch là quá trình phối hợp của nhiều bộ phận, từ diễn viên, nhạc sĩ, biên đạo đến đội ngũ kỹ thuật. Không chỉ cần kinh phí đầu tư lớn, loại hình nghệ thuật này còn đặt ra yêu cầu cao về năng lực biểu diễn, trong khi nguồn nhân lực được đào tạo chuyên biệt tại Việt Nam vẫn còn hạn chế.

Theo diễn viên nhạc kịch Minh Anh, người sáng lập lớp hợp xướng nhạc kịch Stella Voices, khó khăn trước hết nằm ở việc kết hợp các kỹ năng. Xuất thân từ chuyên ngành Thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, cô có nền tảng ca hát nhưng vẫn phải học hỏi thêm về diễn xuất và vũ đạo khi tham gia nhạc kịch.

“Để làm tròn trịa được cả ba kỹ năng thì không thể trong một, hai năm là đạt được luôn”, Minh Anh chia sẻ. Theo cô, diễn viên cần có ít nhất hai trong ba kỹ năng nổi trội gồm thanh nhạc, vũ đạo và diễn xuất. Mỗi vở diễn lại đòi hỏi cách thể hiện khác nhau, buộc người nghệ sĩ liên tục trau dồi và điều chỉnh để phù hợp với nhân vật.

Những trải nghiệm của Minh Anh cũng phản ánh phần nào khó khăn trong quá trình đào tạo diễn viên nhạc kịch tại Việt Nam. Theo cô, các cơ sở đào tạo thường tập trung riêng vào thanh nhạc, múa hoặc diễn xuất, trong khi chương trình kết hợp chuyên sâu cả ba kỹ năng còn hạn chế. Vì vậy, nhiều nghệ sĩ phải tự học hỏi và tích lũy kinh nghiệm thông qua từng dự án. Việc thiếu nguồn nhân lực được đào tạo đồng bộ không chỉ tạo áp lực cho diễn viên mà còn ảnh hưởng đến thời gian chuẩn bị, chất lượng biểu diễn và khả năng duy trì đội ngũ lâu dài.

Bên cạnh nhân lực, kinh phí và thời gian sản xuất cũng là những thách thức đáng kể. Theo kinh nghiệm Minh Anh chia sẻ, một dự án nhạc kịch nguyên gốc có thể mất 6 - 12 tháng chuẩn bị, trong khi tác phẩm dàn dựng theo bản quyền quốc tế có thể cần khoảng 3 - 5 tháng, tùy quy mô. Chi phí cho dàn nhạc, thiết kế sân khấu, âm thanh, ánh sáng, phục trang và nhân sự hậu đài khiến việc tổ chức nhiều suất diễn liên tiếp không dễ dàng. Có những vở phải sau vài tháng, thậm chí một năm mới trở lại, đồng nghĩa ê-kíp phải tiếp tục dành thời gian tập luyện và điều chỉnh các yếu tố biểu diễn.

Đây cũng là bài toán về hiệu quả đầu tư. Khi chi phí dàn dựng tập trung vào giai đoạn đầu nhưng số suất diễn hạn chế, khả năng thu hồi vốn phụ thuộc lớn vào lượng vé bán ra. Việc gián đoạn biểu diễn còn khiến các đơn vị phải đầu tư thêm cho quá trình tái dựng, trong khi khó duy trì sự quan tâm liên tục của khán giả.

Dù vậy, Minh Anh nhận thấy sự đón nhận của công chúng đang có những tín hiệu tích cực. Theo ước tính của cô, một số suất “Giấc mơ Chí Phèo” đạt tỷ lệ lấp đầy khoảng 80% số ghế, trong khi những vở cô từng tham gia đạt khoảng 65 - 70%. Khán giả Phương Lan (Hà Nội) chia sẻ sau khi xem “Giấc mơ Chí Phèo”: “Ban đầu tôi chỉ định đi xem vì tò mò, nhưng khi theo dõi câu chuyện của Chí Phèo trên sân khấu, tôi thật sự xúc động và đồng cảm”.

Tuy nhiên, sự quan tâm ấy vẫn cần được duy trì bằng hoạt động quảng bá hiệu quả. Theo Minh Anh, nhiều đơn vị còn tập trung vào poster và hình ảnh tĩnh, trong khi các video trích đoạn có thể giúp người xem hình dung rõ hơn về âm nhạc, diễn xuất và không khí của tác phẩm. Khi lịch diễn thưa và thông tin chưa được phổ biến rộng rãi, việc đưa khán giả trở lại rạp vẫn là một thách thức.

Kỳ vọng một tương lai mới

Những chuyển động gần đây cho thấy nhạc kịch Việt Nam có tiềm năng phát triển từ chính kho tàng văn học, lịch sử và văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, lựa chọn một câu chuyện quen thuộc chưa đủ bảo đảm sức hấp dẫn của tác phẩm. Khả năng xây dựng nhân vật, tổ chức âm nhạc và kết hợp các yếu tố biểu diễn mới quyết định cách câu chuyện được truyền tải đến công chúng.

Các vở “Sóng”, “Giấc mơ Chí Phèo” hay “Dế Mèn phiêu lưu ký” cho thấy cùng một chất liệu văn học, sân khấu có thể tạo ra những cách tiếp cận khác với tác phẩm gốc. Trong khi đó, “Người cầm lái”, “Khát vọng đỏ” và “Lửa từ Đất” mở rộng khả năng kể chuyện lịch sử bằng âm nhạc. Sự khác biệt về đề tài, cấu trúc và phong cách dàn dựng là cơ sở để nhạc kịch Việt tìm kiếm bản sắc, thay vì chỉ tiếp thu những hình thức biểu diễn từ nước ngoài.

Song song với sáng tạo nội dung, phát triển nguồn nhân lực là yêu cầu cần được chú trọng. Việc kết nối đào tạo thanh nhạc, kịch nói và vũ đạo, tăng cơ hội thực hành trong các dự án thực tế có thể giúp nghệ sĩ trẻ nâng cao kỹ năng. Các chương trình hợp tác quốc tế cũng tạo điều kiện tiếp cận phương pháp huấn luyện, thiết kế và vận hành sân khấu, nhưng cần đi cùng khả năng sáng tạo độc lập của đội ngũ trong nước.

Ở khía cạnh sản xuất, bài toán đặt ra không chỉ là tìm kinh phí để đưa một vở diễn lên sân khấu, mà còn là xây dựng phương án duy trì tác phẩm sau khi ra mắt. Lịch diễn ổn định, điều kiện kỹ thuật phù hợp và khả năng tái sử dụng hiệu quả các hạng mục dàn dựng sẽ giúp giảm áp lực cho nhà sản xuất. Khi tác phẩm được biểu diễn qua nhiều đợt, nghệ sĩ có thêm cơ hội hoàn thiện vai diễn, còn khán giả có nhiều lựa chọn thời điểm thưởng thức.

Bên cạnh đó, truyền thông cần được xem là một phần trong chiến lược phát triển khán giả. Những trích đoạn biểu diễn, video hậu trường, hoạt động giao lưu nghệ sĩ và lịch diễn được cập nhật rõ ràng trên nền tảng số có thể giúp nhạc kịch tiếp cận người trẻ. Các suất diễn dành cho học sinh, sinh viên cùng chính sách vé phù hợp cũng góp phần mở rộng công chúng, song chất lượng nghệ thuật vẫn là yếu tố quyết định khả năng giữ chân người xem.

Sau hơn sáu thập niên, nhạc kịch Việt Nam đã có những tác phẩm chứng minh tiềm năng sáng tạo và sức hấp dẫn đối với công chúng. Thách thức hiện nay không chỉ là tạo thêm những đêm diễn kín chỗ, mà còn là duy trì sức sống của tác phẩm qua nhiều mùa biểu diễn. Khi sáng tác, đào tạo, đầu tư và phát triển khán giả được kết nối, nhạc kịch Việt mới có cơ sở để từng bước khẳng định vị trí trong đời sống nghệ thuật đương đại.