Họa hình thanh âm - Kỳ 2: Phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu: “Kén” nghề, “kén” người

(Sóng trẻ) - Không mã ngành, mã nghề nhưng đôi bàn tay của những phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu (NNKH) vẫn nỗ lực không ngừng nghỉ, mang dáng hình của thanh âm tới cộng đồng người Điếc. Anh Lê Hồng Phong là một trong những phiên dịch viên đã gắn bó với nghề “hiếm” người học, “hiếm” người làm suốt hơn 10 năm. 

Xuất hiện đã lâu nhưng vẫn đang là một nghề “hiếm”

Mặc dù chưa được công nhận chính thức nhưng đôi bàn tay của những phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu (NNKH) vẫn lặng lẽ mang thanh âm tới đến với cộng đồng 2,5 triệu người Điếc và Khiếm Thính tại Việt Nam. Với hơn 10 năm kinh nghiệm trong nghề, anh Lê Hồng Phong chia sẻ: “Hiện nay, nghề phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu tuy đã được truyền thông nhắc tới, được xã hội dần công nhận, nhưng trên phương diện pháp lý vẫn chưa được xem là một nghề chính thức: chưa có mã ngành, mã nghề, cũng chưa có hệ thống bằng cấp tương ứng”.

Để phiên dịch NNKH thực sự trở thành một nghề thì nó phải được đào tạo bài bản và chính thống. Những người có chuyên môn, kinh nghiệm dày dặn thông qua thời gian dài tiếp xúc trực tiếp với cộng đồng người Điếc lại không có nghiệp vụ sư phạm để đào tạo chính quy. “Nghề phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu chỉ có thể thực sự trở thành một nghề chính thức khi những người được công nhận vừa có năng lực chuyên môn, vừa có khả năng sử dụng NNKH thành thạo trong giao tiếp; nếu không, công việc này vẫn chỉ dừng lại ở mức “hỗ trợ” chứ chưa được coi là một nghề độc lập” - Anh Phong chia sẻ thêm. 

Bên cạnh đó, nghề phiên dịch viên NNKH cũng đối mặt với tình hình thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng trong suốt nhiều năm qua. Cả nước chỉ khoảng 30 chuyên gia trong lĩnh vực trong khi số lượng người Điếc đạt tới 2,5 triệu người. Anh Phong trăn trở: “Số lượng phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu rất ít. Trong vòng mười năm trở lại đây chưa thể đào tạo được những bạn thực sự có thể theo nghề”. “Kén” người học, “kén” cả người làm. Bởi thời gian học kéo dài, mức lương hạn chế khiến phiên dịch viên NNKH vẫn là nghề “hiếm” trong xã hội. Mặt khác, khoảng cách số lượng không chỉ khiến nhân lực khan hiếm mà còn tạo ra rào cản trong kết nối xã hội.

“Kén” một chữ “tâm” 

Hiện nay, NNKH đang ngày càng được biết đến rộng rãi hơn nhờ sự lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng mạng xã hội, sự ra đời của các trung tâm đào tạo cùng nhiều dự án cộng đồng, đưa NNKH đến gần hơn với nhiều người. Tuy nhiên, hệ thống tài liệu về ngôn ngữ ký hiệu vẫn còn khá hạn chế, đặc biệt là vốn từ vựng liên quan đến những lĩnh vực chuyên môn, khiến quá trình học tập cũng như phiên dịch gặp không ít khó khăn.

Với nhiều năm làm phiên dịch viên NNKH, anh Phong cũng tâm sự: “Trong quá trình dịch thời sự, những thông tin liên quan đến chính trị bắt buộc phải dịch chính xác. Tuy nhiên sẽ có những thông tin nghe mà không rõ nghĩa hoặc không có từ vựng để ký hiệu cho người xem dễ hiểu nhất có thể”. Sự thiếu hụt này lại càng thêm khẳng định tầm quan trọng của phiên dịch viên đối với cộng đồng người Điếc. Bởi khi ấy, người dịch không chỉ thể hiện thông tin mà còn phải truyền đạt bằng cả sự thấu hiểu đối với người nhận.

Thiếu từ vựng, quá trình giao tiếp gặp nhiều khó khăn. Là một người dày dặn kinh nghiệm nhưng anh Phong cũng không ít lần rơi vào “thế bí” khi phiên dịch những ca khó nhằn liên quan tới vấn đề pháp lý. Anh khẳng định: “Nhiệm vụ lúc này không chỉ phiên dịch thông thường mà còn phải nỗ lực giải thích tình huống khách hàng gặp phải, thậm chí là mình cũng phải am hiểu kiến thức pháp luật để còn hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi cho người Điếc”. Do đó, đối với phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu, ngoài đôi bàn tay chuyên nghiệp, tâm huyết chính à một yếu tố quan trọng để trụ vững với nghề.

Rào cản hóa động lực 

Nhiều năm gắn bó với cộng đồng người Điếc, anh Phong thấu hiểu những khó khăn, bất cập mà họ gặp phải trong việc kết nối với môi trường xung quanh. Đặc biệt,“Ở Việt Nam, số lượng người Điếc đỗ đại học mỗi năm là một con số rất nhỏ nhưng con đường học tập của họ không hề dễ dàng. Không có phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu đồng nghĩa với việc họ bị “cắt đứt” khỏi nội dung bài giảng” - Anh Phong trăn trở. 

Bằng cả chữ tâm của mình, anh ấp ủ và xây dựng chiến dịch “Đưa Ngôn ngữ ký hiệu vào giảng đường” nhằm tập huấn đào tạo nhóm phản ứng nhanh NNKH; đồng thời hỗ trợ một phần chi phí dịch cho 11 bạn người Điếc đang theo học tại Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Dự án đã giải quyết được hai trăn trở lớn nhất của con người giàu tâm huyết ấy: tạo nền tảng để đào tạo thêm phiên dịch viên NNKH và giúp đỡ người Điếc tiến gần tới giảng đường đại học. 

Bạn Nguyễn Quốc Việt - một trong mười gương mặt xuất sắc tham gia đội ngũ Phiên dịch phản ứng nhanh của chiến dịch bày tỏ: “Mình cảm thấy đây là chiến dịch rất đặc biệt giúp các bạn sinh viên Điếc kết nối với giảng đường đại học. Mình mong rằng với chút sức nhỏ bé của mình, các bạn sẽ có được tấm bằng đại học và từ đó cơ hội nghề nghiệp cũng sẽ rộng lớn hơn”. Quốc Việt cũng chia sẻ thêm rằng dự án chính là tiền đề để tiếp nối ước mơ trở thành phiên dịch viên NNKH của Việt trong tương lai.

Không chỉ mang đến thanh âm trong những lần phiên dịch, bằng trái tim và sự nhiệt huyết, anh Phong còn đang nỗ lực tạo ra sự kết nối mạnh mẽ hơn giữa cộng đồng người Điếc với thế giới xung quanh - vượt qua rào cản ngôn ngữ. Bởi “Hiểu rõ những khó khăn mà cộng đồng đang phải đối mặt nên mình hy vọng chiến dịch mong muốn sẽ thay đổi được điều đó” - Anh Phong tràn đầy niềm tin khi kể về những dự định của mình. 

Đi lên và trụ lại với nghề bằng chữ “tâm” sáng ngời, không chỉ anh Phong mà còn nhiều phiên dịch viên NNKH khác vẫn lặng thầm cống hiến mang thanh âm tới cộng đồng người Điếc. Hơn nữa, đã đến lúc nghề phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu được công nhận và có khung đào tạo chính thống. Bởi vẫn còn đó những đôi bàn tay âm thầm nỗ lực vì những tiếng nói chưa từng bật thanh.