Thư pháp gia Nhật Hưng và hành trình “đánh thức” hồn chữ Việt

(Sóng trẻ) - Từ mong muốn tự tay viết tặng con chữ “Học”, thư pháp gia Nhật Hưng (Bùi Chính Hưng) đã bén duyên với nghệ thuật thư pháp chữ Quốc ngữ. Tình yêu dành cho con chữ cũng dần đưa ông đến những sáng tạo mới và lan tỏa thú chơi chữ Việt.

Từ hành trình khám phá vẻ đẹp chữ Việt

Phóng viên (PV): Cơ duyên nào đã đưa ông đến với nghệ thuật thư pháp?

Thư pháp gia Nhật Hưng: Cơ duyên đến với thư pháp của tôi bắt nguồn từ việc học tập của con mình. Tôi nghĩ rằng nếu giúp con yêu thích con chữ thì con sẽ có thái độ tích cực hơn với việc học. 

Vì vậy vào dịp đầu năm, đúng thời điểm con thi chuyển cấp, tôi đưa con đến Văn Miếu xin chữ. Tôi xin chữ “Học” tặng con nhưng khi tôi đề nghị viết theo chữ Quốc ngữ thì thầy đồ chia sẻ chỉ viết chữ Hán. Dù cuối cùng vẫn nhận được chữ nhưng tôi cảm thấy chưa thực sự ưng ý vì cách viết không lột tả được điều mình mong muốn.

Sau đó, tôi quyết định tìm lớp và theo học viết thư pháp chữ Quốc ngữ để tự viết tặng con theo ý tưởng của mình. Nên động lực ban đầu của tôi chỉ đơn giản là vì muốn tự tay viết được những chữ mình yêu thích để tặng cho những người mình quý mến. 

PV: Để làm chủ kỹ thuật vận bút và tạo ra những đường nét theo mong muốn của mình, ông đã trải qua quá trình học tập, rèn luyện như thế nào?

Thư pháp gia Nhật Hưng: Tôi tham gia các khóa học từ cơ bản đến nâng cao để nắm được cách trình bày một tác phẩm thư pháp, biết viết các đường nét cơ bản và thực hành đúng kỹ pháp vận bút theo hướng dẫn của thầy. Sau đó mới đến quá trình luyện tập để làm chủ từng nét chữ. 

Với tôi, quá trình học không hẳn là khó khăn mà quan trọng nhất mình phải kiên trì, phải dành đủ thời gian và tìm được phương pháp học phù hợp để việc rèn luyện tiến bộ.

Qua quá trình sử dụng bút lông, tôi dần hiểu được cách điều khiển sợi lông bút, từ việc khởi, xoay bút đến điều chỉnh lực nhấn để tạo ra những đường nét theo ý muốn. Chẳng hạn, muốn nét đậm thì phải nhấn bút xuống còn muốn nét thanh, nét mảnh lại phải nâng tay lên. Khi đã thuần thục những thao tác như vậy, tôi có thể dễ dàng điều khiển chuyển động của bút trên mặt giấy.

“Điều quan trọng nhất vẫn là dành đủ thời gian cho việc luyện tập. Muốn viết tốt thì phải kiên trì rèn luyện bởi càng thực hành nhiều, người viết càng hiểu và làm chủ được cây bút”, thư pháp gia Nhật Hưng chia sẻ. 

PV: Thông thường, những người học chữ thư pháp như ông sẽ cần bao lâu để có thể viết thư pháp thành thạo và tiến tới sáng tác những tác phẩm mang dấu ấn riêng?

Thư pháp gia Nhật Hưng: Thường mất khoảng một năm thì người học viết chữ thư pháp có thể bắt đầu viết được. Tuy nhiên để hoàn thiện kỹ năng, như tôi hay tất cả thư pháp gia khác đều cần tiếp tục trau dồi, nâng cao về bố cục, cách trình bày và tư duy sáng tạo các chữ thư pháp. 

Bởi thư pháp không đơn thuần là viết chữ để đọc mà còn là nghệ thuật để ngắm và cảm nhận. Người thưởng thức không chỉ hiểu nội dung chữ viết mà còn cảm nhận được vẻ đẹp của đường nét, cách điều khiển bút và ý niệm truyền tải của người viết qua mỗi nét bút. Như chữ “Hồ Gươm”, tôi tạo hình nét cuối chữ M vòng trở lại nét chữ H để gợi hình ảnh thanh gươm được cất trong bao kiếm. Hình dáng chữ viết góp phần thể hiện ý nghĩa của Hồ Hoàn Kiếm. 

Để làm được điều này thì người viết cần nắm vững hệ thống 8 nét cơ bản trong thư pháp và biết vận dụng đặc điểm của từng nét để thể hiện nội hàm con chữ. Ví dụ nét thẳng thường gợi sự khỏe khoắn, vững chãi; nét cong lại cho thấy sự mềm mại còn nét tròn là sự trọn vẹn, hài hòa. Khi kết hợp các đường nét có chủ ý, tác phẩm thư pháp không chỉ đẹp về hình thức mà còn truyền tải được nội dung và cảm xúc đến người xem.

Thư pháp gia Nhật Hưng lựa chọn phong cách thư pháp theo hướng chân phương, ưu tiên sự rõ ràng, dễ đọc nhưng vẫn có một chút biến tấu trong nét viết. Cách viết này sẽ phù hợp với hoành phi, câu đối vốn đòi hỏi sự nghiêm cẩn. 

Theo tôi, điều khó nhất của thư pháp là mỗi tác phẩm đều cần có sự sáng tạo và mục đích thể hiện rõ ràng. Chính vì vậy, người viết cũng phải xác định muốn truyền tải điều gì, từ đó lựa chọn đường nét và bố cục phù hợp để làm nổi bật ý nghĩa con chữ. 

PV: Trong quá trình học và thực hành chữ thư pháp Quốc ngữ, ông nhận ra những giá trị nào của chữ Việt? Và theo ông, điều gì làm nên nét đặc sắc và ý nghĩa riêng của nghệ thuật thư pháp?

Thư pháp gia Nhật Hưng: Trong quá trình học viết, tôi nhận ra con chữ rất thú vị. Thư pháp mang nhiều ý nghĩa, có thể trở thành một kênh giáo dục hiệu quả và góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa Việt Nam. Đặc biệt khi tìm hiểu sâu hơn thì tôi biết được một câu đúc kết của ông cha ngày xưa: “Nhất chữ, nhì tranh, tam sành, tứ mộc”. Điều này lại càng làm tôi tò mò và đặt câu hỏi tại sao thú chơi chữ được xếp ở vị trí đầu bảng trong những thú chơi tao nhã.

Qua quá trình tìm hiểu, tôi hiểu chữ luôn gắn với nghĩa. Chữ không chỉ để đọc, để hiểu mà còn có khả năng gợi nhắc, gợi suy ngẫm và tác động đến hành vi của người xem chữ. Chẳng hạn, một đứa trẻ nhìn thấy chữ “Học” nhiều lần sẽ được nhắc nhớ về việc học. Lần một có thể đứa trẻ bỏ qua nhưng sẽ có lần hai, lần ba rồi nhiều lần khác và đến một lúc nào đó, khi thấy chữ “Học” thì đứa trẻ sẽ lập tức tự hỏi mình đã làm bài tập chưa hay nay cô giáo giao bài gì. Từ đó thay đổi hành vi, thói quen. Hay chữ “Nhẫn” cũng có thể nhắc mỗi người biết cách kiềm chế nóng giận, sống bao dung hơn. Những tác động ấy diễn ra âm thầm nhưng có thể góp phần thay đổi hành vi, hình thành thói quen tốt và giúp con người hoàn thiện bản thân.

Còn để tạo nên một tác phẩm thư pháp đặc sắc thì theo tôi phải chú ý thứ nhất là nội dung, thứ hai là hình thức. Nội dung phải là những lời hay ý đẹp còn hình thức thể hiện ở cách sắp xếp bố cục, lựa chọn chữ chính, nét chính và vận dụng các đường nét để làm nổi bật ý nghĩa. Một tác phẩm thư pháp như vậy sẽ vừa đẹp, vừa truyền tải được mong muốn người viết gửi gắm đến người thưởng thức.

Đến hành trình đưa chữ Việt bước vào những cuộc chơi

PV: Khi nhận ra những giá trị mà thú chơi chữ có thể mang lại, đây có phải là động lực lớn nhất để ông đưa chữ Việt vào những trò chơi của mình như Cờ Chữ Việt, bộ bài tú lơ khơ?

Thư pháp gia Nhật Hưng: Đúng vậy! Sau khi nhận ra giá trị của con chữ, tôi đặt câu hỏi tại sao một thú chơi ý nghĩa như vậy lại chưa được người Việt thực hành thường xuyên. Thực tế nhiều người chỉ tìm đến việc chơi chữ vào những dịp nhất định như đầu xuân năm mới, chuyển cấp hay những sự kiện trọng đại trong cuộc sống như kết hôn, khai trương. Thậm chí, việc xin một chữ thư pháp cũng cần một chi phí nhất định trong khi không phải ai cũng có điều kiện tiếp cận hoặc chi trả.

Tôi cho rằng như vậy là đang lãng phí những giá trị mà thú chơi chữ có thể mang lại. Vì vậy tôi mong muốn nhiều người hiểu hơn về giá trị của chữ Việt và có thể chơi chữ thường xuyên hơn. 

Muốn làm được điều đó, thú chơi chữ cần trở nên bình dân, dễ tiếp cận, ít tốn kém và thuận tiện hơn. Từ suy nghĩ ấy, tôi bắt đầu tìm cách đưa chữ vào các trò chơi để mọi người có thêm cơ hội tương tác với con chữ và tiếp nhận những giá trị mà chữ mang lại trong cuộc sống hằng ngày. 

PV: Trong số những trò chơi ông sáng tạo nhằm đưa chữ Việt đến gần hơn với công chúng, Cờ Chữ Việt là một trong những trò chơi đang được mọi người đón nhận nhiều nhất. Không biết Cờ Chữ Việt có những đặc điểm gì nổi bật về cách chơi và nội dung, thưa ông?

Thư pháp gia Nhật Hưng: Tôi xây dựng Cờ Chữ Việt theo hướng đơn giản, dễ tiếp cận để mọi người từ nhiều độ tuổi có thể tham gia. Mọi người chỉ cần dành khoảng 5 phút xem hướng dẫn là có thể nắm được luật chơi. Còn để chơi giỏi, mỗi người cần luyện tập, vận dụng thêm khả năng đấu trí cũng như tư duy chiến thuật của mình. 

Điểm đặc biệt của Cờ Chữ Việt là lấy bối cảnh cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong thời hội nhập với tiêu chí cốt lõi là thu hút, tuyển dụng nhân tài. Doanh nghiệp nào tập hợp được nhiều người tài sẽ giành phần thắng. Vì vậy, hai quân cờ chủ chốt trong trò chơi là đại diện cho doanh nhân. Nên ngoài tên gọi Cờ Chữ Việt thì trò chơi còn có tên Cờ Doanh Nhân. 

Bên cạnh đó, trên các quân cờ còn có những tư duy hội nhập được thể hiện bằng chữ Việt, những tư duy này cũng được tích hợp vào luật chơi. Qua quá trình tương tác với các con chữ của mỗi quân cờ, người chơi sẽ có cơ hội kích hoạt tư duy, ghi nhớ về những tư duy tốt. Dù kết quả một ván cờ là thắng hay thua thì qua việc tích lũy tư duy này, tôi tin rằng người chơi sẽ có thể chiến thắng trong ván cờ cuộc đời bằng cách vượt lên chính mình. Chính vì vậy, điểm đặc biệt nữa của trò chơi là có thể hướng đến giúp người chơi hoàn thiện bản thân, tiến tới thành công.

PV: Trong quá trình thử nghiệm Cờ Chữ Việt, ông đã gặp những khó khăn gì trong việc xây dựng, hoàn thiện luật chơi?

Thư pháp gia Nhật Hưng: Trong quá trình thử nghiệm, tôi đã nhiều lần điều chỉnh luật chơi dựa trên ý kiến đóng góp của những người tham gia. Ban đầu, tôi chủ yếu chú trọng yếu tố chơi chữ, làm sao để mỗi lần thực hiện một nước đi, người chơi đều phải đọc nội dung trên quân cờ và tương tác với các tư duy. Tuy nhiên chỉ tập trung vào việc đọc chữ thì trò chơi lại chưa đủ hấp dẫn và không tạo được nhiều tính đấu trí, cạnh tranh.

Vì vậy, tôi tiếp tục bổ sung các quy tắc để tăng khả năng chiến thuật và ngăn chặn đối phương. Chẳng hạn trước đây người chơi chỉ cần di chuyển đến ô bệ phóng là có thể phóng tên lửa ăn quân đối phương. Nhưng cách chơi này khiến ván cờ kết thúc khá nhanh. Nên tôi bổ sung thêm ô bến đáp, nghĩa là người chơi khi đứng ở ô bệ phóng phải có ô bến đáp nữa mới có thể phóng tên lửa ăn quân được. Thay đổi này thì sẽ buộc người chơi phải có nhiều bước tính toán hơn, từ đó sẽ tăng tư duy chiến thuật. 

Đến nay qua nhiều lần điều chỉnh, luật chơi cũng đã tương đối ổn định và đáp ứng các chuẩn mực của những môn cờ quốc tế. Nếu có điều kiện thì hoàn toàn có thể tổ chức thi đấu và giới thiệu trò chơi đến bạn bè quốc tế.

PV: Ông có chia sẻ về việc đưa những tư duy có khả năng gợi mở cách nhìn nhận và giải quyết vấn đề vào các trò chơi. Vậy làm sao để ông lựa chọn ra những tư duy này?

Thư pháp gia Nhật Hưng: Trong nhiều năm tham gia viết thư pháp tại Hội chữ Xuân, tôi nhận thấy mỗi người thường có những vấn đề và mong muốn riêng. Người thì mong con chăm học, thi cử đỗ đạt; người mong công việc thuận lợi, được đồng nghiệp và cấp trên ủng hộ; người lại mong kinh doanh phát đạt. Từ đó tôi nhận ra có những tư duy mang tính chìa khóa, có thể giúp mỗi người nhìn nhận vấn đề theo một cách khác, kích hoạt não bộ để tự tìm ra hướng giải quyết sáng suốt hơn mà không nhất thiết phải tìm đến người khác tư vấn.

Sau quá trình tìm hiểu và chọn lọc, tôi khái quát được thành 28 tư duy gọi là 28 tư duy chìa khóa, cũng chính là những tư duy hội nhập. Đây là những tư duy tôi cho rằng mỗi người đều nên có để dẫn dắt suy nghĩ và quyết định của mình trong học tập, công việc cũng như cuộc sống.

Đầu tiên, tôi đưa 28 tư duy này vào các thẻ chữ rồi phát triển thành bộ bài tú lơ khơ để mọi người có thể chơi và thường xuyên tương tác với các tư duy. Ví dụ thay vì nói đánh quân K bích thì mình bảo đánh quân thành công giải pháp. Tức là mỗi lần đánh một quân bài, mình đọc tên chữ Việt là thêm một lần mình tương tác với các tư duy này.

Tuy nhiên, trong quá trình thử nghiệm trò chơi, tôi nhận thấy một số người đọc các câu chữ nhưng chưa hiểu hết hoặc hiểu chưa đúng ý nghĩa. Mỗi người sẽ có một cách tiếp nhận và lý giải khác nhau dựa trên kiến thức, trải nghiệm của riêng họ. Vì vậy, tôi quyết định viết cuốn sách “Tư duy hội nhập: Chìa khóa bình an, hạnh phúc và thành công”. Cuốn sách giải thích cặn kẽ 28 tư duy, định hướng mọi người hiểu được các nội dung tư duy và có thêm gợi ý để vận dụng vào cuộc sống.

Sau đó, tôi nhận thấy việc tiếp cận thông qua sách hay bộ thẻ chữ vẫn chưa thực sự đạt được độ phổ biến. Với mong muốn mọi người có thể tương tác với các tư duy thường xuyên hơn, tôi tiếp tục đưa vào Cờ Chữ Việt. 

PV: Thông qua các trò chơi chữ Việt, ông mong muốn lan tỏa những giá trị nào của thú chơi chữ đến cộng đồng?

Thư pháp gia Nhật Hưng: Cờ Chữ Việt hay thẻ chữ đều là một trong những hình thức để tôi đem thú chơi chữ đến gần hơn với mọi người. Nếu thú chơi chữ nói chung hướng con người đến những giá trị chân - thiện - mĩ thì các trò chơi chữ Việt như Cờ Chữ Việt còn hướng con người đến cuộc sống bình an, hạnh phúc và thành công thông qua 28 tư duy chìa khóa.

Tôi mong muốn gửi gắm vào các trò chơi những tư duy hội nhập và thói quen tốt để người chơi có thể tiếp nhận, vận dụng vào cuộc sống. Những tư duy này được tích hợp trong luật chơi và kích hoạt qua quá trình người chơi tương tác với con chữ. Vì vậy dù trong một ván cờ, một ván chơi cụ thể, người chơi có thể thắng hoặc thua nhưng ở ván cờ cuộc đời, họ luôn có cơ hội chiến thắng khi không ngừng vượt lên chính mình bằng những tư duy sáng suốt và thói quen, hành động tốt.

PV: Trong 28 tư duy chìa khóa được ông gửi gắm trong các trò chơi chữ Việt, nếu chọn một tư duy để nhắn gửi đến mọi người về cách nhìn nhận cuộc sống, ông sẽ chọn tư duy nào?

Thư pháp gia Nhật Hưng: Cả 28 tư duy đều có giá trị nhưng để chọn một gửi gắm đến mọi người thì tôi sẽ chọn tư duy “Trân Quý” với thông điệp: “Gì cũng để phục vụ ta, biết trân quý chúng ắt là thành công”.

Tư duy này giúp mỗi người thay đổi cách nhìn nhận những điều xảy đến trong cuộc sống, kể cả thất bại. Thông thường, khi thi trượt hay nhận bài kiểm tra điểm kém, chúng ta thường nghĩ đó là điều bất lợi, gây ảnh hưởng xấu cho bản thân. Nhưng nếu nhìn theo tư duy “Trân Quý”, những kết quả ấy cũng đang mang lại cho mình một giá trị nhất định. 

Chẳng hạn, một bài kiểm tra điểm kém giúp chúng ta nhận ra những kiến thức còn thiếu, những điểm yếu cần khắc phục để tiến bộ hơn. Nên thay vì thất vọng hay đổ lỗi cho hoàn cảnh, mỗi người có thể chủ động đầu tư thêm thời gian, công sức để cải thiện bản thân và đạt kết quả tốt hơn trong tương lai.

Khi biết trân quý và nhìn nhận sự việc xảy đến như những cơ hội học hỏi, hoàn thiện mình, chúng ta sẽ biết cách tận dụng mọi nguồn lực xung quanh để hướng tới mục tiêu bản thân đặt ra.

PV: Xin cảm ơn thư pháp gia Nhật Hưng đã dành thời gian chia sẻ những câu chuyện về hành trình lan tỏa thú chơi chữ Việt. Hy vọng rằng qua những sáng tạo của ông, vẻ đẹp và ý nghĩa của chữ Việt sẽ ngày càng được lan tỏa đến với nhiều người!