Công nghiệp văn hoá tạo sức bật cho du lịch Việt Nam: Từ giá trị văn hóa đến sức hút du lịch - Kỳ 1
(Sóng Trẻ) - Công nghiệp văn hóa và du lịch đang tạo nên mối quan hệ tương hỗ đầy triển vọng. Thông qua các mô hình trải nghiệm gắn với đời sống bản địa và nghệ thuật biểu diễn, văn hóa không chỉ được lan tỏa mạnh mẽ mà còn trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của các điểm đến hiện nay.
Mối quan hệ biện chứng giữa văn hoá và du lịch
Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa ngày càng được nhìn nhận như một động lực tăng trưởng mới, du lịch trở thành lĩnh vực có khả năng kết nối và lan tỏa các giá trị văn hóa đến đông đảo công chúng. Mối quan hệ giữa hai lĩnh vực không chỉ thể hiện ở việc đưa di sản vào hoạt động tham quan, mà còn ở khả năng chuyển hóa những giá trị văn hóa thành trải nghiệm có sức hấp dẫn đối với du khách.
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Trung, giảng viên cao cấp, nguyên Trưởng khoa Văn hóa, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, trong 12 lĩnh vực của công nghiệp văn hóa, du lịch là lĩnh vực mang tính tổng hợp và có quy mô phát triển rộng lớn. Ông nhận định: “Mối quan hệ giữa văn hóa và du lịch là quan hệ hữu cơ biện chứng, bởi vì các sản phẩm du lịch nói chung đều liên quan đến các di sản văn hóa, di sản thiên nhiên và những di sản hỗn hợp thiên nhiên văn hóa. Chính di sản văn hóa, những di tích lịch sử, những câu chuyện lịch sử đã trở thành nguồn động lực và sức sống để du lịch phát triển. Và ngược lại, du lịch cũng lan tỏa những giá trị văn hóa, tinh thần và thành tựu của dân tộc Việt Nam ra thế giới.”
Như vậy, văn hóa không chỉ là nền tảng để hình thành sản phẩm du lịch, mà còn được quảng bá và tiếp nối thông qua chính hành trình trải nghiệm của du khách. Tuy nhiên, sức hấp dẫn của du lịch văn hóa không đơn thuần nằm ở việc du khách được nhìn thấy một di tích, một công trình kiến trúc hay một phong tục truyền thống. Điều quan trọng hơn là khả năng giúp họ hiểu và cảm nhận được đời sống văn hóa phía sau những giá trị ấy.
TS. Trịnh Lê Anh, trưởng bộ môn Quản trị sự kiện, khoa Du lịch học tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, sự khác biệt giữa một chuyến đi chỉ để ngắm cảnh, chụp ảnh và một hành trình thực sự chạm vào văn hóa bản địa nằm ở chiều sâu gắn kết. Ông phân tích: “Ngắm cảnh hay chụp ảnh check-in thuần túy là sự tiêu dùng bằng thị giác. Ở đó du khách đóng vai trò như một người quan sát từ bên ngoài, họ đi lướt qua điểm đến và họ sẽ mang về những bức ảnh đẹp. Nhưng trong một chuyến đi thực sự chạm vào văn hóa đòi hỏi sự rung động, đa giác quan, du khách được chuyển hóa từ người quan sát sang thành người tham gia.”
Từ góc độ thị trường, trải nghiệm văn hóa có chiều sâu cũng tạo ra sự gắn kết lâu dài hơn với điểm đến. Du khách không chỉ quan sát mà còn trực tiếp tham gia, tìm hiểu những câu chuyện và giá trị bản địa. Theo TS. Trịnh Lê Anh: “Khách hàng sẽ nán lại lâu hơn, trân trọng dịch vụ hơn, sẵn sàng chi trả cao hơn cho các cái giá trị nguyên bản và quan trọng nhất là họ sẽ muốn quay lại.”
Khi câu chuyện văn hóa trở thành sức hút du lịch
Sự phát triển của truyền thông số đang mở ra nhiều cách thức đưa văn hóa địa phương đến gần hơn với công chúng. Một chương trình truyền hình, một câu chuyện về đời sống bản địa hay hình ảnh sinh hoạt thường ngày của cộng đồng có thể khơi gợi sự tò mò, từ đó hình thành nhu cầu khám phá và trải nghiệm trực tiếp.
Mùa hè năm 2025, chương trình truyền hình thực tế “Gia đình Haha” góp phần đưa Bản Liền, vùng đất vùng cao thuộc huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai, đến gần hơn với công chúng. Qua những trải nghiệm đời thường, hình ảnh thiên nhiên, nếp sống và văn hóa của đồng bào Tày nơi đây nhận được sự quan tâm của khán giả. Trong số những địa điểm được chú ý, Bản Liền Pine Homestay của chị Vàng Thị Thông là một ví dụ về cách sức lan tỏa truyền thông có thể mở ra cơ hội cho du lịch cộng đồng. Với người dân địa phương, sự quan tâm của công chúng không chỉ mang đến niềm vui khi bản làng được biết đến rộng rãi hơn, mà còn tạo thêm cơ hội đón tiếp du khách và giới thiệu những nét văn hóa đặc trưng của quê hương.
Chia sẻ về cảm xúc khi Bản Liền nhận được sự quan tâm của du khách, chị Vàng Thị Thông, chủ Bản Liền Pine Homestay, cho biết: “Khi thấy mọi người quan tâm, biết đến và yêu thích Bản Liền hơn. Tôi cảm thấy rất vui, hạnh phúc khi một bản làng còn nhiều khó khăn nhưng lại được mọi người đến thăm mà không cảm thấy mệt mỏi và buồn phiền.”
Câu chuyện Bản Liền cho thấy truyền thông có thể trở thành điểm khởi đầu cho hành trình phát triển du lịch văn hóa. Từ những hình ảnh được lan tỏa trên màn ảnh, du khách có thêm động lực tìm đến địa phương, trực tiếp trải nghiệm cảnh quan và đời sống bản địa. Đồng thời, cộng đồng có cơ hội giới thiệu văn hóa, phát triển dịch vụ lưu trú và từng bước mở rộng sinh kế từ hoạt động du lịch.
Không chỉ thông qua những lát cắt đời thường, văn hóa còn được đưa đến với du khách bằng các sản phẩm biểu diễn nghệ thuật. Nếu “Gia đình Haha” giúp công chúng tiếp cận đời sống bản địa qua những trải nghiệm gần gũi, thì các show diễn lại lựa chọn ngôn ngữ sân khấu để tái hiện và chuyển tải những giá trị văn hóa truyền thống.
Tại Sài Sơn, Hà Nội, chương trình biểu diễn thực cảnh “Tinh hoa Bắc Bộ” khai thác chất liệu văn hóa vùng đồng bằng Bắc Bộ, từ sinh hoạt nông nghiệp, nghệ thuật dân gian đến tín ngưỡng và lễ hội. Đáng chú ý, chương trình có sự tham gia của đông đảo diễn viên quần chúng, phần lớn là nông dân và người dân địa phương.
Chia sẻ về quá trình tổ chức và giá trị của chương trình, anh Phạm Anh Duy, Trưởng phòng Kinh doanh của đơn vị tổ chức show diễn “Tinh hoa Bắc Bộ”, cho biết: “Show diễn Tinh hoa Bắc Bộ là một show diễn đã diễn ra được 9 năm, lấy hoạt cảnh từ văn hóa,đời sống của người dân Bắc Bộ với diễn viên quần chúng đa số là các nông dân và bà con địa phương. Cùng với đó, show diễn đã tổ chức và lan tỏa được các giá trị về mặt truyền thông đối với tất cả các du khách. Khi người ta xem show diễn này, mọi người sẽ biết được văn hóa Bắc Bộ như thế nào.”
Sức hấp dẫn của “Tinh hoa Bắc Bộ” còn nằm ở khả năng kết nối với không gian du lịch xung quanh. Khi được kết hợp với hành trình tham quan chùa Thầy và các điểm đến lân cận, buổi biểu diễn không còn là một hoạt động giải trí đơn lẻ, mà trở thành một mắt xích trong hành trình khám phá văn hóa của du khách.
Từ bản làng vùng cao đến sân khấu thực cảnh, những mô hình này cho thấy văn hóa có thể được chuyển tải bằng nhiều hình thức khác nhau để tiếp cận công chúng. Một bên đưa du khách đến gần hơn với đời sống thường nhật của cộng đồng; bên còn lại tái hiện những chất liệu truyền thống bằng hình thức biểu diễn có tổ chức. Dù lựa chọn cách tiếp cận nào, điểm chung là đều tìm cách biến những giá trị văn hóa thành trải nghiệm cụ thể.
Dẫu vậy, sức hút từ một chương trình truyền hình hay một show diễn chưa đồng nghĩa với việc tiềm năng du lịch của địa phương đã được khai thác hiệu quả. Để sự quan tâm nhất thời chuyển hóa thành giá trị lâu dài, những tài nguyên văn hóa cần được tổ chức thành các sản phẩm du lịch có chiều sâu, gắn với trải nghiệm thực chất của du khách. Đây cũng là bài toán đặt ra về cách kết nối nguồn lực, vai trò của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng trong quá trình kiến tạo sản phẩm du lịch văn hóa - nội dung sẽ được phân tích ở kỳ tiếp theo.


