Định hướng nhận thức về giá trị văn hóa - nghệ thuật cho công chúng trẻ qua các sản phẩm truyền thông hiện đại
(Sóng Trẻ) - Trong môi trường truyền thông đa nền tảng, công chúng trẻ ngày càng tiếp cận văn hóa - nghệ thuật thông qua video ngắn, mạng xã hội, chương trình giải trí và các sản phẩm sáng tạo số. Đây là cơ hội để đưa nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ mới, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới cách truyền thông, giáo dục thẩm mỹ và định hướng tiếp nhận văn hóa.
Khi văn hóa hiện diện trong dòng chảy truyền thông hiện đại
Thay vì chỉ tiếp cận nghệ thuật thông qua sân khấu, nhà hát, bảo tàng hay các chương trình giáo dục chính thống, người trẻ hiện nay có thể bắt gặp những chất liệu văn hóa truyền thống ngay trên nền tảng mạng xã hội. Một đoạn trích cải lương, một điệu chèo, một sản phẩm âm nhạc kết hợp nhạc cụ dân tộc hay video giới thiệu di sản đều có thể trở thành nội dung thu hút sự quan tâm của đông đảo người xem.
Sự thay đổi này cho thấy truyền thông hiện đại đang góp phần định hình cách công chúng trẻ tiếp nhận văn hóa. Nội dung không còn bị giới hạn bởi không gian và thời gian của các thiết chế văn hóa truyền thống mà được phân phối liên tục trên nhiều nền tảng.
Tuy nhiên, mức độ tiếp cận không đồng nghĩa với mức độ hiểu biết. Một video có hàng triệu lượt xem chưa chắc giúp người xem hiểu được nguồn gốc, giá trị nghệ thuật hay bối cảnh hình thành của loại hình văn hóa được giới thiệu. Bởi vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc làm sao để nội dung văn hóa trở nên hấp dẫn mà còn là cách giúp người trẻ tiếp nhận thông tin một cách có chiều sâu.
Năng lực cảm thụ nghệ thuật
Nghiên cứu “Công chúng trẻ với nghệ thuật truyền thống ở Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số” của tác giả Phạm Thị Hà, đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Sân khấu - Điện ảnh, số 51 năm 2026, cho rằng thách thức đối với nghệ thuật truyền thống không chỉ là bảo tồn loại hình hay số hóa tư liệu, mà còn là hình thành lớp công chúng kế cận có năng lực cảm thụ, nhu cầu tham gia và khả năng đồng hành lâu dài với di sản.
Điều này đặt ra yêu cầu cần phân biệt giữa việc tiếp xúc với văn hóa và quá trình hình thành nhận thức văn hóa. Người trẻ có thể xem một video về nghệ thuật truyền thống vì tính giải trí, nhưng để hiểu và yêu thích loại hình nghệ thuật đó, họ cần được tiếp cận thêm thông tin về lịch sử, ngôn ngữ biểu đạt, giá trị thẩm mỹ và bối cảnh xã hội.
Trong nghiên cứu về phát triển công chúng trẻ cho Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Đà Nẵng, nhóm tác giả Nguyễn Đặng Hải Phương, Võ Phan Mỹ Nhung, Nguyễn Phúc Hiền, Trương Quốc Sơn, Nguyễn Anh Sơn và TS. Đỗ Phương Thảo cũng đặt vấn đề kết hợp truyền thông số với trải nghiệm trực tiếp nhằm phát triển công chúng trong độ tuổi 18 - 24.
Như vậy, truyền thông số nên được xem là điểm khởi đầu cho hành trình tiếp nhận nghệ thuật, thay vì thay thế hoàn toàn trải nghiệm trực tiếp.
Sản phẩm truyền thông cần hấp dẫn nhưng không đơn giản hóa giá trị nghệ thuật
Video ngắn, đồ họa thông tin, podcast, phim tài liệu ngắn, triển lãm trực tuyến và nội dung tương tác là những hình thức có thể được khai thác để truyền tải kiến thức văn hóa. Ưu thế của các sản phẩm này nằm ở khả năng kể chuyện linh hoạt, kết hợp hình ảnh, âm thanh và thông tin, qua đó tạo ra trải nghiệm gần gũi với thói quen tiếp nhận của người trẻ.
Dù vậy, áp lực cạnh tranh lượt xem và tương tác có thể khiến nội dung văn hóa bị đơn giản hóa. Những yếu tố giàu tính biểu tượng đôi khi bị tách khỏi bối cảnh lịch sử để trở thành chi tiết trang trí hoặc chất liệu giải trí. Khi đó, sản phẩm truyền thông có thể tạo ra sự chú ý nhất thời nhưng không giúp công chúng hiểu đúng giá trị văn hóa.
PGS.TS. Nguyễn Việt Khôi, Phó Hiệu trưởng Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội, từng nhấn mạnh tại hội thảo về chuyển đổi số ở châu Á rằng công nghệ đang làm thay đổi cách con người sáng tạo, tiếp cận và trải nghiệm văn hóa. Tuy nhiên, quá trình này cần được đặt trong mối quan hệ giữa công nghệ, tri thức và giá trị văn hóa.
Từ góc nhìn đó, người làm truyền thông văn hóa cần bảo đảm ba yếu tố: thông tin chính xác, cách thể hiện phù hợp với công chúng mục tiêu và khả năng khơi gợi nhu cầu tìm hiểu sâu hơn. Một sản phẩm tốt không chỉ khiến người xem dừng lại vài giây mà còn tạo động lực để họ tìm đến tác phẩm, nghệ nhân, không gian văn hóa hoặc nguồn tư liệu đáng tin cậy.
Kết hợp truyền thông số với giáo dục trải nghiệm
Để nâng cao nhận thức văn hóa - nghệ thuật cho công chúng trẻ, các cơ quan quản lý, nhà trường, đơn vị nghệ thuật và tổ chức truyền thông cần phối hợp trong việc xây dựng nội dung.
Trước hết, nhà trường có thể đưa các sản phẩm truyền thông hiện đại vào hoạt động giáo dục nghệ thuật. Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức qua bài giảng, sinh viên có thể tham gia làm video giới thiệu di sản, xây dựng podcast về nghệ thuật truyền thống hoặc tổ chức các buổi trải nghiệm với nghệ nhân.
Các nhà hát, bảo tàng và đơn vị quản lý di tích cũng cần chủ động phát triển nội dung số, nhưng phải gắn với hoạt động trải nghiệm trực tiếp. Những chương trình biểu diễn dành cho sinh viên, tour tham quan có thuyết minh tương tác, triển lãm kết hợp công nghệ và giao lưu với nghệ sĩ có thể giúp người trẻ chuyển từ vị trí người xem sang người tham gia.
Bên cạnh đó, các nền tảng truyền thông cần chú trọng chất lượng thông tin, tránh xu hướng giật gân hoặc sử dụng sai lệch biểu tượng văn hóa để thu hút tương tác. Việc hợp tác với nhà nghiên cứu, nghệ nhân, nhà giáo dục và nghệ sĩ có thể giúp sản phẩm truyền thông vừa có tính hấp dẫn vừa bảo đảm chiều sâu.
Xây dựng công chúng văn hóa từ sự chủ động tiếp nhận
Định hướng nhận thức văn hóa cho người trẻ không nên dừng lại ở việc khuyến khích họ xem, nghe hay chia sẻ nội dung. Mục tiêu lâu dài là hình thành khả năng lựa chọn, đánh giá và cảm thụ các giá trị nghệ thuật.
Trong môi trường truyền thông đa nền tảng, người trẻ không chỉ là đối tượng tiếp nhận mà còn có khả năng tham gia sản xuất, diễn giải và lan tỏa nội dung. Khi được trang bị kiến thức nền tảng và tiếp xúc với những trải nghiệm thực tế, họ có thể trở thành lực lượng quan trọng trong việc đưa văn hóa truyền thống vào đời sống đương đại.
Truyền thông hiện đại vì thế không chỉ là công cụ quảng bá mà còn là một không gian giáo dục văn hóa. Hiệu quả của hoạt động này cần được đánh giá không chỉ qua lượt xem hay tương tác, mà còn qua sự thay đổi trong hiểu biết, thái độ và hành vi tiếp nhận nghệ thuật của công chúng trẻ.


