Nữ sinh vật liệu công nghệ theo đuổi khoa học xanh

(Sóng trẻ) - Trần Thị Lý, sinh viên Đại học Phenikaa, kiên trì theo đuổi nghiên cứu xử lý nước thải trong lĩnh vực còn mới tại Việt Nam, với mục tiêu lâu dài cho môi trường.

Trần Thị Lý là một trong 20 sinh viên tiêu biểu được vinh danh tại Giải thưởng Nữ sinh khoa học công nghệ Việt Nam 2025. Thành quả ấy đến từ hành trình bền bỉ của một cô gái trẻ chọn đi ngược số đông, kiên trì với nghiên cứu khoa học trong một lĩnh vực còn khá mới mẻ ở Việt Nam.

“Hạt cát nhỏ” và giấc mơ làm sạch những dòng sông

Với Trần Thị Lý, nghiên cứu khoa học không chỉ gói gọn trong những thí nghiệm khô khan, mà là hành trình hướng đến những giá trị thực tiễn cho môi trường sống. Cô gái trẻ ấp ủ mong muốn các công trình của mình có thể góp phần cải thiện tình trạng ô nhiễm nước, đặc biệt tại các khu công nghiệp miền Bắc - nơi nhiều dòng sông đang chịu áp lực lớn từ quá trình phát triển.

Bắt đầu tham gia nghiên cứu từ năm hai đại học, Lý sớm được tiếp cận phòng thí nghiệm dưới sự hướng dẫn của giảng viên. Đề tài cô theo đuổi là “Tổng hợp màng mỏng xúc tác bán dẫn để phân hủy phẩm nhuộm hữu cơ trong nước thải” -  một trong những tác nhân gây ô nhiễm phổ biến tại các khu công nghiệp.

Từ những thí nghiệm ban đầu, Lý dần tìm thấy niềm say mê với vật liệu xúc tác, khi nhận ra hướng nghiên cứu của mình gắn chặt với vấn đề môi trường tại chính quê hương. Với cô, khoa học không chỉ tồn tại trong công thức hay lý thuyết, mà cần được đặt trong mối liên hệ với đời sống.

Vượt định kiến, bền bỉ theo đuổi khoa học

Theo học lĩnh vực kỹ thuật, Lý không ít lần đối diện với những định kiến giới. Cô nhớ lại buổi phỏng vấn cho vị trí kỹ sư tại một doanh nghiệp nước ngoài, khi nhà tuyển dụng bày tỏ lo ngại về khả năng chịu áp lực của nữ giới trong công việc.

Những hoài nghi ấy từng khiến Lý chạnh lòng, nhưng cũng trở thành động lực để cô chứng minh năng lực của mình. Thực tế, tinh thần sẵn sàng đối mặt với thử thách đã theo Lý từ rất sớm. Ngay từ những năm phổ thông, Lý đã sớm thể hiện cá tính khác biệt. Khi phần lớn bạn bè cùng quê chọn ban xã hội, cô gái nhỏ bé ấy lại là duy nhất theo ban tự nhiên. “Có lẽ vì tôi thích thử thách và không muốn đi theo lối mòn”, Lý chia sẻ.

Lựa chọn ngành Công nghệ vật liệu - một lĩnh vực đòi hỏi tư duy logic và sự kiên trì, cũng là cách Lý tự đặt mình vào môi trường nhiều thử thách hơn. Những ngày đầu trong phòng thí nghiệm, cô đối mặt với không ít khó khăn: thiết bị trục trặc, mẫu thí nghiệm bị lỗi, dữ liệu sai lệch… Có thời điểm, áp lực khiến cô nghĩ đến việc dừng lại.

Tuy nhiên, thay vì bỏ cuộc, Lý học cách chậm lại, kiên nhẫn hơn với từng thí nghiệm và cả với chính mình. Những thất bại dần trở thành bài học, giúp cô tích lũy kinh nghiệm và xây dựng nền tảng vững chắc cho hành trình nghiên cứu.

Điều giữ Lý gắn bó với khoa học không chỉ là mục tiêu, mà còn là cảm xúc của người làm nghiên cứu. “Khoa học nếu thiếu cảm xúc thì rất khó đi đường dài. Niềm vui được khám phá, được thấy những điều nhỏ bé mình tạo ra có thể mang lại thay đổi là động lực để mình tiếp tục”, Lý chia sẻ.

Chính nhờ tinh thần ấy, Lý không ngừng tìm tòi, đọc thêm tài liệu, học hỏi các phương pháp phân tích mới, tự mày mò cải tiến quy trình thực nghiệm để đạt độ chính xác cao hơn.

Hiện đề tài của cô vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, tập trung xử lý các chất hữu cơ trong điều kiện mô phỏng. Dù chưa thể ứng dụng ngay vào thực tế, nhưng đây là bước nền quan trọng để phát triển các hướng nghiên cứu sâu hơn, hướng tới xử lý nước thải tại các khu công nghiệp và sông ngòi.

Lý kỳ vọng hướng nghiên cứu của mình có thể góp phần cải thiện chất lượng nước tại các dòng sông ở Hà Nội cũng như khu vực công nghiệp miền Bắc. Cô cho rằng, việc ứng dụng vật liệu xúc tác bán dẫn kết hợp với năng lượng mặt trời là một hướng đi tiềm năng, có thể mở ra giải pháp xử lý nước thải theo hướng bền vững và thân thiện với môi trường.

“Tôi biết mình chỉ là một hạt cát nhỏ trong thế giới khoa học rộng lớn. Nhưng nếu mỗi người đều nỗ lực, những ‘hạt cát’ ấy có thể tạo nên sự thay đổi”, Lý nói.

Khi được xướng tên tại Giải thưởng Nữ sinh khoa học công nghệ Việt Nam 2025, Lý vừa xúc động vừa thấy run. Với cô, đây không phải là đích đến, mà là một cột mốc để tiếp tục kiên trì trên hành trình khoa học đã chọn.

“Tôi muốn nhắn nhủ với các bạn nữ rằng: nếu có đam mê, hãy cứ mạnh dạn bắt đầu. Đừng ngại thử, đừng sợ sai , hãy làm hết mình cho những điều mình tin tưởng”, Lý chia sẻ.  Đó là điều mà Lý muốn nhắn nhủ tới những bạn nữ đang có ước mơ, và khát khao được đắm mình trong phòng nghiên cứu để đem lại lợi ích cho cộng đồng. 

Kỳ đầu: Những "bóng hồng" làm chủ công nghệ (Kỳ 1): Nữ sinh công nghệ nỗ lực đưa trí tuệ nhân tạo vào y khoa