Công nghiệp văn hoá tạo sức bật cho du lịch Việt Nam: Kết nối nguồn lực, kiến tạo sản phẩm du lịch - Kỳ 2

(Sóng Trẻ) - Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, song cần khai thác một cách sáng tạo và có tổ chức để tạo nên những sản phẩm du lịch hấp dẫn. 

Không dừng lại ở khai thác tài nguyên văn hóa

Việt Nam sở hữu kho tàng di sản, phong tục, lễ hội và nghệ thuật đa dạng. Đây là nguồn chất liệu quan trọng để hình thành những sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng. Tuy nhiên, một thực tế cần nhìn nhận là tài nguyên văn hóa và sản phẩm du lịch không phải hai khái niệm đồng nhất. Một di tích có giá trị lịch sử, một lễ hội lâu đời hay một làng nghề truyền thống chưa tự động trở thành điểm đến hấp dẫn nếu thiếu cách tổ chức và khai thác phù hợp.

Khoảng cách giữa tiềm năng và hiệu quả khai thác nằm ở khả năng chuyển hóa những giá trị văn hóa sẵn có thành trải nghiệm cụ thể. Du khách không chỉ cần biết một địa phương có di sản gì, mà còn muốn hiểu câu chuyện phía sau di sản ấy, được tham gia vào đời sống bản địa và cảm nhận những giá trị văn hóa bằng trải nghiệm thực tế.

Phố cổ Hội An tấp nập du khách ghé thăm và trải nghiệm
Phố cổ Hội An tấp nập du khách ghé thăm và trải nghiệm (Nguồn: Internet)


TS. Trịnh Lê Anh nhận diện đây là một trong những điểm nghẽn trong tư duy phát triển du lịch hiện nay: “Như chúng tôi gọi là điểm mù trong tư duy, chúng ta thường xuyên nhầm lẫn giữa khái niệm tài nguyên văn hóa và sản phẩm du lịch. Hai cái này khác nhau. Việt Nam có một kho tàng di sản, phong tục và nghệ thuật đồ sộ và rất đáng quý, nhưng tài nguyên mới chỉ là nguyên liệu thô thôi.”

Nhìn từ thực tiễn, không ít lễ hội truyền thống vẫn chủ yếu phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng sở tại. Khi khách du lịch từ nơi khác, đặc biệt là khách quốc tế, tham gia, họ có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin, thiếu không gian tương tác và các dịch vụ hỗ trợ. Điều này khiến trải nghiệm dễ dừng lại ở việc quan sát, tham quan, thay vì trở thành một hành trình khám phá văn hóa có chiều sâu.

Bởi vậy, khai thác tài nguyên văn hóa cần đi cùng năng lực thiết kế sản phẩm. Một lễ hội có thể trở thành điểm nhấn du lịch nếu được tổ chức với những hoạt động phù hợp, có thông tin giới thiệu dễ tiếp cận, không gian trải nghiệm và dịch vụ đáp ứng nhu cầu của du khách. Tương tự, một làng nghề không chỉ là nơi trưng bày sản phẩm thủ công, mà còn có thể trở thành điểm đến để du khách tìm hiểu nguyên liệu, quan sát kỹ thuật và trực tiếp tham gia vào quá trình tạo tác.

Làng gốm Bát Tràng đã trở thành địa điểm du lịch nổi tiếng nơi du khách được tham quan kết hợp trải nghiệm sáng tạo thủ công (Nguồn: Internet)
Làng gốm Bát Tràng đã trở thành địa điểm du lịch nổi tiếng nơi du khách được tham quan kết hợp trải nghiệm sáng tạo thủ công (Nguồn: Internet)


Tuy nhiên, quá trình chuyển hóa ấy không đồng nghĩa với việc thay đổi tùy tiện những giá trị truyền thống để chạy theo thị hiếu. Văn hóa cần được làm mới trong cách tiếp cận, nhưng phải giữ được những yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc. Đây là ranh giới quan trọng giữa sáng tạo sản phẩm du lịch và thương mại hóa di sản một cách dễ dãi. PGS.TS Phạm Ngọc Trung cho rằng việc đưa văn hóa vào du lịch là một quá trình sáng tạo tiếp nối: “Chúng ta thấy rằng khai thác được bản sắc văn hóa Việt Nam và gắn với du lịch là một quá trình sáng tạo lần thứ hai.”

Theo ông, những giá trị được cộng đồng sáng tạo và gìn giữ qua nhiều thế hệ chưa mặc nhiên trở thành sản phẩm phục vụ khách du lịch. Người dân địa phương, nhà quản lý văn hóa và nghệ sĩ cần tiếp tục nghiên cứu, sáng tạo để đưa các giá trị ấy đến gần hơn với công chúng. Song, việc điều chỉnh phải phù hợp với hoàn cảnh và nhu cầu trải nghiệm, không thể chỉ hướng đến mục tiêu câu khách hay lợi nhuận trước mắt. Điều đó đặt ra yêu cầu phát triển du lịch văn hóa trên cơ sở cân bằng giữa khai thác và bảo tồn. Một sản phẩm có thể tạo ra doanh thu, nhưng giá trị lâu dài của nó còn phụ thuộc vào khả năng duy trì bản sắc, tôn trọng cộng đồng và đóng góp tích cực cho đời sống văn hóa địa phương.

Từ kể chuyện di sản đến thiết kế trải nghiệm

Nếu tài nguyên văn hóa là chất liệu ban đầu thì cách thức tổ chức và chuyển tải sẽ quyết định sức hấp dẫn của sản phẩm du lịch. Trong bối cảnh nhu cầu của du khách ngày càng đa dạng, việc chỉ đưa khách đến một địa điểm, nghe thuyết minh rồi tiếp tục hành trình khó tạo ra sự khác biệt. Thay vào đó, trải nghiệm cần được thiết kế để du khách trở thành một phần của không gian văn hóa.

TS. Trịnh Lê Anh nhấn mạnh: “Thay vì chúng ta chỉ đưa khách đến nghe một làn điệu dân ca, rồi cho họ đi về thì hãy để họ được thử mặc trang phục truyền thống, được học cách gõ nhịp phách của ca trù, hoặc nếm thử món ăn gắn liền với buổi diễn đó.” Những hoạt động tương tác như vậy có thể mở rộng trải nghiệm từ việc tiếp nhận thông tin sang trực tiếp tham gia. Du khách không chỉ nghe kể về một loại hình nghệ thuật mà còn có thể tìm hiểu nhạc cụ, thử thực hành một số thao tác, thưởng thức ẩm thực gắn với không gian biểu diễn hoặc trò chuyện với những người đang gìn giữ di sản. Khi đó, văn hóa không còn là nội dung được giới thiệu một cách tách biệt mà trở thành một phần sống động trong hành trình du lịch.

LOALOA Show là chương trình biểu diễn nghệ thuật kết hợp ẩm thực đa giác quan, mang đến hành trình kể chuyện di sản văn hóa Việt Nam. (Nguồn: Internet)
LOALOA Show là chương trình biểu diễn nghệ thuật kết hợp ẩm thực đa giác quan, mang đến hành trình kể chuyện di sản văn hóa Việt Nam. (Nguồn: Internet)


Điều này cũng đòi hỏi doanh nghiệp lữ hành thay đổi cách tiếp cận. Thay vì chỉ đóng vai trò tổ chức phương tiện, lịch trình và thuyết minh, doanh nghiệp cần đầu tư vào nghiên cứu nội dung, xây dựng kịch bản trải nghiệm và kết nối các dịch vụ. Năng lực sáng tạo sản phẩm vì thế không chỉ nằm ở việc tìm kiếm điểm đến mới, mà còn ở khả năng khai thác những giá trị quen thuộc theo cách tiếp cận mới mẻ, có chiều sâu.

Bên cạnh đổi mới hình thức trải nghiệm, việc lựa chọn và kết nối các giá trị văn hóa theo chủ đề cũng có ý nghĩa quan trọng. Một di tích, lễ hội hay công trình kiến trúc có thể trở thành điểm khởi đầu cho hành trình khám phá rộng hơn, nếu được đặt trong mối liên hệ với lịch sử, không gian và đời sống văn hóa của địa phương.

PGS.TS Phạm Ngọc Trung cho rằng Việt Nam đã có những tour tuyến gắn với hành trình di sản, kiến trúc đình làng và trải nghiệm sinh hoạt tại các bản làng. Tuy nhiên, để phát triển toàn diện và có tính hệ thống, cần nghiên cứu cách khai thác cả diện rộng lẫn những điểm đến có giá trị nổi bật. Ông lấy ví dụ về lễ hội Đền Hùng: “Có những điểm chúng ta có thể khai thác sâu rộng, ví dụ như lễ hội Đền Hùng chẳng hạn, đó là một lễ hội trước đây chỉ tổ chức một ngày nhưng bây giờ theo sự chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã triển khai ra 3 ngày và đến một tuần.”

Lễ hội Đền Hùng được tổ chức dài ngày với nhiều hoạt động hấp dẫn (Nguồn: Internet)
Lễ hội Đền Hùng được tổ chức dài ngày với nhiều hoạt động hấp dẫn (Nguồn: Internet)


Từ ví dụ này, có thể thấy việc mở rộng thời gian và hoạt động trải nghiệm tại một điểm đến giúp du khách có thêm cơ hội tìm hiểu lịch sử, ý nghĩa của sự kiện. Cùng với đó, những hệ thống di sản như tháp Chăm ở miền Trung cũng có thể được kết nối trong các tuyến du lịch theo chủ đề, thay vì chỉ được khai thác như những điểm tham quan riêng lẻ.

Quy hoạch sản phẩm theo chủ đề không chỉ giúp hành trình có tính liên kết mà còn tạo điều kiện để địa phương giới thiệu câu chuyện văn hóa một cách hệ thống. Đây là hướng đi cần được chú trọng nếu muốn đưa tài nguyên văn hóa trở thành lợi thế cạnh tranh, thay vì chỉ dừng lại ở những sản phẩm đơn lẻ, thiếu sự kết nối.

Tuy nhiên, để những định hướng này thực sự đi vào thực tiễn và tạo ra giá trị lâu dài, việc xây dựng sản phẩm cần song hành với huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực. Từ vai trò của chính quyền, doanh nghiệp đến sự tham gia của cộng đồng địa phương và giới nghiên cứu, sự phối hợp giữa các chủ thể sẽ quyết định khả năng duy trì sức sống của sản phẩm du lịch văn hóa. Đây cũng là vấn đề đặt ra trong kỳ 3: Kết nối nguồn lực để phát triển bền vững.

Cùng chuyên mục

Đừng bỏ lỡ
Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Cô giáo Phạm Thị Huyền và ba thập kỷ nâng bước những mảnh đời khuyết

Tin nổi bật1 tuần trước

(Sóng trẻ) - Gần 30 năm qua, có một lớp học không tiếng trống trường, không yêu cầu giấy khai sinh, không thu một khoản học phí vẫn đều đặn duy trì mỗi ngày. Từ những ngày đầu tiên, cô đã kiên trì, đồng hành cùng các em trong hành trình tiếp cận tri thức

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Hơn nửa thế kỷ 'tiếp lửa' nghề bánh cuốn Thanh Trì

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Nằm trên góc phố nhỏ tại phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), cửa hàng bánh cuốn Thanh Trì cô Lan níu chân thực khách bởi sự dân dã, đậm đà bản sắc ẩm thực Hà Thành.

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Nghệ thuật cải lương trong dòng chảy thời đại số

Tin nổi bật3 tuần trước

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng số đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống. Trước những chuyển động ấy, cải lương cũng đứng trước bài toán thích ứng với phương thức tiếp cận mới, nhằm gìn giữ những giá

XEM THÊM TIN

SỰ KIỆN NỔI BẬT

TIN ẢNH

XEM NHIỀU NHẤT

TIN NỔI BẬT

DIỄN ĐÀN