Lấy chè làm 'trụ cột', đa canh làm 'điểm tựa'

(Sóng trẻ) - Giữa những đồi chè xanh mướt tại xã Văn Yên, không chỉ còn độc canh cây chè truyền thống. Trên quỹ đất rộng, mô hình đa canh độc đáo đã hình thành những “tầng sinh kế” mới, cây chè làm trụ cột, chăn nuôi và thủy sản đan xen cùng phát triển. Sự linh hoạt, sáng tạo ấy không chỉ giúp tối ưu hiệu quả sử dụng đất mà còn mở ra nhiều nguồn thu ổn định, gợi mở một hướng đi giàu tiềm năng cho kinh tế nông nghiệp vùng chè.

Đa dạng cây trồng trên cùng diện tích

Tại xóm Núi, xã Văn Yên, ông Lê Văn Vượng (55 tuổi) lựa chọn một hướng canh tác khác so với lối làm truyền thống. Tận dụng hiệu quả quỹ đất, ngoài cây chè chủ lực, ông xen canh thêm lúa, ngô, sắn, tranh thủ thời gian giữa các lứa chè để tăng hệ số sử dụng đất, đồng thời chủ động ứng phó với biến động giá cả. Trong điều kiện sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, việc phụ thuộc vào một loại cây trồng luôn tiềm ẩn rủi ro về năng suất và thị trường; trong khi đó, quỹ đất nếu không được khai thác linh hoạt sẽ khó phát huy hết giá trị, đặc biệt vào những thời điểm nông nhàn hoặc khi giá chè biến động.

Gắn bó với cây chè như trụ cột kinh tế, gia đình ông duy trì nhịp sản xuất ổn định theo từng lứa thu hoạch. “Mỗi tháng một lứa, nên tháng nào cũng có thu nhập từ chè. Đây vẫn là cây trọng điểm nhất của gia đình”, ông Vượng chia sẻ. Với đặc điểm cho thu hoạch liên tục, cây chè mang lại nguồn thu đều đặn theo tháng, tạo sự ổn định trong đời sống kinh tế của gia đình. Dù không phải lúc nào giá bán cũng thuận lợi, nhưng nhờ sản lượng duy trì thường xuyên, cây chè vẫn giữ vai trò chủ lực, đảm bảo nguồn thu chính trong suốt cả năm.

Song song với cây chè, diện tích lúa của gia đình vẫn được duy trì đều đặn theo hai vụ trong năm. “Một năm làm 2 vụ, vào khoảng tháng 4 và tháng 8. Lúa chủ yếu để phục vụ sinh hoạt gia đình”, ông cho biết.

Không đặt nặng mục tiêu thương mại, cây lúa trước hết đảm bảo nhu cầu lương thực tại chỗ, giúp gia đình chủ động trong sinh hoạt hằng ngày. Việc duy trì sản xuất lúa vì thế trở thành một phần nền tảng, vừa giữ ổn định đời sống, vừa giảm bớt phụ thuộc vào thị trường.

Bên cạnh cây chè và lúa, ngô và sắn được gia đình ông đưa vào canh tác như nguồn nguyên liệu phục vụ chăn nuôi. Ngô được trồng theo hai vụ trong năm, tương tự cây lúa, trong khi sắn duy trì một vụ vào khoảng tháng 10.

Ông Vượng chia sẻ: “Ngô chủ yếu dùng để nuôi gà, lợn, cá. Nếu còn dư thì đem bán. Ngô và sắn đều phục vụ chăn nuôi là chính”. Việc chủ động nguồn thức ăn từ ngô, sắn không chỉ giúp giảm chi phí chăn nuôi mà còn tận dụng hiệu quả diện tích đất. Khi sản lượng vượt nhu cầu, đây cũng trở thành nguồn thu bổ sung, góp phần hoàn thiện vòng sản xuất khép kín trong mô hình đa canh của gia đình.

Phát triển chăn nuôi và thủy sản

Bên cạnh trồng trọt, gia đình ông còn đào ao để phát triển nuôi thủy sản, chủ yếu là cá trắm và rô phi. Nguồn nước được dẫn từ thác về ao, giúp môi trường nước luôn lưu thông, hạn chế ô nhiễm. Thức ăn cho cá được tận dụng từ ngô trồng tại chỗ, không sử dụng cám công nghiệp hay chất kích thích tăng trưởng. Nhờ đó, cá sinh trưởng tự nhiên, chất lượng thịt đảm bảo, vừa phục vụ gia đình vừa có thể bán khi đạt sản lượng.

Đối với chăn nuôi, lợn được nuôi theo hướng tận dụng nguồn thức ăn sẵn có như sắn và phụ phẩm nông nghiệp, không sử dụng chất phụ gia. Cách nuôi này tuy thời gian dài hơn so với chăn nuôi công nghiệp, nhưng đổi lại chi phí thấp, ít rủi ro dịch bệnh và đảm bảo chất lượng. Khi đạt trọng lượng, lợn được xuất bán tại chợ, mang lại nguồn thu đáng kể.

Việc kết hợp giữa nuôi cá, gà và chăn nuôi lợn không chỉ giúp tận dụng tối đa nguồn nguyên liệu sẵn có mà còn giảm được đáng kể chi phí đầu vào, trong khi hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích đất được nâng lên, tạo nên một mô hình sản xuất khép kín.

Hướng đi thích ứng với biến động thị trường

Trong bối cảnh giá chè thường xuyên biến động, việc kết hợp mô hình đa canh đã giúp gia đình ông chủ động hơn trong sản xuất và giảm áp lực phụ thuộc vào một nguồn thu duy nhất. “Nếu chỉ phụ thuộc vào mỗi cây chè thì sẽ rất bấp bênh, có lúc được giá, có lúc lại xuống thấp”, ông Vượng chia sẻ.

Từ thực tế đó, việc tận dụng quỹ đất để phát triển thêm lúa, ngô, sắn cùng chăn nuôi và nuôi thủy sản đã tạo ra nhiều “điểm tựa” kinh tế khác nhau. Khi giá chè giảm, nguồn thu từ các loại cây trồng và vật nuôi khác có thể bù đắp phần nào; ngược lại, khi chè được giá, đây vẫn là nguồn thu chính giúp nâng cao tổng thu nhập. Nhờ sự phân bổ hợp lý này, dòng tiền trong năm không còn bị gián đoạn theo mùa vụ hay thị trường.

Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế, mô hình đa canh còn giúp tận dụng tối đa diện tích đất, hạn chế tình trạng đất bỏ trống, đồng thời khai thác hiệu quả nguồn lực sẵn có trong gia đình. Từ một mảnh đất vốn chỉ gắn với cây chè, cách làm đa canh đã mở ra nhiều hướng sinh kế, không chỉ giúp ổn định cuộc sống mà còn cho thấy một hướng đi bền vững, thích ứng với biến động của thị trường nông sản.