Xu hướng quốc tế về mô hình giáo dục STEM/STEAM

(Sóng Trẻ) - Trước những thay đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ và thị trường lao động, giáo dục STEM/STEAM đang được nhiều quốc gia quan tâm như một hướng tiếp cận nhằm kết nối kiến thức với thực tiễn. Thay vì học riêng lẻ từng môn, học sinh được khuyến khích đặt câu hỏi, thử nghiệm, thiết kế sản phẩm và vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề trong đời sống.

Tư duy liên ngành thế chỗ kiến thức đơn môn

STEM là mô hình giáo dục tích hợp bốn lĩnh vực: Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering) và Toán học (Mathematics). Khi bổ sung yếu tố Nghệ thuật (Arts), mô hình STEAM mở rộng phạm vi học tập, kết hợp tư duy khoa học với khả năng sáng tạo, thiết kế và biểu đạt.

Điểm khác biệt của phương pháp này không đơn thuần nằm ở việc đưa thêm thiết bị công nghệ vào lớp học. Quan trọng hơn, học sinh được tiếp cận kiến thức thông qua những tình huống có tính thực tiễn, trong đó nhiều lĩnh vực cùng tham gia giải quyết một vấn đề.

Chẳng hạn, khi thực hiện dự án thiết kế hệ thống tưới cây tự động, học sinh có thể vận dụng kiến thức khoa học để tìm hiểu nhu cầu nước của cây, sử dụng công nghệ để lập trình cảm biến, áp dụng kiến thức kỹ thuật để lắp ráp thiết bị và toán học để tính toán lượng nước. Với cách tiếp cận STEAM, yếu tố thiết kế còn được thể hiện qua việc xây dựng sản phẩm thân thiện, dễ sử dụng và có tính thẩm mỹ.

Theo Ủy ban châu Âu, giáo dục STEAM có thể kết nối khoa học và công nghệ với các lĩnh vực như nghệ thuật thị giác, nghệ thuật biểu diễn, văn học và thiết kế. Cách tiếp cận này hướng đến phát triển tư duy sáng tạo, đổi mới và khả năng giải quyết vấn đề toàn diện hơn.

Giáo dục STEM/STEAM kết nối Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Nghệ thuật và Toán học thông qua hoạt động học tập liên môn, thực hành và giải quyết vấn đề thực tiễn. Đồ họa: Khánh Linh.
Giáo dục STEM/STEAM kết nối Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Nghệ thuật và Toán học thông qua hoạt động học tập liên môn, thực hành và giải quyết vấn đề thực tiễn. Đồ họa: Khánh Linh.

Học qua dự án, thực hành và trải nghiệm

Một xu hướng đáng chú ý trong giáo dục STEM/STEAM quốc tế là tăng cường học tập dựa trên dự án (Project-Based Learning). Thay vì tiếp nhận kiến thức chủ yếu qua bài giảng, học sinh được giao nhiệm vụ nghiên cứu một vấn đề, xây dựng phương án, thử nghiệm và trình bày kết quả.

Cách tổ chức này giúp kiến thức trong sách giáo khoa gắn với những tình huống cụ thể. Một bài học về năng lượng có thể trở thành dự án chế tạo mô hình nhà tiết kiệm điện; kiến thức về môi trường có thể được vận dụng để thiết kế hệ thống phân loại rác hoặc mô hình lọc nước.

Tại Singapore, Bộ Giáo dục đưa trải nghiệm STEM vào chương trình học thông qua việc khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức khoa học để giải quyết những vấn đề thực tế. Trong chương trình Vật lý bậc trung học, tài liệu hướng dẫn thiết kế trải nghiệm STEM nhấn mạnh hai yếu tố: mức độ tích hợp giữa các lĩnh vực và khả năng vận dụng kiến thức vào bối cảnh thực tiễn.

Đáng chú ý, hoạt động học tập không chỉ dừng ở việc sử dụng ví dụ đời sống để minh họa lý thuyết. Học sinh còn được khuyến khích sáng tạo, chế tạo và kiểm tra sản phẩm nhằm giải quyết những vấn đề phức tạp hơn.


Học sinh tham gia hoạt động chế tạo robot trong giờ học STEAM, kết hợp kiến thức công nghệ, kỹ thuật và khả năng làm việc nhóm. Ảnh: The International School of Macao. (Nguồn: Internet)
Học sinh tham gia hoạt động chế tạo robot trong giờ học STEAM, kết hợp kiến thức công nghệ, kỹ thuật và khả năng làm việc nhóm. Ảnh: The International School of Macao. (Nguồn: Internet)

STEAM mở rộng không gian sáng tạo trong giáo dục

Nếu STEM nhấn mạnh nền tảng khoa học và kỹ thuật, STEAM đặt thêm trọng tâm vào vai trò của nghệ thuật và tư duy thiết kế. Đây là hướng tiếp cận được quan tâm trong bối cảnh xã hội cần những người không chỉ có khả năng sử dụng công nghệ mà còn biết sáng tạo, giao tiếp và nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ.

Nghiên cứu tổng quan của Zhang và Jia đăng trên tạp chí Discover Education năm 2024 về việc tích hợp nghệ thuật thị giác vào giáo dục STEAM cho thấy nghệ thuật có tiềm năng hỗ trợ phát triển khả năng sáng tạo, đổi mới và tư duy thiết kế. Việc đưa nghệ thuật vào các môn học khoa học không chỉ nhằm tạo ra sản phẩm đẹp mắt mà còn giúp người học tìm kiếm nhiều cách tiếp cận khác nhau đối với cùng một vấn đề.

Trong một dự án thiết kế cầu mô hình, học sinh không chỉ tính toán khả năng chịu lực và lựa chọn vật liệu mà còn phải quan tâm đến hình dáng, công năng và tính thẩm mỹ. Quá trình này tạo điều kiện để kiến thức kỹ thuật và khả năng sáng tạo bổ trợ lẫn nhau.

Tuy nhiên, STEAM không đồng nghĩa với việc đưa một hoạt động vẽ hoặc trang trí vào bất kỳ môn khoa học nào. Yếu tố nghệ thuật cần có vai trò thực chất trong quá trình tìm hiểu, thiết kế và giải quyết vấn đề.

Đưa công nghệ mới vào lớp học, nhưng không xem công nghệ là đích đến

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, robot, dữ liệu lớn và các nền tảng học tập số đang tạo thêm điều kiện cho giáo dục STEM/STEAM. Học sinh có thể sử dụng công cụ lập trình, mô phỏng kỹ thuật, thiết bị cảm biến hoặc phần mềm thiết kế để kiểm tra giả thuyết và phát triển sản phẩm.

Tại châu Âu, Ủy ban châu Âu đã công bố Kế hoạch chiến lược giáo dục STEM vào tháng 3/2025, đặt mục tiêu củng cố năng lực STEM, tăng cường nguồn nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ và mở rộng cơ hội tham gia cho phụ nữ. Kế hoạch tập trung vào ba định hướng: đưa STEM trở thành trụ cột chiến lược trong chính sách giáo dục; nâng cao chất lượng và tính bao trùm của nguồn nhân lực STEM; tháo gỡ rào cản đối với phụ nữ và những người học có tiềm năng.

Định hướng này cho thấy STEM không còn chỉ là câu chuyện đổi mới phương pháp dạy học trong phạm vi lớp học. Giáo dục STEM đang được gắn với chiến lược phát triển nhân lực, năng lực cạnh tranh và đổi mới sáng tạo của từng quốc gia.

Dù vậy, công nghệ không thể thay thế vai trò của giáo viên hay tự động bảo đảm chất lượng học tập. Thiết bị hiện đại chỉ thực sự có ý nghĩa khi được sử dụng đúng mục tiêu, phù hợp với trình độ người học và gắn với hoạt động tư duy.

Bài toán triển khai: Không dừng ở việc đổi tên môn học

Dù được quan tâm rộng rãi, việc triển khai STEM/STEAM vẫn đặt ra nhiều yêu cầu về chương trình, cơ sở vật chất và năng lực giáo viên. Một hoạt động được gắn nhãn STEM chưa chắc đã tạo ra trải nghiệm học tập liên ngành nếu học sinh chỉ làm theo hướng dẫn có sẵn mà không được đặt câu hỏi, thử nghiệm hay đưa ra quyết định.

Bên cạnh đó, việc đánh giá kết quả cũng cần thay đổi. Ngoài kiến thức chuyên môn, giáo viên cần quan tâm đến quá trình học sinh xác định vấn đề, lựa chọn phương án, hợp tác, kiểm tra sản phẩm và điều chỉnh khi gặp sai sót. Sản phẩm cuối cùng không nên là căn cứ duy nhất để đánh giá năng lực của người học.

Thực tiễn quốc tế cho thấy, hiệu quả của giáo dục STEM/STEAM không nằm ở số lượng phòng thí nghiệm hay thiết bị được đầu tư, mà phụ thuộc vào cách tổ chức hoạt động học tập và khả năng kết nối kiến thức với đời sống.

Từ lớp học liên môn đến những dự án giải quyết vấn đề thực tiễn, STEM/STEAM đang mở rộng cách tiếp cận giáo dục theo hướng chủ động và sáng tạo hơn. Để mô hình này phát huy giá trị, điều quan trọng không phải là chạy theo tên gọi hay công nghệ mới, mà là tạo ra môi trường để học sinh thực sự được khám phá, thực hành và vận dụng những gì đã học.

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật2 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN