Công nghiệp văn hoá tạo sức bật cho du lịch Việt Nam: Kết nối nguồn lực để phát triển bền vững - Kỳ 3

(Sóng Trẻ) - Sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp, giới nghiên cứu và cộng đồng địa phương, cùng cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch, là nền tảng để khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa, bảo tồn di sản và hướng tới phát triển du lịch bền vững.

Một sản phẩm du lịch văn hóa không thể được hình thành và vận hành hiệu quả nếu thiếu sự phối hợp giữa các chủ thể liên quan. Từ khâu nhận diện giá trị di sản, xây dựng nội dung, tổ chức trải nghiệm đến quảng bá và phân phối sản phẩm, mỗi công đoạn đều cần sự tham gia của nhiều bên. Trong đó, chính quyền, doanh nghiệp, giới nghiên cứu và cộng đồng địa phương cần được đặt trong một cơ chế phối hợp rõ ràng.

Trước hết, chính quyền địa phương giữ vai trò quản lý và định hướng phát triển. Du lịch luôn gắn với một không gian cụ thể, bao gồm cảnh quan, hạ tầng, dân cư và các hoạt động văn hóa. Vì vậy, chính quyền cơ sở cần chủ động trong công tác quản lý, tu bổ, khai thác các nguồn lực trên địa bàn, đồng thời phối hợp với các cơ quan chuyên môn và giới nghiên cứu để bảo đảm tính chính xác trong việc giới thiệu lịch sử, văn hóa địa phương. 

Khu đền tháp Mỹ Sơn là ví dụ tiêu biểu về sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước và giới chuyên môn trong bảo tồn di sản. (Nguồn: Internet)
Khu đền tháp Mỹ Sơn là ví dụ tiêu biểu về sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước và giới chuyên môn trong bảo tồn di sản. (Nguồn: Internet)

PGS.TS Phạm Ngọc Trung nhấn mạnh sự cần thiết của việc phối hợp giữa chính quyền cơ sở với các chuyên gia văn hóa tại cơ quan quản lý, trường đại học và viện nghiên cứu. Theo ông, sự kết nối này giúp địa phương “tìm hiểu sâu hơn và giới thiệu những câu chuyện về lịch sử địa phương mình” một cách chính xác, hấp dẫn đối với du khách.

Sự tham gia của giới nghiên cứu vì thế không nên chỉ dừng lại ở việc cung cấp tư liệu, mà cần trở thành một phần trong quá trình xây dựng sản phẩm. Những tri thức về lịch sử, kiến trúc, phong tục, nghệ thuật và đời sống cộng đồng có thể giúp doanh nghiệp hiểu đúng giá trị của di sản, từ đó lựa chọn cách khai thác phù hợp. Đây cũng là cơ sở để hạn chế tình trạng diễn giải sai lệch hoặc đơn giản hóa những giá trị văn hóa phức tạp.

Trong hệ sinh thái ấy, doanh nghiệp đảm nhiệm vai trò kết nối tài nguyên với thị trường. Họ cần có khả năng lựa chọn chất liệu văn hóa, xây dựng câu chuyện, tổ chức dịch vụ và thiết kế sản phẩm phù hợp với từng nhóm khách hàng. Tuy nhiên, doanh nghiệp không thể thay thế cộng đồng trong việc gìn giữ và thực hành văn hóa. Ngược lại, cộng đồng cũng cần được tham gia thực chất vào quá trình phát triển du lịch, thay vì chỉ xuất hiện như một yếu tố minh họa cho sản phẩm.

TS. Trịnh Lê Anh nhìn nhận sự hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng dưới góc độ một hệ sinh thái đồng sáng tạo. Trong đó, cộng đồng địa phương phải giữ vị trí trung tâm bởi họ là những người trực tiếp lưu giữ và thực hành các giá trị văn hóa. Ông khẳng định: “Cộng đồng địa phương phải được đặt ở vị trí trung tâm. Họ là chủ thể, là trái tim của di sản và không ai có thể kể câu chuyện văn hóa bản địa mà hay hơn, chân thực hơn chính người cộng đồng. Hợp tác thành công khi người dân có thể được chia sẻ những lợi ích kinh tế trực tiếp, bởi vì khi sống tốt được bằng văn hóa thì họ mới tự nguyện bảo vệ nó”.

Thực tiễn phát triển du lịch cộng đồng tại bản Lô Lô Chải (Tuyên Quang) cho thấy vai trò quan trọng của người dân trong việc tạo dựng và duy trì sức hấp dẫn của một điểm đến văn hóa. (Nguồn: Internet)
Thực tiễn phát triển du lịch cộng đồng tại bản Lô Lô Chải (Tuyên Quang) cho thấy vai trò quan trọng của người dân trong việc tạo dựng và duy trì sức hấp dẫn của một điểm đến văn hóa. (Nguồn: Internet)


Đặt cộng đồng ở vị trí trung tâm cũng đồng nghĩa với việc bảo đảm người dân được tham gia vào quá trình xây dựng sản phẩm và hưởng lợi từ hoạt động du lịch. Khi những giá trị văn hóa do chính họ gìn giữ trở thành nguồn sinh kế, người dân sẽ có thêm động lực để tiếp tục bảo tồn và trao truyền di sản. Ngược lại, nếu lợi ích kinh tế chủ yếu tập trung ở các đơn vị khai thác bên ngoài, trong khi cộng đồng không có tiếng nói và quyền lợi tương xứng, sự gắn kết giữa du lịch với bảo tồn sẽ khó bền vững.

Về phía chính quyền, vai trò không chỉ là quản lý hoạt động du lịch mà còn là kiến tạo môi trường để các chủ thể cùng tham gia. Điều này bao gồm quy hoạch không gian, xây dựng hành lang pháp lý, quản lý sức chứa và kiểm soát những tác động của hoạt động du lịch đến cảnh quan, môi trường cũng như cấu trúc xã hội địa phương. Trong khi đó, doanh nghiệp cần chủ động phát triển sản phẩm trên cơ sở tôn trọng tri thức văn hóa và bảo đảm lợi ích của cộng đồng.

TS. Trịnh Lê Anh ví chính quyền như “một nhạc trưởng”, có nhiệm vụ điều phối và tạo điều kiện để các chủ thể phát huy đúng vai trò. Ông cho rằng: “chính quyền thì làm cái nhiệm vụ của một nhạc trưởng. Chính quyền không làm thay doanh nghiệp đâu, mà kiến tạo những cái hành lang pháp lý, quy hoạch những cái không gian du lịch và thiết lập những cái giới hạn về những sức chứa để mà cái dòng tiền du lịch nó không phá nát cái cảnh quan và cấu trúc xã hội của địa phương.”

Như vậy, kết nối nguồn lực không đơn thuần là sự phối hợp về mặt tổ chức, mà còn là quá trình phân định vai trò, trách nhiệm và lợi ích giữa các bên. Chính quyền tạo lập môi trường phát triển, doanh nghiệp chuyển hóa tài nguyên thành sản phẩm, giới nghiên cứu cung cấp nền tảng tri thức, còn cộng đồng là chủ thể gìn giữ và trao truyền văn hóa. Khi những mắt xích này được kết nối, sản phẩm du lịch mới có thể vừa đáp ứng nhu cầu thị trường, vừa bảo đảm chiều sâu văn hóa như TS. Trịnh Lê Anh đã khẳng định: “Chỉ khi cái kiềng ba chân này gắn chặt chẽ với nhau bằng một cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch, chúng ta mới có thể biến công nghiệp văn hóa thành động lực thực chất và đưa du lịch Việt Nam phát triển bền vững hơn”.

Thông qua mối quan hệ tương hỗ giữa công nghiệp văn hóa và du lịch, có thể thấy văn hóa không chỉ tạo nên sức hấp dẫn riêng biệt cho mỗi điểm đến mà còn mở ra những dư địa phát triển mới cho ngành du lịch. Tuy nhiên, sở hữu nguồn tài nguyên phong phú chưa đủ để tạo nên lợi thế cạnh tranh. Điều quan trọng là khả năng chuyển hóa những giá trị văn hóa thành sản phẩm du lịch có chiều sâu, được tổ chức bài bản và đáp ứng nhu cầu trải nghiệm ngày càng đa dạng của du khách. Từ những câu chuyện đời sống bản địa, các loại hình nghệ thuật truyền thống đến hệ thống di sản và lễ hội, mỗi chất liệu văn hóa đều có thể trở thành một phần của hành trình khám phá nếu được tiếp cận bằng tư duy sáng tạo.

Văn hoá là thỏi nam châm thu hút du khách từ mọi nơi trên thế giới đến trải nghiệm du lịch Việt Nam (Nguồn: Internet)
Văn hoá là thỏi nam châm thu hút du khách từ mọi nơi trên thế giới đến trải nghiệm du lịch Việt Nam (Nguồn: Internet)

Qua ba kỳ của phóng sự “Công nghiệp văn hóa tạo sức bật cho du lịch Việt Nam”, một yêu cầu xuyên suốt được đặt ra là phát triển du lịch không thể tách rời nhiệm vụ bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Quá trình này cần sự tham gia đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp, giới nghiên cứu và cộng đồng địa phương, với cơ chế phối hợp rõ ràng và lợi ích được chia sẻ minh bạch. Trong đó, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà phải thực sự trở thành chủ thể của quá trình sáng tạo, gìn giữ và trao truyền di sản.

Công nghiệp văn hóa chỉ thực sự trở thành động lực cho du lịch khi những giá trị văn hóa được đánh thức bằng sáng tạo, được chuyển hóa thành sản phẩm có sức cạnh tranh và được nuôi dưỡng bởi một hệ sinh thái phát triển bền vững. Khi đó, du lịch không đơn thuần khai thác văn hóa để thu hút du khách, mà còn góp phần tạo nguồn lực kinh tế cho bảo tồn, đưa di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Đây chính là cơ sở để du lịch Việt Nam khẳng định bản sắc, nâng cao chất lượng trải nghiệm và từng bước xây dựng lợi thế cạnh tranh từ chính nguồn lực văn hóa của dân tộc.

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN