Tiêm Vaccine HPV: Khoảng trống nhận thức của phụ nữ

(Sóng Trẻ) - Vaccine HPV đã phổ biến tại Việt Nam nhiều năm, nhưng tỷ lệ phụ nữ trẻ chủ động tiêm vẫn ở mức thấp. Thực tế này cho thấy không chỉ tồn tại rào cản về chi phí hay tiếp cận, mà còn là khoảng trống trong nhận thức về “thời điểm vàng” và hiệu quả phòng ngừa. Khi hiểu chưa đủ rõ, nhiều người lựa chọn trì hoãn, thậm chí bỏ dở việc tiêm mà không nhận ra những hệ quả lâu dài.

Vì sao một loại Vaccine phổ biến vẫn chưa trở thành lựa chọn ưu tiên?

Ung thư cổ tử cung không phải là căn bệnh xa lạ. Nó được nhắc đến trong các chiến dịch truyền thông, trong những buổi tư vấn sức khỏe, và cả trên mạng xã hội. Cùng với đó, Vaccine HPV - công cụ phòng ngừa hiệu quả căn bệnh này cũng dần trở nên quen thuộc. Thế nhưng, sự quen thuộc ấy dường như chỉ dừng lại ở mức “nhận biết” mà chưa chạm đến ngưỡng “am hiểu”.

Theo một nghiên cứu đăng trên PubMed Central năm 2023, chỉ khoảng 12% phụ nữ Việt Nam trong độ tuổi 15 - 29 từng tiêm Vaccine HPV. Một số khảo sát khác cho thấy tỷ lệ này còn thấp hơn, dao động từ 4 - 7% ở một số nhóm nữ trẻ. Ngay cả trong môi trường thông tin dễ tiếp cận và lan tỏa như giảng đường đại học, số sinh viên nữ từng tiêm vaccine cũng chưa đến một phần năm. Những con số này cho thấy một thực trạng rõ ràng: Vaccine không còn xa lạ, nhưng việc tiêm phòng vẫn chưa trở thành một thói quen.

Trong khi đó, y học đã xác định khá rõ “thời điểm vàng” để tiêm Vaccine HPV là từ 9 đến 14 tuổi, khi cơ thể chưa phơi nhiễm virus và khả năng đáp ứng miễn dịch đạt mức tối ưu. Nhưng trong thực tế, nhiều người chỉ bắt đầu nghĩ đến Vaccine khi đã trưởng thành, khi độ tuổi khuyến khích tiêm đã lặng lẽ đi qua, hay thậm chí chần chừ khi thực hiện hóa nó.

Khi một mũi tiêm cho sức khỏe lại bị đong đếm bằng những thước đo ngắn hạn

Nếu nhìn vào những con số về tỷ lệ tiêm thấp, có thể dễ dàng cho rằng nguyên nhân nằm ở việc người trẻ chưa tiếp cận được Vaccine. Nhưng khi đi sâu vào từng trường hợp cụ thể, bức tranh lại phức tạp hơn. Thực tế cho thấy phần lớn phụ nữ trẻ hiện nay không hoàn toàn “đứng ngoài” công cuộc phòng chống này. Tuy nhiên, quá trình đó thường không đi đến một quyết định trọn vẹn.

Bạn Thùy Linh (22 tuổi, Hà Nội) là một trong những trường hợp đã từng bước vào quá trình tiêm nhưng không đi đến cuối. “Mình tiêm được 2 mũi rồi, lúc đầu cũng nghĩ là sẽ tiêm đủ. Nhưng sau đó thấy chi phí khá cao, mỗi mũi mấy triệu, mà mình là sinh viên nên cũng phải cân nhắc”, Linh chia sẻ nỗi lo về chi phí. Nhưng khi được hỏi sâu hơn, Linh thừa nhận điều khiến cô dừng lại không chỉ là tiền: “Thực ra mình cũng không rõ lắm là tiêm đủ thì khác gì so với tiêm 1 - 2 mũi. Mình nghĩ chắc tiêm đến đây cũng có tác dụng rồi, nên thôi không tiêm tiếp nữa.”

Ở chiều ngược lại, bạn Hải Yến (25 tuổi, Hà Nội) lại chưa từng cân nhắc và hiện tại cũng không có ý định tiêm phòng. Yến nói: “Mình biết Vaccine này lâu rồi, nhưng hồi trước không quan tâm. Sau này thì nghe mọi người nói nên tiêm sớm, mà mình thì qua cái độ tuổi đó rồi, nên mình nghĩ chắc giờ tiêm cũng không cần thiết nữa.” Suy nghĩ của Yến cũng là quan điểm chung của nhiều phụ nữ hiện nay. Khi “thời điểm vàng” để tiêm HPV được hiểu một cách cứng nhắc, nhiều người dễ đi đến kết luận rằng nếu đã muộn thì không cần làm nữa.

Dù thông tin về tác dụng của Vaccine trước các bệnh do Virus HPV gây ra được nhắc đến ngày càng nhiều trên các phương tiện truyền thông, không ít phụ nữ trẻ vẫn giữ sự ái ngại nhất định. Đó là sự cân nhắc về chi phí khi mỗi mũi tiêm là một khoản tiền không nhỏ, là kỳ vọng rằng Vaccine phải mang lại một sự bảo vệ tuyệt đối như “thần dược” thì mới xứng đáng để đầu tư. Nhưng trong những do dự ấy, nhiều người lại chưa thực sự nhìn nhận rằng cái giá phải trả khi bỏ lỡ cơ hội bảo vệ bản thân có thể lớn hơn nhiều so với những gì họ đang đắn đo ở thời điểm hiện tại.

Những hiểu lầm về Vaccine dưới góc độ y khoa

Trao đổi với phóng viên, đại diện Cộng đồng phòng vệ HPV - nền tảng cung cấp thông tin giáo dục được bảo trợ chuyên môn bởi Hội Y học Dự phòng Việt Nam cho biết: “Vaccine HPV cần được tiêm đủ liều theo phác đồ để cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch đạt ngưỡng bảo vệ.” Khi không hoàn thành đủ liều, lượng kháng thể tạo ra có thể không đủ để bảo vệ trước các chủng HPV nguy cơ cao. Tuy nhiên, người tiêm lại dễ có cảm giác mình đã được bảo vệ phần nào, từ đó không quay lại tiêm tiếp.

Một hiểu lầm khác nằm ở cách nhìn về thời điểm tiêm. “Nhiều người nghĩ rằng qua một độ tuổi nhất định thì không cần tiêm nữa,” đại diện này cho biết, “trong khi vaccine vẫn có giá trị phòng ngừa với những chủng virus mà cơ thể chưa nhiễm.” Cách hiểu này khiến không ít người tự loại mình khỏi nhóm cần tiêm, dù trên thực tế họ vẫn có thể hưởng lợi từ Vaccine. 

Bên cạnh đó, yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng trong quyết định tiêm. “Không ít người kỳ vọng vaccine phải mang lại hiệu quả tuyệt đối, trong khi đây là biện pháp giúp giảm nguy cơ chứ không loại bỏ hoàn toàn khả năng mắc bệnh,” vị này nhận định.

Từ góc độ chuyên môn, phụ nữ trẻ cần chủ động tìm hiểu vaccine HPV từ nguồn chính thống, hiểu rõ phác đồ tiêm và hiệu quả thực tế, thay vì dựa vào cảm nhận. Việc tiêm phòng nên được nhìn như một khoản đầu tư cho sức khỏe lâu dài, không chỉ là chi phí trước mắt. Đồng thời, truyền thông cũng cần cung cấp thông tin rõ ràng, dễ hiểu để tránh những hiểu sai dẫn đến quyết định trì hoãn hoặc bỏ dở.

Sự chần chừ trong tiêm vaccine HPV không đến từ việc thiếu lựa chọn, mà từ cách người ta tự thuyết phục mình rằng chưa cần làm ngay. Một mũi tiêm có thể bị hoãn lại vì chi phí, vì chưa chắc hiệu quả, vì nghĩ rằng để sau cũng được. Nhưng chính những lần “để sau” đó, lặp lại đủ nhiều, lại trở thành cách nhanh nhất để đánh mất cơ hội phòng bệnh. Và đến khi rủi ro trở nên cụ thể, cái giá phải cân nhắc sẽ không còn là vài mũi tiêm nữa.