Độc đáo nghề phấn nụ chỉ truyền cho phụ nữ trong gia đình
(Sóng trẻ) - Bí quyết làm phấn nụ cung đình Huế không trao cho ai cũng được. Người nhận nghề phải là con gái trong nhà và phải đủ tỉ mỉ, kiên nhẫn để theo nghề.
Phấn nụ là loại mỹ phẩm từng gắn với cung tần triều Nguyễn. Khi chế độ phong kiến kết thúc năm 1945, các cung nữ xuất cung, mang bí quyết về truyền lại cho con cháu trong gia đình và dòng họ. Từ đó, nghề đi theo một lối rất riêng: trao từ người phụ nữ này sang người phụ nữ khác trong nhà.
Một nguyên tắc giữ nghề
Trong khi nhiều ngành nghề truyền thống tại Việt Nam chỉ truyền nghề dành cho con cả hay con trai thì một trong những nguyên tắc của nghề phấn nụ cung đình là chỉ truyền nghề cho con gái. Bà Phan Thị Tố Như, chủ thương hiệu Phấn nụ Nhất Chi Mai ở Huế, là người nhận nghề theo mạch ấy.
“Không phải ai trong nhà cũng làm được phấn nụ.” Bà Tố Như chia sẻ. “Người con gái làm phấn phải có những đức tính như tỉ mỉ, khéo léo, chịu thương chịu khó và kiên nhẫn.” Đây có lẽ là điều khó nhất. Phấn nụ không làm được vội. Một mẻ phấn mất ít nhất mười ngày với nhiều công đoạn.
Nguyên liệu chính là cao lanh. Bột cao lanh mịn được hòa với nước cất, lọc bỏ tạp chất và chỉ dùng phần lắng. Hỗn hợp nấu ở khoảng 60 độ cho sền sệt rồi ủ khoảng ba ngày. Sau đó thêm các thảo dược như hoa cúc, hoa đại, cỏ mực, màu của phấn đến từ thiên nhiên. Cuối cùng, phấn được giọt thành từng viên rồi phơi nắng, phơi sương.
Bà Như còn dùng lại đồ nghề của người đi trước. Chiếc cối nghiền cao lanh từ thời bà nội để lại vẫn được bà dùng đều đặn. Và dù đã làm nghề gần nửa thế kỷ, bà vẫn có những mẻ phải bỏ, chủ yếu vì khâu nung, bởi phải đợi phấn khô mới biết đạt hay chưa. Chính vì vậy, nghề phấn nụ cung đình là chỉ truyền nghề cho những người con gái có đôi tay tỉ mẩn.
Truyền nghề bằng đôi tay
Nhờ cách truyền nghề khép kín, đòi hỏi sự tỉ mỉ, bền bỉ và lòng tin ấy, viên phấn nụ giữ được nét riêng của xứ Huế đến hôm nay. Tuy nhiên, để nghề không bị thất truyền, nghệ nhân Phan Thị Tố Như không chỉ trao bí quyết trong phạm vi gia đình.
Bà mở các lớp dạy nghề và workshop trải nghiệm để nhiều người, nhất là du khách, được tự tay làm ra viên phấn nụ. Tại cơ sở Nhất Chi Mai, du khách được hướng dẫn tạo ra viên phấn nụ và chứng kiến công đoạn phơi phấn. Nhờ đó, nghề phấn nụ không chỉ được gìn giữ trong ngôi nhà ở Huế mà còn được lan tỏa rộng hơn.


