AI len lỏi vào thị trường việc làm: Người lao động thích ứng ra sao?

(Sóng trẻ) - Trí tuệ nhân tạo (AI) đang từng bước thay đổi cách thức vận hành của thị trường lao động, từ quy trình tuyển dụng đến tổ chức và thực hiện công việc.

Trong khi doanh nghiệp ngày càng ưu tiên nhân sự có khả năng ứng dụng công nghệ, người lao động cũng đứng trước yêu cầu phải liên tục cập nhật kỹ năng để không bị tụt lại phía sau. Vấn đề đặt ra không chỉ là AI có thể thay thế con người đến đâu, mà còn là người lao động cần chuẩn bị gì để thích ứng với sự chuyển dịch này.

AI thay đổi cấu trúc công việc, không đơn thuần thay thế con người

Sự phát triển nhanh chóng của AI tạo sinh đang đưa công nghệ này ra khỏi phạm vi nghiên cứu chuyên biệt để trở thành công cụ được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực. Từ viết nội dung, thiết kế, chăm sóc khách hàng, xử lý dữ liệu đến hỗ trợ hành chính, AI đang đảm nhận ngày càng nhiều công đoạn vốn trước đây cần đến sức lao động trực tiếp của con người.

Khoảng 11,5 triệu lao động Việt Nam (20,8% tổng số việc làm) đang làm những công việc có khả năng chịu tác động từ AI tạo sinh. Trong đó, khoảng 1 triệu lao động thuộc nhóm có nguy cơ tự động hóa hoàn toàn cao, tương đương dưới 2% lực lượng lao động (Nguồn: Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), báo cáo công bố ngày 16/4/2026). Đồ hoạ: Khánh Linh.
Khoảng 11,5 triệu lao động Việt Nam (20,8% tổng số việc làm) đang làm những công việc có khả năng chịu tác động từ AI tạo sinh. Trong đó, khoảng 1 triệu lao động thuộc nhóm có nguy cơ tự động hóa hoàn toàn cao, tương đương dưới 2% lực lượng lao động (Nguồn: Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), báo cáo công bố ngày 16/4/2026). Đồ hoạ: Khánh Linh.

 

Đáng chú ý, nhóm lao động hỗ trợ hành chính - văn thư có mức độ chịu tác động cao nhất, khi gần hai phần ba nhân sự trong nhóm này có thể bị tự động hóa một phần nhiệm vụ. Các lĩnh vực tài chính - bảo hiểm, bán buôn - bán lẻ và thông tin - truyền thông cũng nằm trong nhóm ngành chịu ảnh hưởng đáng kể.

Những số liệu trên cho thấy AI không nhất thiết khiến hàng loạt vị trí biến mất ngay lập tức, nhưng đang làm thay đổi nội dung và yêu cầu của nhiều công việc. Những nhiệm vụ có tính lặp lại, quy trình hóa và xử lý dữ liệu theo khuôn mẫu có thể được tự động hóa nhanh hơn. Ngược lại, năng lực tư duy phản biện, sáng tạo, giải quyết vấn đề, giao tiếp và ra quyết định vẫn đòi hỏi sự tham gia của con người.

Từ góc độ này, nguy cơ lớn đối với người lao động không chỉ nằm ở việc mất đi một công việc cụ thể, mà còn ở khả năng những kỹ năng từng giúp họ có lợi thế trên thị trường tuyển dụng trở nên kém phù hợp trước sự thay đổi của công nghệ.

Doanh nghiệp cần nhân sự biết sử dụng AI, nhưng không thể thiếu năng lực con người

AI không chỉ tác động đến những người đã có việc làm mà còn thay đổi cách các ứng viên tiếp cận cơ hội nghề nghiệp. Tại nhiều doanh nghiệp, khả năng sử dụng công cụ AI đang dần trở thành một tiêu chí được quan tâm trong quá trình tuyển dụng.

Theo báo cáo của ManpowerGroup về triển vọng việc làm quý III/2026 tại Việt Nam, 83% doanh nghiệp được khảo sát sẵn sàng trả mức đãi ngộ cao hơn cho ứng viên có kiến thức và khả năng sử dụng AI hiệu quả, có trách nhiệm. Điều này phản ánh sự dịch chuyển trong tiêu chí lựa chọn nhân sự: bên cạnh chuyên môn, nhà tuyển dụng ngày càng chú trọng năng lực ứng dụng công nghệ vào công việc thực tế.

Ở góc độ tuyển dụng, việc ứng dụng AI đang tạo ra yêu cầu mới đối với cả người sử dụng lao động và người tìm việc. Doanh nghiệp không chỉ quan tâm ứng viên có biết sử dụng công cụ công nghệ hay không, mà còn cần đánh giá khả năng vận dụng công cụ đó để giải quyết những vấn đề cụ thể.

Khảo sát của ManpowerGroup quý III/2026 cho thấy kiến thức về AI là một trong những kỹ năng chuyên môn được doanh nghiệp Việt Nam săn đón nhất. Bên cạnh đó, các kỹ năng về dịch vụ khách hàng, công nghệ thông tin, dữ liệu, kinh doanh và marketing vẫn được đánh giá cao.

Điều này cho thấy ứng dụng AI không thể tách rời nền tảng chuyên môn. Một nhân sự marketing biết sử dụng AI để xây dựng ý tưởng nhưng vẫn cần khả năng xác định khách hàng mục tiêu, kiểm chứng thông tin và đánh giá hiệu quả chiến dịch. Tương tự, nhân viên chăm sóc khách hàng có thể sử dụng chatbot để xử lý những yêu cầu phổ biến, nhưng vẫn cần sự thấu hiểu và khả năng xử lý linh hoạt đối với những tình huống phức tạp.

Báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc 2026 của Microsoft cũng ghi nhận xu hướng người lao động Việt Nam chủ động sử dụng AI để mở rộng khả năng thực hiện công việc. Có 89% người dùng AI được khảo sát tại Việt Nam cho biết họ xem kết quả do AI tạo ra là nền tảng để suy nghĩ sâu hơn, thay vì coi đó là câu trả lời cuối cùng.

Nhận định này gợi mở một yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp: thay vì chỉ đặt mục tiêu cắt giảm chi phí nhân sự bằng tự động hóa, cần xây dựng mô hình phối hợp giữa con người và AI. Khi công nghệ đảm nhận những công việc lặp lại, nhân sự có thể tập trung nhiều hơn vào tư duy chiến lược, sáng tạo, quản lý và tương tác với khách hàng.

Việc ứng dụng AI đang hỗ trợ người lao động xử lý thông tin, tự động hóa một số tác vụ và nâng cao hiệu suất công việc. Ảnh: Internet.
Việc ứng dụng AI đang hỗ trợ người lao động xử lý thông tin, tự động hóa một số tác vụ và nâng cao hiệu suất công việc. Ảnh: Internet.

Tuy nhiên, để đạt được điều đó, doanh nghiệp cần có kế hoạch đào tạo, hướng dẫn sử dụng AI và quy định rõ trách nhiệm đối với sản phẩm được tạo ra. Nếu chỉ yêu cầu nhân viên tự tìm hiểu công nghệ mà không có định hướng, nguy cơ sử dụng công cụ thiếu kiểm soát, rò rỉ dữ liệu và phụ thuộc vào kết quả do AI tạo ra có thể gia tăng.

Người lao động cần chuẩn bị gì trước làn sóng AI?

Từ những thay đổi của thị trường việc làm, thích ứng với AI không còn là lựa chọn mang tính bổ sung mà đang trở thành yêu cầu ngày càng thiết thực. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mọi người lao động đều phải trở thành chuyên gia công nghệ hay học lập trình.

Trước hết, mỗi người cần hiểu đặc điểm công việc của mình và xác định những nhiệm vụ có thể được AI hỗ trợ hoặc tự động hóa. Việc nhận diện đúng phần việc có nguy cơ thay đổi sẽ giúp người lao động lựa chọn kỹ năng cần bổ sung thay vì học tập một cách dàn trải.

Tiếp đó, khả năng sử dụng công cụ AI cần đi cùng tư duy phản biện và năng lực kiểm chứng. Người lao động cần biết cách đặt yêu cầu, lựa chọn công cụ phù hợp, đánh giá độ chính xác của kết quả và chịu trách nhiệm với sản phẩm cuối cùng. Đây là những năng lực giúp con người giữ vai trò chủ động trong quá trình phối hợp với công nghệ.

Bên cạnh kỹ năng số, các kỹ năng mang tính con người như giao tiếp, làm việc nhóm, sáng tạo, giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng cũng cần được chú trọng. Khi AI ngày càng đảm nhận tốt những nhiệm vụ có tính quy trình, năng lực xử lý tình huống thực tế và đưa ra quyết định trong những hoàn cảnh phức tạp sẽ trở thành lợi thế quan trọng.

Đặc biệt, việc học tập không nên chỉ diễn ra khi người lao động đứng trước nguy cơ mất việc. Đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cần trở thành quá trình liên tục, gắn với sự thay đổi của từng ngành nghề và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Thích ứng với AI là trách nhiệm chung của nhiều chủ thể

Dù người lao động giữ vai trò chủ động trong việc nâng cao năng lực, quá trình thích ứng với AI không thể chỉ đặt lên vai từng cá nhân. Doanh nghiệp cần tạo điều kiện đào tạo, xây dựng môi trường thử nghiệm công nghệ có kiểm soát và bảo đảm người lao động được tham gia vào quá trình thay đổi phương thức làm việc.

Về phía cơ quan quản lý, cần tăng cường hệ thống thông tin thị trường lao động, dự báo những nhóm nghề có khả năng chịu tác động và xây dựng chính sách hỗ trợ đào tạo lại cho những nhóm lao động dễ bị tổn thương. Đặc biệt, cần chú ý đến lao động nữ, lao động lớn tuổi và những người đang làm việc trong các ngành có mức độ tự động hóa cao.

ILO trong báo cáo công bố tháng 4/2026 cũng nhấn mạnh yêu cầu phối hợp giữa Nhà nước, người sử dụng lao động và người lao động nhằm bảo đảm quá trình ứng dụng AI diễn ra công bằng, bao trùm và hướng đến việc làm thỏa đáng.

AI đang mở ra cơ hội nâng cao năng suất, đồng thời đặt ra những thách thức mới đối với cấu trúc nghề nghiệp và chất lượng việc làm. Trong bối cảnh đó, khả năng thích ứng không chỉ được quyết định bởi việc một người biết sử dụng bao nhiêu công cụ công nghệ, mà còn nằm ở khả năng học hỏi, tư duy độc lập và làm chủ quá trình thay đổi.

Công nghệ có thể đảm nhận nhiều nhiệm vụ vốn do con người thực hiện, nhưng cách xã hội lựa chọn ứng dụng công nghệ và chuẩn bị cho lực lượng lao động mới là yếu tố quyết định tương lai việc làm. Thay vì chỉ lo ngại bị AI thay thế, người lao động cần chủ động tìm cách làm việc cùng AI, biến công nghệ thành công cụ nâng cao giá trị nghề nghiệp và tạo ra những cơ hội phát triển mới.

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN