Sinh viên công nghệ thời AI cần vững nền tảng, giỏi thực tiễn
(Sóng trẻ) - Trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng tham gia sâu vào các lĩnh vực công nghệ, làm thay đổi quy trình làm việc và yêu cầu tuyển dụng. Theo chuyên gia, sinh viên các ngành này cần củng cố nền tảng chuyên môn, tư duy giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng để đáp ứng yêu cầu mới của thị trường lao động.
AI làm thay đổi cách thức làm việc của nhân lực công nghệ
Trong quá trình học tập, Phạm Việt Anh (sinh viên năm 3 ngành CNTT Việt - Nhật, ĐH Bách khoa Hà Nội) thường xuyên sử dụng AI để hỗ trợ một số công đoạn trong dự án công nghệ. Với các công việc lập trình, AI có thể gợi ý đoạn mã, phát hiện và giải thích lỗi trong quá trình viết code.
Việt Anh cho biết, trước đây, việc lập trình một tính năng đơn giản có thể mất cả buổi, nhưng với sự hỗ trợ của AI, thời gian tạo mã có thể rút xuống còn khoảng 5 phút nếu đã có thiết kế cụ thể. Khi gặp lỗi, thay vì mất nhiều giờ tự tìm nguyên nhân, nam sinh có thể mô tả vấn đề để AI hỗ trợ tìm lỗi, đề xuất hướng khắc phục và kiểm thử một số tình huống phổ biến. Sau đó, Việt Anh kiểm tra lại kết quả trước khi áp dụng.
Bên cạnh đó, Việt Anh sử dụng AI để tìm hiểu kiến thức, giải đáp những nội dung chưa nắm rõ trong quá trình học. Đặc biệt, với đặc thù ngành học có định hướng sử dụng tiếng Nhật trong học tập và công việc, nam sinh còn tận dụng công cụ này để tra cứu từ vựng, thuật ngữ chuyên ngành và tìm hiểu cách diễn đạt trong từng ngữ cảnh cụ thể.
ThS. Hồ Viết Đức Lương, giảng viên nguồn Trường CNTT và Truyền thông, ĐH Bách khoa Hà Nội, cho rằng các công cụ AI tạo sinh như ChatGPT, Claude,... đang tác động mạnh mẽ, làm thay đổi đáng kể bản chất và cách thức làm việc của nhân sự trong các ngành liên quan đến máy tính và CNTT.
Thầy Lương phân tích AI có thể tham gia nhiều công đoạn chuyên môn: từ xây dựng đặc tả yêu cầu, sinh mã nguồn, tìm lỗi và viết kiểm thử trong phát triển phần mềm đến thu thập, phân tích và trực quan hóa dữ liệu. Công cụ này cũng hỗ trợ khảo sát vấn đề, xây dựng mô hình và phân tích kết quả trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, khoa học máy tính.
Khi AI đảm nhận ngày càng nhiều khâu kỹ thuật, tiêu chí đánh giá nhân lực không còn dừng ở khả năng sử dụng một ngôn ngữ lập trình hay hoàn thành các bài toán giả định. Theo thầy Lương, các doanh nghiệp CNTT nói chung và đối tác của ĐH Bách khoa Hà Nội nói riêng có xu hướng quan tâm nhiều hơn đến năng lực giải quyết vấn đề, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế.
“Doanh nghiệp có cơ sở để kỳ vọng cao hơn vào năng suất và khả năng làm việc, bao gồm làm việc độc lập và làm việc nhóm của các ứng viên”, thầy Lương nhận định. Ứng viên vì thế cần chứng minh khả năng phân tích bài toán, lựa chọn giải pháp, sử dụng AI trong phát triển và kiểm thử, đồng thời bảo đảm chất lượng, giải thích được tính phù hợp và an toàn của sản phẩm.
Nền tảng chuyên môn vẫn là lợi thế cạnh tranh
Trước những thay đổi trong yêu cầu tuyển dụng, sinh viên cần chủ động chuẩn bị năng lực chuyên môn và kinh nghiệm thực tế ngay từ khi còn trên giảng đường.
Nguyễn Đình Dương (tân cử nhân Xuất sắc ngành Global ICT, ĐH Bách khoa Hà Nội) chú trọng củng cố kiến thức nền tảng, đồng thời tham gia các cuộc thi công nghệ và dự án học thuật để vận dụng kiến thức, rèn luyện tư duy giải quyết vấn đề.
Từ trải nghiệm ứng tuyển, Dương nhận thấy nhà tuyển dụng bên cạnh chuyên môn còn chú trọng kinh nghiệm thực tế, kỹ năng mềm và khả năng tự học. Nam sinh cho rằng, dù AI có thể hỗ trợ nhiều công đoạn, sinh viên vẫn cần chủ động kiểm chứng thông tin, đánh giá kết quả do công cụ tạo ra và tiếp thu kiến thức thay vì phụ thuộc vào câu trả lời có sẵn.
Đây cũng là nhóm năng lực mà ThS. Hồ Viết Đức Lương khuyến nghị sinh viên cần tập trung trau dồi trong bối cảnh mới. Theo thầy, cơ hội việc làm trong lĩnh vực công nghệ không biến mất mà có xu hướng dịch chuyển theo sự phát triển của AI. Những vị trí và yêu cầu cũ có thể thay đổi, trong khi cơ hội mới sẽ mở ra cho những người có nền tảng vững vàng, biết tận dụng công nghệ và thích nghi nhanh với thực tiễn.
Bên cạnh khả năng khai thác AI an toàn, có trách nhiệm, sinh viên cần phát triển tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, tự học và sáng tạo. Thầy Lương nhấn mạnh: “Việc đào tạo nền tảng kiến thức trọng tâm, cốt lõi của ngành không thể xem nhẹ, kể cả khi những kiến thức đó rất dễ dàng tìm thấy đáp án từ AI”.
Mở rộng hơn yêu cầu về năng lực nhân lực công nghệ, chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên cũng cho rằng AI được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực sẽ mở ra thêm cơ hội việc làm cho sinh viên.
Tuy nhiên, bên cạnh chuyên môn công nghệ, người học cần trang bị kiến thức về một lĩnh vực ứng dụng cụ thể như công nghệ tài chính (fintech), công nghệ y tế (medtech) hoặc công nghệ giáo dục (edtech). Sự kết hợp này giúp kỹ sư hiểu rõ bài toán thực tế của lĩnh vực mình tham gia, thay vì chỉ tập trung vào giải pháp kỹ thuật thuần túy.
Để sinh viên đáp ứng được những yêu cầu ngày càng đa dạng của thị trường lao động, các cơ sở đào tạo cũng cần đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy.
Theo ThS. Hồ Viết Đức Lương, các cơ sở giáo dục cần liên tục cập nhật nội dung giảng dạy, đưa công nghệ và phương pháp làm việc mới vào học phần chuyên ngành hoặc chương trình thiết kế theo module, đặc biệt là hình thức học tập qua dự án. Thay vì cấm sinh viên dùng AI, việc đánh giá nên tập trung vào quá trình thực hiện, khả năng giải thích, bảo vệ phương án, kiểm chứng kết quả cũng như kỹ năng xử lý tình huống phát sinh.


