Ám ảnh tụt lùi: Người trẻ mắc kẹt trong cuộc đua nâng cấp bản thân

(Sóng trẻ) - Trong vài năm trở lại đây, “nâng cấp bản thân” đã trở thành một khẩu hiệu thịnh hành trong cộng đồng người trẻ. Nhưng phía sau một xã hội luôn hô hào trở thành phiên bản tốt hơn mỗi ngày là một vòng xoáy vô hình khiến không ít người trẻ kiệt sức, đánh mất khả năng xác định giá trị thật của bản thân.

Nỗi sợ bị bỏ lại phía sau

Thị trường lao động hiện đại khiến người trẻ luôn có cảm giác phải chạy nhanh hơn tốc độ của chính mình. Họ đăng ký cho mình các khóa học, từ học nhiều hơn một ngoại ngữ, kỹ năng mềm, chứng chỉ nghề cho tới việc tham gia workshop, hội thảo… mọi hoạt động đều xoay quanh mục tiêu duy nhất: trở nên giỏi hơn hôm qua. Điều này tạo ra một vòng áp lực âm thầm: học để không thua, chứ không phải để hiểu rõ điều mình cần.  

Theo khảo sát Xu hướng nhân sự trẻ của Deloitte (Hãng kiểm toán tư vấn doanh nghiệp), thế hệ Z đang ngày càng dành thời gian ngoài giờ làm việc để nâng cao năng lực bản thân. Cụ thể, có tới 67% nhân sự dưới 30 tuổi thường xuyên trau dồi kỹ năng trước hoặc sau giờ làm, thậm chí trong cả những ngày nghỉ.

Ở góc độ mạng xã hội, những câu chuyện thành công được chia sẻ dồn dập càng khiến tâm lý so sánh gia tăng. Chỉ cần mở điện thoại là thấy ai đó vừa hoàn thành khóa học mới, đạt kỹ năng mới, lên chức. Áp lực vô hình ấy khiến nhiều người trẻ mất đi khả năng lắng nghe nhu cầu thật sự của bản thân.

Không chỉ vậy, sự chuyển đổi mạnh mẽ của thị trường lao động, sự phát triển của thời đại công nghiệp số khiến nhiều vị trí yêu cầu kỹ năng mới. Điều này đẩy người trẻ vào tâm thế phòng thủ: phải học để không trở thành người “lỗi thời”, phải luôn sẵn sàng thích ứng.

Từ nỗi lo ấy, họ có xu hướng chạy theo việc cập nhật kiến thức, kỹ năng một cách dàn trải. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải nội dung nào được cập nhật cũng phù hợp với nhu cầu của thị trường hoặc đáp ứng đúng mục tiêu, định hướng cá nhân, dẫn đến tình trạng học nhiều nhưng chưa thực sự hiệu quả.

Vòng xoáy nâng cấp: Động lực biến thành gánh nặng

Động lực phát triển bản thân vốn dĩ là điều tích cực. Thế nhưng khi nó bị chi phối bởi nỗi sợ thua kém, việc học lại trở thành một vòng xoáy không có điểm dừng.

Sinh viên năm ba - nhóm chuẩn bị bước ra thị trường lao động cũng không tránh khỏi vòng xoáy ấy. Bạn Thanh Mai, sinh viên Trường đại học Sư phạm Hà Nội, chia sẻ: “Bạn bè em đứa nào cũng tìm hiểu học thạc sĩ ngay khi chuẩn bị tốt nghiệp, học kỹ năng mềm. Em đang mông lung không biết bắt đầu từ đâu. Không học thì sợ không thể cạnh tranh trong môi trường làm việc, học thì lại thấy mình không chắc đã cần”.

Vòng xoáy ấy ngày càng siết chặt khi người trẻ đặt ra yêu cầu quá cao cho chính mình. Một tuần làm việc 40 giờ, buổi tối học thêm vài tiếng, cuối tuần không nghỉ ngơi mà tham gia các khóa học ngắn hạn. Lịch trình dày đặc khiến họ dần đánh mất sự cân bằng giữa công việc, cuộc sống và học tập.

Một trường hợp điển hình chị Nguyễn Hoài Thu, 24 tuổi, nhân sự trẻ tại MB Bank. Chỉ trong hai năm đi làm, chị đã đăng ký liên tục nhiều khóa: học thạc sĩ tài chính, học tiếng Trung, học chứng chỉ CFA… Bên ngoài là hình ảnh chăm chỉ, đa nhiệm; bên trong là cảm giác mệt mỏi không dứt. “Thị trường làm việc giờ cạnh tranh lắm, không học thì thấy mình thua kém, nhưng học nhiều quá thì đuối. Nhiều khi mình chỉ muốn dừng lại thở”, Hoài Thu chia sẻ.

Hậu quả là không ít người rơi vào mệt mỏi, chán nản, mất động lực. Dù sở hữu nhiều chứng chỉ, họ vẫn cảm thấy bản thân mông lung không cần thiết lắm cho công việc, nhưng vì thấy “chưa đủ”, “chưa giỏi”, hoặc “không theo kịp người khác” họ lại học. 

Lối ra: Học có chọn lọc thay vì học theo đám đông

Để thoát khỏi vòng xoáy nâng cấp không hồi kết, người trẻ cần học cách phát triển bản thân một cách có chọn lọc. Điều quan trọng nhất là xác định rõ mục tiêu dài hạn: học gì, làm gì, cần kỹ năng nào và những chứng chỉ đó có cần thiết cho công việc và yêu cầu của nhà tuyển dụng không. Khi đó, việc học mới thực sự có ý nghĩa.

Theo TS. Lý Thanh Hiền (Giảng viên khoa tâm lý, Trường đại học sư phạm Hà Nội 2), chia sẻ về tình trạng trên: “Theo tôi thấy vấn đề cốt lõi nằm ở tình trạng học tập như vậy xuất phát từ FOMO (Fear of missing out) - nỗi sợ bị bỏ lại phía sau. Nhiều người trẻ học không còn vì nhu cầu phát triển nội tại, mà để chạy theo kỳ vọng xã hội, so sánh bản thân với người khác và nỗi lo bị bỏ lại trong cuộc đua thành công. Chúng ta không nên ép mình cố gắng giỏi mọi thứ. Thay vào đó, nên xây dựng bộ kỹ năng cốt lõi phù hợp với lĩnh vực mình theo đuổi. Học đúng cái cần học không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn giảm đáng kể áp lực tinh thần”.

Bên cạnh đó, việc cho phép bản thân nghỉ ngơi cũng là điều cần thiết. Nghỉ không phải là dừng lại, đó là khoảng thời gian để tái tạo năng lượng, quan sát bản thân và điều chỉnh hướng đi. Một tâm trí khỏe mạnh mới có thể học tập và làm việc hiệu quả.